Η Eurobank Research αναδεικνύει ότι η Ελλάδα παραμένει στις χειρότερες θέσεις της ΕΕ για τους νέους εκτός εργασίας και εκπαίδευσης. Καίριο πρόβλημα η υπερπροσφορά πτυχιούχων σε οικονομία χαμηλής και μεσαίας εξειδίκευσης.
Η Eurobank Research επανέρχεται σε ένα από τα πιο ανησυχητικά διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας: το υψηλό ποσοστό νέων 15-29 ετών που δεν εργάζονται και δεν συμμετέχουν σε καμία μορφή εκπαίδευσης ή κατάρτισης (οι λεγόμενοι NEETs). Παρά τη βελτίωση μετά την κρίση, η Ελλάδα εξακολουθεί να κινείται σημαντικά πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ-27, με ιδιαίτερη στρέβλωση στους αποφοίτους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Η διαδρομή από την κρίση έως σήμερα
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επεξεργάζεται η Eurobank, η ανεργία των νέων 15-24 ετών την περίοδο 2001-2024 κινήθηκε κατά μέσο όρο στο 35%, υπερδιπλάσια του εθνικού ποσοστού (15,3%) και εκτοξεύθηκε στο 43,4% την περίοδο 2009-2013. Η συμμετοχή των νέων στην αγορά εργασίας είναι διαχρονικά περίπου η μισή του συνολικού πληθυσμού (28,4% έναντι 52,3%), με τις γυναίκες να υστερούν, αν και το φύλο-χάσμα περιορίζεται σταδιακά.
Η κρίσιμη όμως ένδειξη, όπως τονίζει η μελέτη, είναι το ποσοστό των νέων 15-29 ετών που ούτε εργάζονται ούτε εκπαιδεύονται. Μετά από μια περίοδο αποκλιμάκωσης έως το 2008, η βαθιά ύφεση 2009-2013 εκτόξευσε το ποσοστό στο 28,5% το 2013 – το υψηλότερο στην ΕΕ-27. Έκτοτε, με την επιστροφή σε θετικούς ρυθμούς ΑΕΠ, ο δείκτης υποχώρησε στο 14,2% το 2024, χαμηλότερα από τα επίπεδα του 2002 (19,1%), αλλά ακόμη πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ-27 (11,1%) και μακριά από τον στόχο της ΕΕ για κάτω από 9% έως το 2030.
Η απόκλιση της Ελλάδας από την ΕΕ-27 κορυφώθηκε την περίοδο της ελληνικής ύφεσης, όταν το ΑΕΠ μειώθηκε συνολικά κατά 23,9% σε πέντε συνεχόμενα έτη, έναντι αύξησης 3,2% στην ΕΕ-27. Η κατάρρευση της εγχώριας ζήτησης και η δημοσιονομική προσαρμογή χτύπησαν δυσανάλογα τους νέους, τόσο όσους έχασαν τη δουλειά τους όσο και τους νεοεισερχόμενους στην αγορά.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα: πολλοί πτυχιούχοι, λίγες θέσεις υψηλής εξειδίκευσης
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα της Eurobank είναι ότι στην Ελλάδα, σε όλη την περίοδο 2002-2024, το υψηλότερο ποσοστό νέων εκτός εργασίας και εκπαίδευσης καταγράφεται στους αποφοίτους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στην ΕΕ-27 συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: οι πτυχιούχοι έχουν τα χαμηλότερα ποσοστά NEETs.
Η τράπεζα αποδίδει αυτή την αναστροφή σε συνδυασμό παραγόντων: υπερπροσφορά αποφοίτων σε κλάδους με χαμηλή ζήτηση, παραγωγική δομή που παραμένει προσανατολισμένη σε κλάδους χαμηλής και μεσαίας εξειδίκευσης, αναντιστοιχία δεξιοτήτων μεταξύ όσων ζητά η αγορά και όσων παρέχει το εκπαιδευτικό σύστημα, αδύναμη διασύνδεση πανεπιστημίων – εργοδοτών και κυριαρχία πολύ μικρών επιχειρήσεων με περιορισμένη δυνατότητα απορρόφησης εξειδικευμένου προσωπικού.
Επιπλέον, η μελέτη αναδεικνύει τις έμφυλες διαστάσεις του προβλήματος. Στα πρώτα χρόνια της περιόδου, οι γυναίκες εμφανίζουν πολύ υψηλότερα ποσοστά εκτός εργασίας και εκπαίδευσης, κάτι που συνδέεται με παραδοσιακά στερεότυπα για τον ρόλο τους στην οικογένεια. Η διαφορά όμως μειώνεται εντυπωσιακά, από 14,1 ποσοστιαίες μονάδες το 2002 σε μόλις 0,9 μονάδες το 2024.
Μακροοικονομικές συνέπειες και πολιτικές απάντησης
Σε μακροοικονομικό επίπεδο, η διατήρηση ενός μεγάλου τμήματος του πιο παραγωγικού ηλικιακά πληθυσμού εκτός εργασίας και εκπαίδευσης περιορίζει το δυνητικό ΑΕΠ, αποδυναμώνει την παραγωγικότητα και εντείνει τον κίνδυνο διαρροής ανθρώπινου κεφαλαίου στο εξωτερικό. Ταυτόχρονα, η κοινωνική διάσταση είναι βαριά: περιθωριοποίηση, αυξημένος κίνδυνος φτώχειας, διεύρυνση ανισοτήτων, υποβάθμιση δεξιοτήτων και σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις.
Η Eurobank υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου προϋποθέτει στοχευμένες παρεμβάσεις: ουσιαστική ενίσχυση των θεσμών διασύνδεσης εκπαίδευσης – αγοράς εργασίας, αναβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης ειδικά σχεδιασμένες για νέους. Χωρίς μια τέτοια στροφή, ο συνδυασμός υπερπροσφοράς πτυχιούχων και οικονομίας χαμηλής προστιθέμενης αξίας θα συνεχίσει να παράγει υψηλά ποσοστά NEETs, υπονομεύοντας τις αναπτυξιακές προοπτικές της χώρας.
Σχόλιο 
: Η μελέτη της Eurobank λειτουργεί ως καμπανάκι ότι το ελληνικό «μοντέλο» μαζικής πανεπιστημιακής φοίτησης χωρίς αντίστοιχη αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης έχει εξαντλήσει τα όριά του. Αν δεν υπάρξει ταυτόχρονη μετατόπιση της οικονομίας προς κλάδους υψηλής εξειδίκευσης και ριζική αναμόρφωση της τεχνικής – επαγγελματικής εκπαίδευσης, η χώρα θα συνεχίσει να επενδύει σε ανθρώπινο κεφάλαιο που είτε απαξιώνεται είτε μεταναστεύει, με βαρύ κόστος για την ανάπτυξη και τη συνοχή.
#Eurobank #ανεργία #νέοι #αγορά_εργασίας #εκπαίδευση
