Η Δανία, παγκόσμιο υπόδειγμα πράσινης πολιτικής, αντιμετωπίζει πλέον σφοδρή τοπική αντίδραση στην επέκταση των φωτοβολταϊκών πάρκων. Η σύγκρουση πόλης–υπαίθρου μετατρέπει την καθαρή ενέργεια σε κεντρικό διακύβευμα των εθνικών εκλογών.
Στη χώρα που παράγει περίπου το 90% της ηλεκτρικής της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, η ηλιακή ενέργεια θα περίμενε κανείς να θεωρείται αυτονόητος σύμμαχος. Ωστόσο, στη Δανία, η ταχεία εξάπλωση μεγάλων φωτοβολταϊκών πάρκων στην ύπαιθρο έχει πυροδοτήσει μια βαθιά πολιτική και κοινωνική αντίδραση, μετατρέποντας τα «χωράφια του ήλιου» σε σύμβολο ρήξης ανάμεσα στις αγροτικές κοινότητες και τα αστικά κέντρα.
Από τα «σιδηροχώραφα» στις κάλπες
Το σύνθημα της αρχηγού του δεξιού λαϊκιστικού κόμματος Denmark Democrats, Ίνγκερ Στόιμπεργκ – «Λέμε ναι στα χωράφια με σιτάρι, όχι στα χωράφια από σίδερο» – συμπύκνωσε την αγροτική δυσαρέσκεια. Ο όρος «jernmarker» (σιδηροχώραφα) αναδείχθηκε μάλιστα σε λέξη της χρονιάς, καθώς η αντίδραση σε νέα φωτοβολταϊκά έργα επηρέασε δημοτικές εκλογές και οδήγησε δήμους να ακυρώσουν ή να παγώσουν επενδύσεις.
Σε περιοχές όπως η Køge και η Viborg, δημοτικά συμβούλια έχουν απορρίψει ή περικόψει ηλιακά πάρκα, ενώ ακόμη και η Σάμσο – το νησί–σύμβολο της ενεργειακής μετάβασης, που τροφοδοτείται πλήρως από ΑΠΕ – είπε «όχι» σε νέο φωτοβολταϊκό έργο. Στην Ringkøbing-Skjern, επίκεντρο της ηλιακής ανάπτυξης, η διάθεση για νέες εγκαταστάσεις έχει ουσιαστικά εξανεμιστεί.
Το αφήγημα που καλλιεργείται είναι σαφές: μια «αστική ελίτ» σχεδιάζει την πράσινη μετάβαση, ενώ το κόστος – αισθητικό, περιβαλλοντικό και οικονομικό – το πληρώνει η ήδη πιεσμένη περιφέρεια. Ο τοπικός σύμβουλος των Denmark Democrats, Μαντς Φούγκλεδε, χαρακτηρίζει τα πάνελ ως «σύμβολο της πολιτικής ελίτ που δεν ζει ούτε ψηφίζει στην ύπαιθρο».
Μικρό αποτύπωμα, μεγάλη πολιτική ένταση
Παρά τον θόρυβο, τα δεδομένα δείχνουν ότι τα φωτοβολταϊκά καλύπτουν μόλις περίπου 0,2% της δανικής αγροτικής γης, ενώ περίπου το ένα τρίτο της ισχύος είναι σε στέγες. Ωστόσο, η ισχυρή συγκέντρωση έργων σε λίγες περιοχές δημιουργεί αίσθηση «περικύκλωσης», που ενισχύεται από εντυπωσιακές εναέριες εικόνες σε κοινωνικά δίκτυα.
Η ηλιακή ενέργεια έχει εκτοξευθεί: από 4% της ηλεκτροπαραγωγής το 2021 σε 13% το 2025. Την ίδια στιγμή, η Δανία διατηρεί από τα υψηλότερα επίπεδα κοινωνικής αποδοχής για την πράσινη μετάβαση, με δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι περίπου τα τρία τέταρτα όσων επηρεάζονται εκλογικά από έργα ΑΠΕ τα στηρίζουν. Όμως, στους ψηφοφόρους των δύο μεγάλων δεξιών λαϊκιστικών κομμάτων, πάνω από 80% δηλώνει αντίθετο στα φωτοβολταϊκά πάρκα.
Σε αντίθεση με άλλα ευρωπαϊκά ακροδεξιά σχήματα, οι Denmark Democrats δεν αρνούνται την κλιματική αλλαγή ούτε την ανάγκη μείωσης εκπομπών. Υποστηρίζουν όμως ότι τα φωτοβολταϊκά πρέπει να τοποθετούνται σε βιομηχανικές ζώνες ή αστικές περιοχές, όχι σε εύφορη γη, επιχειρώντας να μεταφέρουν το κόστος της μετάβασης από την περιφέρεια στα αστικά κέντρα.
Οικονομικές στρεβλώσεις και το δίλημμα της επόμενης μέρας
Πέρα από την κοινωνική ένταση, η ηλιακή αγορά αντιμετωπίζει και οικονομικές προκλήσεις. Η περιορισμένη ηλιοφάνεια, η ταχεία αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος και η αργή ηλεκτροκίνηση οδηγούν σε ολοένα περισσότερες ημέρες με αρνητικές τιμές ρεύματος, «κανιβαλίζοντας» τα έσοδα των έργων. Η συμφόρηση στο δίκτυο μεταφοράς επιτείνει το πρόβλημα, αποθαρρύνοντας νέες επενδύσεις.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος του κλιματικού think tank Concito, Τόρστεν Χάσφορθ, προειδοποιεί ότι οι επίσημες προβλέψεις για μεγάλη αύξηση της ηλιακής παραγωγής την επόμενη δεκαετία «συγκρούονται με την πραγματικότητα στο έδαφος, όπου τα έργα δυσκολεύονται να είναι κερδοφόρα». Παράλληλα, αναγνωρίζει πως αρκετοί επενδυτές απέτυχαν να ενσωματώσουν από την αρχή ουσιαστική διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες.
Ο βετεράνος της δανικής αιολικής ενέργειας, εφευρέτης Χένρικ Στίεσνταλ, αποδίδει την ένταση και στην επίδραση των κοινωνικών δικτύων: ακόμη και αν η πλειονότητα είναι θετική, μια μικρή αλλά θορυβώδης μειοψηφία μπορεί να διαμορφώσει την εικόνα. Παρ’ όλα αυτά, ειδικοί εκτιμούν ότι με καλύτερο χωροταξικό σχεδιασμό, μεγαλύτερη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και ενίσχυση των δικτύων, η σύγκρουση μπορεί να απορροφηθεί χωρίς να εκτροχιαστεί η πράσινη στρατηγική της χώρας.
Σχόλιο 
: Η δανική περίπτωση λειτουργεί ως προειδοποίηση για όλες τις χώρες – και για την Ελλάδα – ότι η πράσινη μετάβαση δεν είναι μόνο τεχνολογικό ή επενδυτικό ζήτημα, αλλά βαθιά πολιτικό και χωρικό. Αν το κόστος – πραγματικό ή συμβολικό – συγκεντρώνεται στην περιφέρεια, ενώ τα οφέλη (φθηνότερη ενέργεια, θέσεις εργασίας, κύρος) γίνονται αντιληπτά κυρίως στα αστικά κέντρα, τότε ανοίγει ο δρόμος για κλιματικό λαϊκισμό. Η έγκαιρη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, τα δίκαια αντισταθμιστικά και ο έξυπνος σχεδιασμός γης είναι προϋποθέσεις ώστε τα «χωράφια του ήλιου» να μη μετατραπούν σε «σιδηροχώραφα» πολιτικής πόλωσης.
#Δανία #Ενέργεια #Φωτοβολταϊκά #ΚλιματικήΚρίση #Ανανεώσιμες
