Η υπογονιμότητα παραμένει μία από τις πιο μοναχικές εμπειρίες, όχι μόνο λόγω της ιατρικής της διάστασης αλλά και της γλωσσικής. Οι λέξεις των γύρω μας συχνά πληγώνουν αντί να παρηγορούν, αποκαλύπτοντας βαθιά κοινωνικά στερεότυπα γύρω από τη μητρότητα.
Η δημόσια συζήτηση για την υπογονιμότητα έχει προχωρήσει σε επίπεδο ιατρικών δεδομένων, αλλά υστερεί δραματικά στο πιο ανθρώπινο σκέλος της: τον τρόπο που μιλάμε γι’ αυτήν. Η προσωπική μαρτυρία της Nuala McGovern, με εμπειρία αποβολών και αποτυχημένων κύκλων εξωσωματικής γονιμοποίησης, φωτίζει ένα πεδίο όπου η καλή πρόθεση συχνά συγκρούεται με αδέξιες, έως και επώδυνες, διατυπώσεις.
Όταν η κοινωνική νόρμα της μητρότητας γίνεται γλωσσική παγίδα
Σε κοινωνίες όπου η μητρότητα θεωρείται σχεδόν αυτονόητο στάδιο ζωής, η απουσία της δημιουργεί αμηχανία. Αυτή η αμηχανία μεταφράζεται σε φράσεις όπως «είμαι σίγουρος ότι θα γίνει» ή «ίσως δεν ήταν γραφτό», που προορίζονται να δώσουν ελπίδα ή να προσγειώσουν στην πραγματικότητα, αλλά συχνά λειτουργούν ως ακύρωση του πόνου. Η McGovern περιγράφει πώς η ανάγκη των άλλων για λεπτομέρειες –«πόσες εβδομάδες; πόσοι κύκλοι εξωσωματικής;»– καταλήγει σε μια άτυπη «βαθμολογία» προσπάθειας και θλίψης, αντί για ουσιαστική συμπαράσταση.
Ταυτόχρονα, η κοινωνική διάδοση της πληροφορίας χωρίς συναίνεση –η αποβολή της να συζητείται μεταξύ γνωστών, χωρίς η ίδια να το γνωρίζει– εντείνει το αίσθημα απομόνωσης. Η υπογονιμότητα γίνεται έτσι διπλά μοναχική: από τη φύση της εμπειρίας, αλλά και από τον τρόπο που την περιβάλλει ο κοινωνικός λόγος.
Λιγότερες κοινοτοπίες, περισσότερη ακρόαση και ενσυναίσθηση
Κεντρικό συμπέρασμα της αφήγησης είναι ότι δεν χρειάζονται μεγάλες, «σοφές» φράσεις για να σταθείς δίπλα σε κάποιον που παλεύει με την υπογονιμότητα. Μια απλή φράση όπως «λυπάμαι» μπορεί να είναι επαρκής και πολύ πιο σεβαστική από βεβαιότητες του τύπου «θα γίνει» ή «δεν σημαίνουν τίποτα αυτά τα κύτταρα», όσο στατιστικά ακριβείς κι αν είναι. Η αλήθεια των ποσοστών –όπως ο μέσος δείκτης γεννήσεων μέσω εξωσωματικής– δεν ακυρώνεται, αλλά χρειάζεται σωστό χρόνο και πλαίσιο.
Αντίθετα, μικρές πράξεις προσοχής μπορούν να έχουν δυσανάλογα μεγάλη συναισθηματική αξία: ένα ζευγάρι φίλων που επιλέγει ήσυχη, ιδιωτική στιγμή για να ανακοινώσει εγκυμοσύνη, αναγνωρίζοντας ότι η χαρά τους μπορεί να προκαλέσει πόνο· μια υπάλληλος κλινικής που υπενθυμίζει σε ένα ζευγάρι ότι «είστε αρκετοί και χωρίς μωρό». Αυτές οι παρεμβάσεις δεν αλλάζουν το αποτέλεσμα, αλλά αναδιαμορφώνουν ριζικά το βίωμα.
Η ίδια η McGovern αναγνωρίζει ότι κάθε φράση μπορεί να προσληφθεί διαφορετικά από διαφορετικούς ανθρώπους. Αυτή η αστάθεια καθιστά το πεδίο «ναρκοπέδιο» επικοινωνίας, αλλά δεν αποτελεί άλλοθι για σιωπή ή για αυτοματοποιημένες κοινοτοπίες. Αντίθετα, αναδεικνύει την ανάγκη για ακρόαση πριν από την ομιλία, για ερωτήσεις του τύπου «πώς θέλεις να μιλάμε γι’ αυτό;» αντί για έτοιμες απαντήσεις.
Σε μια περίοδο όπου η υπογονιμότητα επηρεάζει –σύμφωνα με τα βρετανικά στοιχεία– περίπου ένα στα επτά ζευγάρια, η ποιότητα του δημόσιου και ιδιωτικού λόγου γύρω από το θέμα δεν είναι δευτερεύον ζήτημα. Αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για το αν αυτή η εμπειρία θα βιωθεί ως απομόνωση ή ως δοκιμασία μέσα σε ένα δίκτυο πραγματικής στήριξης.
Σχόλιο 
: Η υπογονιμότητα στην Ελλάδα αντιμετωπίζεται ακόμη κυρίως ως ιατρικό ή δημογραφικό ζήτημα, με έμφαση στο κόστος των θεραπειών και στις επιπτώσεις στη γονιμότητα του πληθυσμού. Όμως η ανάλυση της McGovern υπενθυμίζει ότι υπάρχει και μια «άυλη» διάσταση, με πραγματικό κοινωνικό και οικονομικό βάρος: ο τρόπος που μιλάμε. Η έλλειψη γλωσσικής παιδείας γύρω από την απώλεια, την αποτυχία και την αβεβαιότητα τροφοδοτεί στίγμα, ψυχική επιβάρυνση και, τελικά, μεγαλύτερη ανάγκη για υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Για μια χώρα που επενδύει στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή ως απάντηση στη δημογραφική κρίση, η επόμενη σοβαρή μεταρρύθμιση δεν είναι μόνο περισσότερα κέντρα εξωσωματικής, αλλά και εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας και κοινωνίας στον λόγο της ενσυναίσθησης.
#υπογονιμότητα #υγεία #γυναίκες #ψυχικήΥγεία #κοινωνία
