Η κλιμάκωση της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν συνοδεύεται από μια παράλληλη μάχη εικόνων στο διάστημα. Παραποιημένες ή παραγόμενες από τεχνητή νοημοσύνη δορυφορικές λήψεις αλλοιώνουν την αντίληψη της κοινής γνώμης για το τι συμβαίνει στο έδαφος.
Η χρήση δορυφορικών εικόνων ως «απόλυτης απόδειξης» σε περιόδους πολέμου αμφισβητείται πλέον σοβαρά. Στη σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, πλαστές ή παραποιημένες δορυφορικές λήψεις διακινούνται μαζικά στα κοινωνικά δίκτυα, διαμορφώνοντας αφηγήσεις πριν προλάβουν οι ειδικοί να τις αποδομήσουν.
Η άγνοια του κοινού και η ευκολία της τεχνητής νοημοσύνης
Κεντρικό πρόβλημα είναι η περιορισμένη εξοικείωση του μέσου χρήστη με το πώς «μοιάζει» πραγματικά μια δορυφορική εικόνα. Όπως εξηγεί ο ερευνητής τεχνητής νοημοσύνης Συμεών Παπαδόπουλος από το ελληνικό ερευνητικό κέντρο CERTH, η πλειονότητα των ανθρώπων δεν έχει εμπειρία ανάγνωσης τέτοιων εικόνων· έτσι, μικρές αλλοιώσεις περνούν απαρατήρητες. Η δορυφορική εικόνα αντιμετωπίζεται σχεδόν ως «ιερό» τεκμήριο, ενώ στην πράξη είναι φωτογραφία όπως κάθε άλλη, άρα ευάλωτη σε επεξεργασία.
Η πρακτική δεν είναι νέα – είχαν προηγηθεί οι ρωσικές παραποιήσεις για την κατάρριψη του μαλαισιανού αεροσκάφους το 2014 και ψεύτικες λήψεις σε άλλες περιφερειακές κρίσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με αναλυτές ανοικτών πηγών (OSINT), το φαινόμενο έχει εκτοξευθεί στη σημερινή σύγκρουση, καθώς εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης επιτρέπουν σε οποιονδήποτε να «κατεβάσει» μια πραγματική εικόνα από Google Earth ή Bing Maps και να προσθέσει καταστροφές, πυρκαγιές ή βομβαρδισμούς με ελάχιστα κλικ.
Την ίδια στιγμή, αρκετοί εμπορικοί πάροχοι δορυφορικών δεδομένων έχουν περιορίσει τη δημόσια διάθεση εικόνων υψηλής ανάλυσης για λόγους ασφάλειας, ώστε να μην αξιοποιούνται για στοχοποίηση. Αυτό όμως δημιουργεί κενό πληροφόρησης, το οποίο γεμίζουν πρόθυμα κατασκευασμένες εικόνες που πατούν στην άγνοια του κοινού.
Συγκεκριμένα παραδείγματα παραπληροφόρησης
Σε ανάρτηση στην πλατφόρμα X εμφανίστηκε «δορυφορική» λήψη του Περσικού Κόλπου, με τον ισχυρισμό ότι δείχνει φλεγόμενα πεδία πετρελαίου στο Κατάρ. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για εικόνα που φέρει ευδιάκριτο υδατογράφημα συστήματος τεχνητής νοημοσύνης, ενώ η απεικόνιση φωτιάς και καπνού δεν συνάδει με τη φυσική κλίμακα τέτοιων φαινομένων από το διάστημα. Εργαλεία ανίχνευσης εικόνων την κατέταξαν με υψηλή πιθανότητα ως προϊόν ΑΙ, επιβεβαιώνοντας την πλαστότητά της.
Άλλο παράδειγμα αφορά ανάρτηση της κρατικά συνδεδεμένης εφημερίδας «Tehran Times», η οποία δημοσίευσε ζεύγος εικόνων «πριν και μετά» υποτιθέμενου πλήγματος σε αμερικανικό ραντάρ στο Κατάρ. Η «πριν» εικόνα ταυτίζεται με γνήσια λήψη Google Earth από αμερικανική ναυτική βάση στη Μανάμα του Μπαχρέιν, ενώ η «μετά» εικόνα φέρει εμφανή σημάδια τεχνητής δημιουργίας: παραμορφωμένα κτίρια, ασυνεπείς γραμμές και τεχνητά προστιθέμενα στοιχεία καταστροφής. Παρότι η βάση πράγματι δέχθηκε επίθεση, επαληθευμένες δορυφορικές εικόνες από εμπορικούς παρόχους δείχνουν διαφορετικό, πραγματικό μοτίβο ζημιών.
Στο ίδιο μοτίβο, λειτούργησε και ψεύτικος λογαριασμός που παρίστανε κινεζική εταιρεία γεωχωρικής νοημοσύνης, αναρτώντας μαυρόασπρες εικόνες με υποτιθέμενες εκρήξεις σε εγκαταστάσεις LNG στο Κατάρ. Οι εκρήξεις εμφανίζονταν σε σχεδόν πανομοιότυπα στάδια, ένδειξη ότι κλωνοποιήθηκαν ψηφιακά πάνω σε πραγματική δορυφορική βάση.
Ανάγκη για νέα «ψηφιακή παιδεία» στον πόλεμο της εικόνας
Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν πόσο γρήγορα μπορεί να διαμορφωθεί μια ψευδής στρατιωτική αφήγηση – για το μέγεθος μιας επίθεσης, τον στόχο ή τις απώλειες – στηριγμένη σε εικόνες που μοιάζουν πειστικές, αλλά δεν αντέχουν σε τεχνικό έλεγχο. Μέχρι να γίνει η αποδόμηση, όμως, το αφήγημα έχει ήδη εδραιωθεί στην κοινή γνώμη.
Για τα ΜΜΕ, τις πλατφόρμες και τους πολίτες, η βασική άμυνα είναι η καλλιέργεια ψηφιακής εγγραμματοσύνης: αμφισβήτηση κάθε «θεαματικής» δορυφορικής εικόνας, αναζήτηση ανεξάρτητων πηγών, έλεγχος υδατογραφημάτων και διασταύρωση με αξιόπιστους παρόχους δεδομένων. Οι δορυφορικές λήψεις παραμένουν κρίσιμο εργαλείο τεκμηρίωσης συγκρούσεων, όμως η διάκρισή τους από τα κατασκευασμένα ομοιώματα θα απαιτήσει τεχνικές υποδομές, διαφάνεια και συνεχή επαγρύπνηση.
Σχόλιο 
: Η μάχη της εικόνας εξελίσσεται σε κρίσιμο πεδίο ισχύος, όπου η τεχνητή νοημοσύνη δίνει τεράστια πλεονεκτήματα σε κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες. Για τις αγορές ενέργειας, αλλά και για κυβερνήσεις όπως η ελληνική που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο, η αξιοπιστία των δορυφορικών δεδομένων είναι ζήτημα στρατηγικής σημασίας. Η επένδυση σε εγχώριες ικανότητες επαλήθευσης εικόνων και OSINT δεν είναι πλέον πολυτέλεια, αλλά αναγκαία ασπίδα απέναντι σε μια νέα γενιά υβριδικού πολέμου πληροφορίας.
#τεχνητήνοημοσύνη #δορυφορικέςεικόνες #παραπληροφόρηση #Ιράν #OSINT
