Η τελευταία μαζική ρωσική επίθεση έπληξε τον ιστορικό πυρήνα του Λβιβ, προκαλώντας σοβαρές ζημιές σε μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Το Κίεβο ζητά πλήρη πολιτιστική απομόνωση της Ρωσίας.
Η νυχτερινή ρωσική επίθεση της 23ης προς 24η Μαρτίου, την οποία το Institute for the Study of War χαρακτηρίζει ως τη μεγαλύτερη σειρά πληγμάτων από την έναρξη της εισβολής, είχε αυτή τη φορά σαφή πολιτιστική διάσταση. Στο Λβιβ, στη δυτική Ουκρανία, στόχος έγινε ο ιστορικός του πυρήνας, ενταγμένος από το 2023 στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, με αποτέλεσμα νεκρούς, δεκάδες τραυματίες και σοβαρές καταστροφές σε εμβληματικά μνημεία.
Πλήγμα σε ναό του 17ου αιώνα και στα κρατικά αρχεία
Σύμφωνα με τις ουκρανικές αρχές, μη επανδρωμένο αεροσκάφος έπληξε τον ναό του Αγίου Ανδρέα, της Ουκρανικής Ελληνοκαθολικής Εκκλησίας, που στεγάζεται σε πρώην βερναρδινό μοναστήρι του 17ου αιώνα. Τμήματα του συγκροτήματος καταστράφηκαν, ενώ τα περισσότερα βιτρό θραύστηκαν. Σημειολογικά, ωστόσο, διασώθηκε το κεντρικό βιτρό με τη μορφή της Παναγίας με το Θείο Βρέφος.
Δίπλα στον ναό βρίσκεται το Κεντρικό Κρατικό Ιστορικό Αρχείο του Λβιβ, που στεγάζει πολύτιμα τεκμήρια της ουκρανικής και ευρύτερης ανατολικοευρωπαϊκής ιστορίας, μεταξύ των οποίων τρία χειρόγραφα από φλοιό σημύδας του 12ου αιώνα, από τα σημαντικότερα δείγματα παλαιάς ρωσικής γραμματείας. Ο επικεφαλής του ιδρύματος, Ανατόλι Χρόμοφ, περιέγραψε το κτίριο ως «υποβαθμισμένο» στατικά, προειδοποιώντας ότι κάθε έκρηξη αυξάνει τον κίνδυνο ανεπανόρθωτης απώλειας του αρχειακού πλούτου.
Η πρόσοψη, τα παράθυρα και οι εσωτερικές τοιχογραφίες έχουν υποστεί ζημιές, ενώ συνεργεία εκτιμούν τις ρωγμές στο κέλυφος του κτιρίου και ξεκινούν άμεσα εργασίες αποκατάστασης. Παράλληλα, οι εργαζόμενοι συνεχίζουν την εντατική ψηφιοποίηση του υλικού, ως τελευταία γραμμή άμυνας απέναντι στον κίνδυνο φυσικής καταστροφής.
Μουσεία μνήμης και διεθνής νομική διάσταση
Η επίθεση δεν περιορίστηκε στα θρησκευτικά και αρχειακά μνημεία. Χτυπήθηκε και κτίριο του 19ου αιώνα που λειτούργησε ως φυλακή και σήμερα στεγάζει το Εθνικό Μουσείο-Μνημείο Θυμάτων των Καθεστώτων Κατοχής. Ο ιστορικός και βουλευτής Βολοντίμιρ Βιάτροβιτς σημείωσε ότι «σχεδόν όλα τα παράθυρα, μάρτυρες των σταλινικών εγκλημάτων, θρυμματίστηκαν», προσθέτοντας όμως ότι «η κουλτούρα της μνήμης δεν μπορεί να συντριβεί».
Η ουκρανική κυβέρνηση καταγράφει συστηματικά τα πλήγματα κατά της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το υπουργείο Πολιτισμού κάνει λόγο για πάνω από 1.700 κατεστραμμένα πολιτιστικά αντικείμενα και περίπου 2.500 σημεία πολιτιστικής υποδομής από το 2022, εκ των οποίων 513 έχουν ισοπεδωθεί. Η υπουργός Πολιτισμού Τετιάνα Μπερεζνά ανακοίνωσε ότι ετοιμάζεται λεπτομερής αναφορά προς την UNESCO για τις ζημιές στο Λβιβ.
Η UNESCO, σε σκληρή ανακοίνωσή της, δήλωσε «βαθιά ανήσυχη» και υπενθύμισε ότι η πολιτιστική κληρονομιά προστατεύεται από τη Σύμβαση της Χάγης του 1954 και τη Σύμβαση Παγκόσμιας Κληρονομιάς του 1972. Καλεί όλες τις πλευρές να απέχουν από ενέργειες που βλάπτουν μνημεία και δηλώνει έτοιμη να συνδράμει με τεχνικές αξιολογήσεις και επείγουσα βοήθεια.
Πίεση για πολιτιστικές κυρώσεις και αποπομπή της Ρωσίας
Το Κίεβο επιχειρεί να μετατρέψει το πολιτιστικό κόστος σε διεθνές πολιτικό μοχλό. Το ουκρανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι εμπειρογνώμονες της UNESCO θα μεταβούν στο Λβιβ για επιτόπια καταγραφή των ζημιών, ενώ ο εκπρόσωπος Χεόρχιι Τίκχι ζήτησε «κάτι περισσότερο από καταδίκες»: στοχευμένες κυρώσεις κατά της Ρωσίας στον πολιτιστικό τομέα και πλήρη απομόνωσή της από διεθνείς πολιτιστικές διοργανώσεις.
Το Ουκρανικό Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης προχώρησε ακόμη παραπέρα, καλώντας σε αποπομπή της Ρωσίας από την UNESCO και εγκαινιάζοντας σχετική διεθνή καμπάνια υπογραφών. Ο διευθυντής του, Ολεξάντρ Αλφιόροφ, υποστηρίζει ότι μια χώρα που κατηγορείται για συστηματική στοχοποίηση μνημείων δεν μπορεί να συμμετέχει ισότιμα σε οργανισμούς που έχουν ως αποστολή την προστασία τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, η στοχοποίηση του ιστορικού κέντρου του Λβιβ δεν αποτελεί μόνο ακόμη ένα επεισόδιο στον πόλεμο, αλλά και μια δοκιμασία για την αξιοπιστία του διεθνούς συστήματος προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς και για τη βούληση της Δύσης να μετατρέψει την ηθική καταδίκη σε χειροπιαστό κόστος για τη Μόσχα.
Σχόλιο 
: Η στοχοποίηση μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς αναβαθμίζει τον πόλεμο σε μετωπική επίθεση κατά της ίδιας της ιδέας του διεθνούς πολιτιστικού κεκτημένου. Αν η διεθνής κοινότητα περιοριστεί σε δηλώσεις χωρίς σκληρές πολιτιστικές και οικονομικές κυρώσεις, η προστασία της κληρονομιάς θα αποδειχθεί κενό γράμμα και θα ανοίξει επικίνδυνο προηγούμενο για μελλοντικές συγκρούσεις.
#Ουκρανία #Ρωσία #UNESCO #ΠαγκόσμιαΚληρονομιά #Λβιβ #Πόλεμος
