Για δύο δεκαετίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση επένδυσε πολιτικά, οικονομικά και ιδεολογικά σε ένα αφήγημα: ότι η πράσινη ενέργεια θα αντικαταστήσει τη γεωπολιτική εξάρτηση. Ότι τα φωτοβολταϊκά και οι ανεμογεννήτριες θα κάνουν αυτό που δεν μπόρεσε ποτέ να κάνει η γεωγραφία.
Η πραγματικότητα σήμερα είναι πιο σκληρή.
Παρά επενδύσεις που προσεγγίζουν – ή και ξεπερνούν – το 1 τρισεκατομμύριο ευρώ, η Ευρώπη συνεχίζει να εισάγει περίπου το ίδιο ποσοστό ενέργειας με πριν από 20 χρόνια. Περίπου 60% τότε, περίπου 60% και σήμερα.
Με άλλα λόγια, το ενεργειακό μοντέλο άλλαξε. Η εξάρτηση όχι.
Ο πόλεμος στο Ιράν απλώς ξεγυμνώνει αυτό που ήδη υπήρχε: η Ευρώπη μπορεί να είναι πιο «πράσινη», αλλά δεν είναι πιο «ανεξάρτητη».
Το βασικό πρόβλημα είναι δομικό. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μειώνουν τις εκπομπές, αλλά δεν εξαλείφουν την ανάγκη για εισαγόμενες πρώτες ύλες και ενέργεια. Αντί για ρωσικό φυσικό αέριο, η Ευρώπη στράφηκε σε LNG από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Κατάρ. Αντί για ενεργειακή αυτάρκεια, δημιούργησε νέα εξάρτηση – απλώς με διαφορετικούς προμηθευτές.
Και δεν είναι μόνο το καύσιμο.
Τα ίδια τα “πράσινα” συστήματα απαιτούν εισαγόμενες πρώτες ύλες και βιομηχανική βάση που η Ευρώπη δεν διαθέτει πλήρως. Σπάνιες γαίες, εξοπλισμός, μπαταρίες – μεγάλο μέρος της αλυσίδας ελέγχεται από την Κίνα.
Άρα το αφήγημα της ενεργειακής ανεξαρτησίας μετατράπηκε σε αναδιάρθρωση εξάρτησης.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει και κάτι ακόμη: η Ευρώπη παραμένει εκτεθειμένη στα ίδια choke points. Στενά όπως το Ορμούζ ή το Bab el-Mandeb συνεχίζουν να καθορίζουν το κόστος ενέργειας. Δεν έχει σημασία αν η ενέργεια είναι «πράσινη» ή «ορυκτή». Αν το σύστημα χρειάζεται εισαγωγές, παραμένει ευάλωτο.
Υπάρχει και ένα δεύτερο επίπεδο. Η πράσινη μετάβαση βασίστηκε στην υπόθεση σταθερότητας. Φθηνή χρηματοδότηση, προβλέψιμες αγορές, χαμηλό γεωπολιτικό ρίσκο.
Αυτό το περιβάλλον δεν υπάρχει πλέον.
Η νέα πραγματικότητα είναι: υψηλά επιτόκια, γεωπολιτική αστάθεια και ανταγωνισμός για πρώτες ύλες. Σε αυτό το περιβάλλον, η ενεργειακή μετάβαση γίνεται πιο ακριβή και πιο αργή.
Και εδώ είναι το στρατηγικό λάθος.
Η Ευρώπη αντιμετώπισε την ενέργεια κυρίως ως περιβαλλοντικό project. Όχι ως ζήτημα ισχύος και ασφάλειας.
Το αποτέλεσμα είναι ότι επένδυσε τεράστια κεφάλαια για να μειώσει τις εκπομπές, αλλά όχι αρκετά για να εξασφαλίσει τον έλεγχο της προσφοράς.
Σήμερα, η ήπειρος βρίσκεται σε ένα υβριδικό μοντέλο: πράσινη στην παραγωγή, εξαρτημένη στην προμήθεια.
SBC Analysis
Η Ευρώπη δεν απέτυχε στην πράσινη μετάβαση.
Απέτυχε να τη συνδέσει με ενεργειακή κυριαρχία.
Το KPI δεν είναι μόνο CO₂. Είναι και dependency ratio.
Και αυτό το KPI δεν έχει βελτιωθεί.
Το νέο ενεργειακό δόγμα δεν μπορεί να είναι μόνο “green”. Πρέπει να είναι “secure + local + scalable”.
Αλλιώς, κάθε γεωπολιτική κρίση θα επαναφέρει το ίδιο πρόβλημα:
η Ευρώπη δεν ελέγχει την ενέργειά της.
