Αν κάποιος προσπαθήσει να «πουλήσει» την εκεχειρία με το Ιράν ως επιτυχία, κάνει απλώς damage control. Η πραγματικότητα είναι πιο ωμή: η Ουάσινγκτον μπήκε σε έναν πόλεμο υψηλής έντασης με φιλόδοξους στόχους και βγήκε με μια προσωρινή συμφωνία γεμάτη ασάφειες, αντιφάσεις και ενεργά μέτωπα.
Αυτό δεν είναι στρατηγική νίκη. Είναι διαχείριση αποτυχίας.
Το πρώτο επίπεδο αποτυχίας είναι επιχειρησιακό, αλλά όχι με τη στενή στρατιωτική έννοια. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είχαν υπεροχή σε ισχύ πυρός, τεχνολογία και ικανότητα πλήγματος. Όμως ο στόχος δεν ήταν να καταστρέψουν υποδομές. Ήταν να αλλάξουν συμπεριφορά. Και εκεί απέτυχαν. Το ιρανικό σύστημα όχι μόνο δεν κατέρρευσε, αλλά επέστρεψε στο τραπέζι με όρους.
Το δεύτερο επίπεδο είναι πολιτικό. Ο Donald Trump είχε επενδύσει σε ένα αφήγημα «γρήγορης νίκης», με σαφές αποτέλεσμα και ισχυρό μήνυμα προς συμμάχους και αντιπάλους. Αντί γι’ αυτό, προέκυψε μια εκεχειρία που θυμίζει περισσότερο pause button παρά συμφωνία. Οι όροι διαφωνούνται δημόσια, οι πλευρές ερμηνεύουν διαφορετικά το ίδιο κείμενο και η αξιοπιστία της αμερικανικής γραμμής πλήττεται.
Το τρίτο επίπεδο –και το πιο κρίσιμο για την παγκόσμια οικονομία– είναι ενεργειακό. Τα Στενά του Ορμούζ αποδείχθηκαν το πραγματικό «όπλο» της Τεχεράνης. Δεν χρειάστηκε να τα κλείσει πλήρως. Αρκούσε να τα καταστήσει αβέβαια. Αυτό εκτόξευσε το risk premium στις αγορές ενέργειας, επηρέασε ναυτιλία, ασφάλιστρα και εφοδιαστικές αλυσίδες.
Με απλά λόγια: το Ιράν κατάφερε να μετατρέψει τη γεωγραφία σε leverage.
Η Ουάσινγκτον, αντίθετα, εγκλωβίστηκε σε ένα κλασικό στρατηγικό δίλημμα. Κλιμάκωση σημαίνει γενικευμένο πόλεμο με απρόβλεπτο κόστος. Αποκλιμάκωση σημαίνει απώλεια αξιοπιστίας. Η επιλογή της εκεχειρίας δείχνει τι προτιμήθηκε. Όχι επειδή ήταν η καλύτερη επιλογή, αλλά επειδή ήταν η λιγότερο επικίνδυνη.
Στο μεταξύ, το πεδίο δεν «πάγωσε» πραγματικά. Το Λίβανος συνεχίζει να καίγεται, το Ισραήλ επιχειρεί ανεξάρτητα από την εκεχειρία και οι περιφερειακές επιθέσεις δεν σταμάτησαν πλήρως. Αυτό δημιουργεί ένα υβριδικό περιβάλλον: ούτε πόλεμος, ούτε ειρήνη. Το χειρότερο δυνατό σενάριο για σταθερότητα.
Από πλευράς διαπραγμάτευσης, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο εμφανές. Οι ΗΠΑ μιλούν για «μηδενικό εμπλουτισμό». Το Ιράν επιμένει στο δικαίωμα πυρηνικής δραστηριότητας. Οι Αμερικανοί θέλουν έλεγχο, οι Ιρανοί θέλουν αναγνώριση. Αυτές οι θέσεις δεν είναι απλώς διαφορετικές. Είναι ασύμβατες.
Και όταν οι θέσεις είναι ασύμβατες, η εκεχειρία δεν είναι λύση. Είναι καθυστέρηση της σύγκρουσης.
Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο: η στρατηγική φθορά της αμερικανικής ισχύος. Όχι σε επίπεδο στρατού, αλλά σε επίπεδο επιρροής. Όταν ένας αντίπαλος μπορεί να αντέξει, να απορροφήσει τα πλήγματα και να επιστρέψει με διαπραγματευτική ισχύ, τότε το μήνυμα προς τον υπόλοιπο κόσμο είναι σαφές. Η ισχύς των ΗΠΑ δεν είναι πλέον απόλυτη. Είναι διαπραγματεύσιμη.
Αυτό το βλέπουν όλοι. Από την Κίνα μέχρι τις αγορές.
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, το πολιτικό κόστος αρχίζει να φαίνεται. Ο Τραμπ δεν μπορεί να παρουσιάσει καθαρή νίκη, αλλά ούτε και να παραδεχθεί αποτυχία. Έτσι επιλέγει τη γνωστή τακτική: υπερβολικές δηλώσεις, μεταβαλλόμενες θέσεις και επικοινωνιακή διαχείριση. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η τακτική δουλεύει στην πολιτική. Όχι στη γεωπολιτική.
Η γεωπολιτική απαιτεί αποτέλεσμα.
Και εδώ δεν υπάρχει.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι το επόμενο στάδιο θα είναι πιο δύσκολο. Οι διαπραγματεύσεις δεν ξεκινούν από ουδέτερο σημείο. Ξεκινούν από μια σύγκρουση όπου και οι δύο πλευρές θεωρούν ότι «άντεξαν». Αυτό μειώνει τα κίνητρα για υποχωρήσεις και αυξάνει την πιθανότητα νέας κρίσης.
Με άλλα λόγια, η εκεχειρία δεν κλείνει τον κύκλο. Τον μεταφέρει.
Συνολικά, η εικόνα είναι καθαρή: ο πόλεμος δεν πέτυχε τους στόχους του, δεν άλλαξε το καθεστώς, δεν σταθεροποίησε την περιοχή και δεν αποκατέστησε την αποτρεπτική ισχύ των ΗΠΑ. Αντίθετα, άνοιξε νέα μέτωπα, ενίσχυσε την αβεβαιότητα και έδωσε στην Τεχεράνη εργαλεία πίεσης.
Αυτός είναι ο ορισμός της στρατηγικής ήττας χωρίς στρατιωτική κατάρρευση.
Και σε αυτό το πλαίσιο, ο Donald Trump δεν είναι απλώς ένας ηγέτης που θέλει να τελειώσει έναν πόλεμο. Είναι ένας ηγέτης που πρέπει να φύγει από έναν πόλεμο που δεν μπορεί να κερδίσει.
Η.Κ.
