Η Ολλανδία δοκιμάζει έναν θεσμικά απλό αλλά πολιτικά ριζοσπαστικό τρόπο για να αυξήσει τις γυναίκες στα αξιώματα. Η καμπάνια «Stem op een Vrouw» αξιοποιεί την προτιμησιακή ψήφο ώστε να παρακάμπτει τις ανδροκρατούμενες κομματικές λίστες.
Η πρόσφατη εκλογή 504 γυναικών στις ολλανδικές δημοτικές εκλογές δεν είναι απλώς ένα στατιστικό ρεκόρ. Είναι το αποτέλεσμα μιας στοχευμένης στρατηγικής που επιχειρεί να «χακάρει» τις πατριαρχικές δομές των κομματικών ψηφοδελτίων, χρησιμοποιώντας τα ίδια τα εργαλεία του εκλογικού συστήματος.
Η προτιμησιακή ψήφος ως εργαλείο ανατροπής
Στην Ολλανδία, οι ψηφοφόροι δεν επιλέγουν μόνο κόμμα, αλλά και συγκεκριμένο υποψήφιο από τη λίστα του. Οι λίστες καταρτίζονται από τα κόμματα και, όπως εξηγεί η πολιτική επιστήμονας Ζάχρα Ρούντερκαμπ από την οργάνωση «Stem op een Vrouw» («Ψήφισε μια Γυναίκα»), «βλέπουμε περισσότερους άνδρες ψηλά και τις γυναίκες χαμηλότερα στις λίστες».
Η καμπάνια καλεί τους πολίτες να κάνουν «έξυπνη ψήφο»: να δίνουν την προτιμησιακή τους ψήφο σε γυναίκες που βρίσκονται λίγο κάτω από το όριο των εδρών που προβλέπεται να κερδίσει το κόμμα. Έτσι, μπορούν να υπερκεράσουν άνδρες συνυποψηφίους τους που βρίσκονται τυπικά σε πιο «εκλόγιμες» θέσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Φατούμα Μουχουμέντ, δικηγόρος και πλέον δημοτική σύμβουλος στο Άπελντοορν. Ενώ βρισκόταν στη 15η θέση του ψηφοδελτίου του αριστερού συνασπισμού GroenLinks-PvdA, κατόρθωσε μέσω προτιμησιακών ψήφων να κερδίσει μία από τις έξι έδρες του κόμματος. Η δική της επιτυχία, όπως και άλλων 503 γυναικών, αποδίδεται άμεσα στη στοχευμένη κινητοποίηση της καμπάνιας.
Μεταξύ προόδου και επιμονής των εμποδίων
Σε εθνικό επίπεδο, η Ολλανδία εμφανίζει σχετικά υψηλή γυναικεία παρουσία: οι γυναίκες κατέχουν το 43,3% των εδρών στο κοινοβούλιο, έναντι μέσου όρου 33,6% στην ΕΕ. Ωστόσο, στην τοπική αυτοδιοίκηση η εικόνα είναι πιο άνιση: στις δημοτικές εκλογές του Μαρτίου, οι γυναίκες έφτασαν μόλις το 36,9%. Χωρίς την «έξυπνη ψήφο» της καμπάνιας, το ποσοστό θα περιοριζόταν στο 32,7%.
Η ανισορροπία είναι έντονη και μεταξύ των κομμάτων. Μόνο το αριστερό «Κόμμα για τα Ζώα» παρουσίασε λίστα με πλειοψηφία γυναικών. Στον αντίποδα, το υπερσυντηρητικό Reformed Political Party (SGP) είχε μόλις 2% γυναίκες υποψηφίους – αν και μέχρι το 2013 απαγόρευε εντελώς στις γυναίκες να θέτουν υποψηφιότητα, μέχρι να υποχρεωθεί σε αλλαγή στάσης μετά από πολυετή δικαστική διαμάχη.
Η Ρούντερκαμπ αναγνωρίζει ότι η προτιμησιακή ψήφος δεν αρκεί: χρειάζεται αναθεώρηση του τρόπου κατάρτισης των λιστών και αντιμετώπιση βαθύτερων εμποδίων. Έρευνες δείχνουν ότι τα κορίτσια από μικρή ηλικία αντιλαμβάνονται την πολιτική ως «ανδρικό χώρο», γεγονός που αποθαρρύνει τη συμμετοχή τους και αναπαράγει τον φαύλο κύκλο της υποεκπροσώπησης και της έλλειψης γυναικείων προτύπων.
Επιθέσεις, διπλά βάρη και ο κίνδυνος αποχώρησης
Η οργάνωση «Stem op een Vrouw» δεν περιορίζεται στην εκλογική συγκυρία. Δημιουργεί δίκτυα μέντορινγκ, συνδέοντας επίδοξες υποψήφιες με έμπειρες γυναίκες στην πολιτική, προσφέροντας εκπαίδευση για το πώς να διεκδικούν θέσεις και να οργανώνουν καμπάνιες. Η ίδια η Μουχουμέντ συμμετείχε σε τέτοια σεμινάρια πριν θέσει υποψηφιότητα.
Ωστόσο, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος μπαίνει στην πολιτική, αλλά και ποιος μένει. Στην Ολλανδία, οι δημοτικοί σύμβουλοι εργάζονται συνήθως παράλληλα με την κύρια δουλειά τους, με συνεδριάσεις τα βράδια και τα Σαββατοκύριακα. Δεδομένου ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να σηκώνουν δυσανάλογο βάρος στην άμισθη φροντίδα, η μακροχρόνια παραμονή στην πολιτική καθίσταται δυσκολότερη.
Επιπλέον, έκθεση της Ipsos I&O για το ολλανδικό Υπουργείο Εσωτερικών το 2024 έδειξε ότι 55% των γυναικών πολιτικών έχουν αντιμετωπίσει επιθετικές συμπεριφορές, έναντι 37% των ανδρών. Η Μουχουμέντ δέχθηκε ρατσιστικά σχόλια ήδη από την προεκλογική της παρουσία στο TikTok. Αν και η επιστημονική έρευνα δεν έχει τεκμηριώσει με βεβαιότητα ότι το μίσος και οι απειλές οδηγούν άμεσα σε αποχώρηση, θεωρείται πως συσσωρεύονται μαζί με άλλα εμπόδια και αποθαρρύνουν τις γυναίκες να θέσουν ή να επανθέσουν υποψηφιότητα.
Την ημέρα της ορκωμοσίας της, η Μουχουμέντ δηλώνει αποφασισμένη να ολοκληρώσει τη θητεία της και να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα σε πολίτες και θεσμούς, εκπροσωπώντας τόσο τις γυναίκες όσο και τις κοινότητες με μεταναστευτική καταγωγή. Γνωρίζει ότι η πολιτική δεν είναι δουλειά «09:00-17:00», αλλά επιμένει πως «οι Κυριακές είναι για ξεκούραση».
Σχόλιο 
: Το ολλανδικό παράδειγμα δείχνει πώς ένας τεχνικός κανόνας –η προτιμησιακή ψήφος– μπορεί να μετατραπεί σε μοχλό ανακατανομής ισχύος, όταν συνδυάζεται με στοχευμένη κοινωνική καμπάνια. Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου οι λίστες συχνά λειτουργούν ως κλειστό κομματικό φίλτρο, το μήνυμα είναι σαφές: χωρίς πίεση για ισόρροπες λίστες και ενεργοποίηση των ψηφοφόρων υπέρ υποεκπροσωπούμενων ομάδων, η τυπική ισότητα δεν μεταφράζεται σε πραγματική παρουσία των γυναικών στην εξουσία.
#Ολλανδία #ΓυναίκεςΣτηνΠολιτική #ΙσότηταΦύλων #ΤοπικήΑυτοδιοίκηση
