Όλο και περισσότερα κράτη θεσπίζουν όρια ηλικίας για TikTok, Instagram και άλλες πλατφόρμες. Το ερώτημα είναι αν αυτά αρκούν για να προστατεύσουν πραγματικά τους ανηλίκους.
Μια νέα ρυθμιστική τάση διαμορφώνεται διεθνώς: από την Αυστραλία και την Ινδονησία μέχρι τη Γαλλία, την Ισπανία και τη Νέα Ζηλανδία, κυβερνήσεις επιχειρούν να επιβάλουν αυστηρά όρια ηλικίας στη χρήση social media από ανηλίκους, συνήθως κάτω των 16 ετών. Η κίνηση παρουσιάζεται ως απάντηση στην εκρηκτική άνοδο του χρόνου οθόνης και στα αυξανόμενα περιστατικά διαδικτυακής βίας, εθισμού και ψυχικών διαταραχών στους εφήβους.
Η διεθνής στροφή σε απαγορεύσεις και τα πραγματικά προβλήματα
Η Αυστραλία υπήρξε η πρώτη χώρα που, στα τέλη του 2025, απαγόρευσε τη χρήση social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών, ενώ η Ινδονησία ακολούθησε με δικά της όρια. Παράλληλα, περισσότερες από δώδεκα χώρες –μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Νορβηγία, η Μαλαισία, η Σλοβενία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο– εξετάζουν ή εφαρμόζουν αντίστοιχα μέτρα. Η Γερμανία επίσης συζητά παρεμβάσεις.
Το υπόβαθρο είναι ανησυχητικό: σύμφωνα με μελέτη του ΟΟΣΑ το 2025, περίπου οι μισοί 15χρονοι στα κράτη-μέλη περνούν τουλάχιστον 30 ώρες την εβδομάδα σε ψηφιακές συσκευές. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται σε σωματικά συμπτώματα όπως αϋπνία και έλλειψη άσκησης, αλλά εκτείνονται σε cyberbullying, κοινωνική απομόνωση, κατάθλιψη και διαταραχή εικόνας σώματος.
Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι η πολιτική συζήτηση γύρω από τα όρια ηλικίας κινδυνεύει να λειτουργήσει ως βολικός αποπροσανατολισμός. Ο ψυχολόγος και νευροεπιστήμονας Κρίστιαν Μόνταγκ μιλά για «ηθικό πανικό» που συνοδεύει κάθε νέα τεχνολογία, επισημαίνοντας πως είναι εύκολο για τους πολιτικούς να κερδίσουν δημοσιότητα ζητώντας απαγορεύσεις, χωρίς να αγγίζουν τα βαθύτερα αίτια.
Αλγόριθμοι, επιχειρηματικό μοντέλο και ρύθμιση της ΕΕ
Η εκπαιδευτική ερευνήτρια Νίνα Κόλεκ υπογραμμίζει ότι η απλή αύξηση του ορίου ηλικίας δεν λύνει τα θεμελιώδη προβλήματα των πλατφορμών. Στον πυρήνα τους βρίσκονται οι προσωποποιημένοι αλγόριθμοι και ο σχεδιασμός «χωρίς τέλος» –ατέρμονη κύλιση, push notifications, μηχανισμοί ανταμοιβής– που μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής και καλλιεργούν εθιστικές συμπεριφορές, ιδίως σε εφήβους με ακόμη ανώριμο προμετωπιαίο φλοιό.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να απαντήσει μέσω του Digital Services Act (DSA), που υποχρεώνει τις μεγάλες πλατφόρμες να αξιολογούν συστηματικά τους κινδύνους, να αυξάνουν τη διαφάνεια των αλγορίθμων και να ανοίγουν δεδομένα σε ανεξάρτητους ερευνητές. Ωστόσο, η πρόσβαση αυτή παραμένει περιορισμένη και η εφαρμογή άνιση, ενώ γεωπολιτικές εντάσεις –όπως οι αμερικανικές αντιδράσεις και οι απειλές δασμών για την προστασία των τεχνολογικών κολοσσών– περιπλέκουν το ρυθμιστικό τοπίο.
Παράλληλα, εμφανίζονται εναλλακτικά μοντέλα. Η κινεζική έκδοση του TikTok, Douyin, επιβάλλει για κάτω των 14 ετών ημερήσιο όριο 40 λεπτών, μετά το οποίο δεν εμφανίζεται νέο περιεχόμενο. Ωστόσο, ακόμη και στις δυτικές πλατφόρμες, όπου υπάρχουν θεωρητικά χρονικά όρια, αυτά συχνά παρακάμπτονται εύκολα με ψευδείς ημερομηνίες γέννησης ή απλή απενεργοποίηση ρυθμίσεων.
Πέρα από τα όρια ηλικίας: προς ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο στο διαδίκτυο
Οι ειδικοί συγκλίνουν ότι τα ηλικιακά φίλτρα είναι μόνο ένα κομμάτι ενός πολύ ευρύτερου παζλ. Απαιτούνται συνδυαστικές πολιτικές: ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας σε σχολεία και οικογένειες, ουσιαστικός έλεγχος των επιχειρηματικών μοντέλων που βασίζονται στην εμπορευματοποίηση δεδομένων και στον εθισμό, και πιθανώς μετάβαση σε σχήματα συνδρομής που αποσυνδέουν τα έσοδα από τον χρόνο παραμονής.
Η βασική ερώτηση, όπως τη θέτει ο Μόνταγκ, είναι αν το ίδιο το data-driven μοντέλο, που «κατασκοπεύει» τους χρήστες και τους κρατά διαρκώς συνδεδεμένους, είναι εγγενώς ανθυγιεινό. Αν οι πλατφόρμες πάψουν να σχεδιάζονται για να μας «κολλάνε» στην οθόνη, θα γίνουν ίσως πιο βαρετές – αλλά και κοινωνικά ασφαλέστερες.
Σχόλιο 
: Η διεθνής συζήτηση για απαγορεύσεις ηλικίας στα social media κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε εύκολες, συμβολικές λύσεις. Η ουσία βρίσκεται στον πυρήνα του επιχειρηματικού μοντέλου των πλατφορμών και στην έλλειψη πραγματικής διαφάνειας για το πώς οι αλγόριθμοι διαμορφώνουν συμπεριφορές. Για την Ελλάδα, το διακύβευμα δεν είναι μόνο ρυθμιστικό, αλλά βαθιά παιδαγωγικό: χωρίς συστηματική ψηφιακή εκπαίδευση και γονεϊκή στήριξη, ακόμη και το αυστηρότερο νομικό πλαίσιο θα αποδειχθεί διάτρητο.
#socialmedia #ανήλικοι #BigTech #DSA #ψηφιακή_παιδεία
