Πίσω από τη ρητορική της «Μεγάλης Ισραήλ» κρύβεται ένα φιλόδοξο σχέδιο περιφερειακής κυριαρχίας. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου αξιοποιεί τον πόλεμο με το Ιράν για να αναδιατάξει τον γεωπολιτικό χάρτη.
Η έννοια της «Μεγάλης Ισραήλ» στην ισραηλινή δεξιά συχνά αντιμετωπίζεται ως καθαρά εδαφικό πρόταγμα: περισσότερη γη, περισσότερη κυριαρχία, περισσότερους οικισμούς. Όμως, όπως αναδεικνύει η ανάλυση του πρώην διαπραγματευτή των συμφωνιών Όσλο, Ντάνιελ Λέβι, το σχέδιο του Μπενιαμίν Νετανιάχου υπερβαίνει την κατοχή γης. Στοχεύει στη μετατροπή του Ισραήλ σε de facto περιφερειακή υπερδύναμη, με στρατιωτική, ενεργειακή και διπλωματική αρχιτεκτονική κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του.
Από την εδαφική επέκταση στην αρχιτεκτονική ισχύος
Σε εδαφικό επίπεδο, η εικόνα είναι ήδη δραματική: η Γάζα έχει ισοπεδωθεί και επανακαταληφθεί, με τον παλαιστινιακό πληθυσμό να έχει συμπιεστεί, σύμφωνα με εκτιμήσεις, σε μόλις ένα μικρό κλάσμα της ήδη περιορισμένης λωρίδας. Στη Δυτική Όχθη, η βία εποίκων και ο κρατικός μηχανισμός συνθέτουν μια εκστρατεία εκτοπισμού και καταστροφής που θυμίζει την περίοδο μετά τον πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967.
Μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ το 2024, το Ισραήλ κατέλαβε πρόσθετα συριακά εδάφη, πέραν των ήδη προσαρτημένων Υψιπέδων του Γκολάν, ενώ προχωρά στη συγκρότηση ζώνης κατοχής στον νότιο Λίβανο. Υπουργοί από τα κόμματα Θρησκευτικός Σιωνισμός και Εβραϊκή Δύναμη, αλλά και βουλευτές του Λικούντ, μιλούν ανοιχτά για ισραηλινή κυριαρχία και εποικισμό στον Λίβανο. Ο υπουργός Οικονομικών Μπετσαλέλ Σμοτριτς έχει καλέσει σε «επέκταση μέχρι τη Δαμασκό», ενώ ο ίδιος ο Νετανιάχου δηλώνει ότι αισθάνεται «βαθιά συνδεδεμένος» με αυτό το όραμα.
Ωστόσο, ο Λέβι υπογραμμίζει ότι η «Μεγάλη Ισραήλ» είναι ταυτόχρονα γεωπολιτικό και στρατηγικό σχέδιο. Η κατάκτηση εδάφους θεωρείται σχεδόν η εύκολη πλευρά. Ο πραγματικός στόχος είναι μια περιφερειακή τάξη πραγμάτων στην οποία το Ισραήλ θα κατέχει ρόλο κεντρικού κόμβου, με τους γείτονες σε καθεστώς εξάρτησης σε ζητήματα ασφάλειας και ενέργειας.
Ο πόλεμος με το Ιράν, ο Περσικός Κόλπος και το «εξάγωνο» συμμαχιών
Η απόφαση του Νετανιάχου να επιλέξει την κλιμάκωση με το Ιράν –με τη συμμετοχή των ΗΠΑ– δεν αφορά μόνο την εξουδετέρωση ενός αντιπάλου. Στοχεύει, σύμφωνα με την ανάλυση, στην κατάρρευση της ιρανικής ισχύος ως περιφερειακού εξισορροπητή και στην ταυτόχρονη αποδυνάμωση των κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC). Τα πλήγματα με drones και πυραύλους που δέχθηκαν χώρες του Κόλπου, και η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα στενά του Ορμούζ, δεν είναι απλώς «παράπλευρες απώλειες», αλλά τμήμα ενός σχεδιασμού που καθιστά τις μοναρχίες του Κόλπου πιο ευάλωτες και άρα πιο δεκτικές σε μια αρχιτεκτονική ασφαλείας με κεντρικό ρόλο του Ισραήλ.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Νετανιάχου προβάλλει την ιδέα «εναλλακτικών διαδρομών» αντί για τα γεωπολιτικά «στενά λαιμού» του Ορμούζ και του Μπαμπ αλ Μαντέμπ: αγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου που θα κατευθύνονται δυτικά, διασχίζοντας την Αραβική Χερσόνησο και καταλήγοντας σε ισραηλινά λιμάνια στη Μεσόγειο. Έτσι, το Ισραήλ θα μετατρέπεται σε κρίσιμο ενεργειακό κόμβο μεταξύ Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.
Παράλληλα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός μιλά για ένα «εξάγωνο» συμμαχιών που περιλαμβάνει την Ινδία, αραβικά και αφρικανικά κράτη, αλλά και μεσογειακές χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, καθώς και κράτη της Ασίας. Το Ισραήλ θα λειτουργεί ως κεντρικός «κόμβος» αυτής της γεωπολιτικής γεωμετρίας, με φιλοδοξία να παραμείνει ισχυρό ακόμη και σε περίπτωση σταδιακής αποχώρησης των ΗΠΑ από την περιοχή.
Χαρακτηριστικό της νοοτροπίας αυτής είναι κείμενο ανώτερων στελεχών του επίσημου στρατηγικού ινστιτούτου των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων, όπου το Ισραήλ περιγράφεται ως «βασίλισσα της ζούγκλας», με ικανότητα «επιχειρησιακού ελέγχου» ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές χωρίς κλασική κατοχή εδάφους. Η υπόλοιπη Μέση Ανατολή αποκαλείται συχνά «ζούγκλα» στον ισραηλινό δημόσιο λόγο, κάτι που αποκαλύπτει την αντίληψη υπεροχής και μόνιμης στρατιωτικής ετοιμότητας.
Κίνδυνος υπερεπέκτασης και περιφερειακής ανάφλεξης
Ο Νετανιάχου παρουσιάζει πλέον το Ισραήλ όχι μόνο ως «περιφερειακή υπερδύναμη», αλλά, «σε ορισμένες πτυχές», ως «παγκόσμια υπερδύναμη». Στο πλαίσιο αυτό, η επόμενη «απειλή» που κατονομάζεται είναι η Τουρκία, με το Τελ Αβίβ να τη στοχοποιεί ρητά ως μελλοντικό μέτωπο. Η μόνιμη πολεμική ετοιμότητα, κατά τον Λέβι, δεν είναι παρέκκλιση αλλά δομικό στοιχείο της ισραηλινής πολιτικής τάξης, τόσο κυβέρνησης όσο και αντιπολίτευσης, με ισχυρή στήριξη από το στρατιωτικό κατεστημένο, την ανερχόμενη νέα δεξιά ελίτ και τα μέσα ενημέρωσης.
Η ανάλυση προειδοποιεί ότι αυτή η στρατηγική φέρει υψηλό κίνδυνο υπερεπέκτασης και «αντίστροφου πλήγματος» για το ίδιο το Ισραήλ. Μια περιφερειακή τάξη δομημένη πάνω στην ισχύ και τον αποκλεισμό των Παλαιστινίων, στην αποδυνάμωση του Ιράν και στην εξάρτηση των κρατών του Κόλπου, δύσκολα θα γίνει ανεκτή μακροπρόθεσμα από τις κοινωνίες της περιοχής. Στον κατάλογο των προκλήσεων της «επόμενης μέρας» στη Μέση Ανατολή, ο Λέβι τοποθετεί ψηλά την ανάγκη αποτροπής και περιορισμού αυτού του σχεδίου κυριαρχίας της «Μεγάλης Ισραήλ».
Σχόλιο 
: Η ανάλυση φωτίζει ότι η «Μεγάλη Ισραήλ» δεν είναι απλώς μια ακραία εθνικιστική φαντασίωση, αλλά ένα συνεκτικό –αν και εξαιρετικά επικίνδυνο– γεωστρατηγικό σχέδιο, με στρατιωτικές, ενεργειακές και διπλωματικές παραμέτρους. Για την Ευρώπη και ειδικά για χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, που εντάσσονται στο οραματιζόμενο «εξάγωνο», η πρόκληση είναι να αξιοποιήσουν ευκαιρίες συνεργασίας χωρίς να παγιδευτούν σε μια αρχιτεκτονική μόνιμης σύγκρουσης που μπορεί να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη τη Μεσόγειο.
#Ισραήλ #Νετανιάχου #ΜεγάληΙσραήλ #ΜέσηΑνατολή #Ιράν #Γεωπολιτική
