Η φράση «major breakthrough» ακούγεται ωραία. Στην πράξη, όμως, στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν σημαίνει κάτι πολύ πιο πεζό: ότι βρέθηκε ένα σημείο όπου καμία πλευρά δεν μπορεί να φύγει εύκολα από το τραπέζι.
Το Πακιστάν προσπαθεί να γεφυρώσει αυτό το κενό. Ο αρχηγός του στρατού, Asim Munir, μεταφέρει μηνύματα μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον, ενώ η λεγόμενη «shuttle diplomacy» λειτουργεί σε πλήρη ένταση. Το fact ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται, έστω έμμεσα, είναι από μόνο του ένδειξη ότι κανείς δεν θέλει πραγματική ρήξη.
Αλλά εδώ τελειώνουν τα εύκολα.
Το βασικό αγκάθι παραμένει το ίδιο: ο πυρήνας του πυρηνικού προγράμματος. Οι ΗΠΑ ζητούν μακροχρόνιο πάγωμα εμπλουτισμού, το Ιράν δέχεται μόνο περιορισμένο χρονικό ορίζοντα. Η διαφορά μεταξύ 5 και 20 ετών δεν είναι τεχνική. Είναι στρατηγική. Καθορίζει ποιος ελέγχει το μέλλον.
Στο τραπέζι υπάρχει και το «καυτό» υλικό: περίπου 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Τα σενάρια κυμαίνονται από αποστολή σε τρίτη χώρα μέχρι υποβάθμιση εμπλουτισμού. Καμία επιλογή δεν είναι απλή και καμία δεν είναι πολιτικά ανώδυνη.
Παράλληλα, το Στενό του Ορμούζ συνεχίζει να λειτουργεί ως μοχλός πίεσης. Οι ΗΠΑ διατηρούν ναυτικό αποκλεισμό, το Ιράν τον χαρακτηρίζει παραβίαση της εκεχειρίας και απαντά με απειλές για ευρύτερο μπλοκάρισμα εμπορίου σε Περσικό Κόλπο και Ερυθρά Θάλασσα. Αυτό δεν είναι διαπραγμάτευση. Είναι παιχνίδι ισχύος με πραγματικό κόστος.
Και το κόστος αυτό δεν είναι θεωρητικό. Η παγκόσμια αγορά ενέργειας έχει ήδη αντιδράσει, τα ασφάλιστρα μεταφοράς έχουν εκτοξευθεί και η ναυτιλία λειτουργεί σε καθεστώς υψηλού ρίσκου. Με απλά λόγια: ακόμη και χωρίς πλήρη κλιμάκωση, η ζημιά τρέχει.
Ο Donald Trump μιλά για «δύο καταπληκτικές ημέρες» και για πόλεμο που «τελειώνει». Η πραγματικότητα είναι ότι προσπαθεί να κλείσει μια συμφωνία γρήγορα, πριν η οικονομική πίεση γίνει πολιτικά μη διαχειρίσιμη.
Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη δεν δείχνει διάθεση να υποχωρήσει σε βασικά ζητήματα. Αντίθετα, ανεβάζει τον πήχη με απαιτήσεις για αποζημιώσεις και πλήρη αναγνώριση των δικαιωμάτων της. Αυτό σημαίνει ότι η «πρόοδος» που βλέπουν οι μεσολαβητές μπορεί να είναι απλώς σύγκλιση τακτικής, όχι στρατηγικής.
Και υπάρχει και ο παράγοντας που όλοι αποφεύγουν να πουν καθαρά: το Ισραήλ. Όσο συνεχίζεται η στρατιωτική δραστηριότητα στον Λίβανο, οποιαδήποτε συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν παραμένει εύθραυστη. Οι διαπραγματεύσεις δεν γίνονται σε «καθαρό» περιβάλλον. Γίνονται μέσα σε ενεργό πεδίο σύγκρουσης.
Αυτό περιορίζει δραστικά τις πιθανότητες άμεσης λύσης.
SBC Analysis | Geopolitics
Το λεγόμενο «breakthrough» δεν είναι συμφωνία. Είναι απλώς το σημείο όπου και οι δύο πλευρές φοβούνται το κόστος της αποτυχίας περισσότερο από το κόστος της συνέχισης. Αν υπάρξει deal, θα είναι συμβιβασμός ανάγκης — όχι στρατηγική νίκη. Και τέτοιες συμφωνίες έχουν μικρή διάρκεια ζωής.
