Η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει την καταστροφή θέσεων εργασίας, ενώ η ενεργειακή κρίση και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή εντείνουν τον κίνδυνο. Χωρίς άμεση πολιτική απάντηση, η δημιουργική καταστροφή κινδυνεύει να εξελιχθεί σε κοινωνική καταστροφή.
Η νέα φάση της τεχνητής νοημοσύνης δίνει μια πιο σκοτεινή διάσταση στην κλασική καπιταλιστική έννοια της «δημιουργικής καταστροφής». Από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά, κάθε τεχνολογικό κύμα γκρέμιζε παλιές δραστηριότητες, αλλά τελικά δημιουργούσε νέες, συχνά καλύτερα αμειβόμενες. Σήμερα όμως, η σύμπτωση της έκρηξης της AI με γεωπολιτική αστάθεια και ενεργειακή κρίση απειλεί να ανατρέψει αυτό το ιστορικό μοτίβο.
AI, ύφεση και κίνητρο για μαζικές απολύσεις
Η βασική διαφορά της τρέχουσας μετάβασης είναι ότι οι μηχανές δεν αντικαθιστούν μόνο χειρωνακτική εργασία, αλλά αναλαμβάνουν γνωστικές, «λευκού κολάρου» λειτουργίες: ανάλυση δεδομένων, λογιστική, νομικές έρευνες, ακόμη και δημιουργικές εργασίες. Σε ένα περιβάλλον ισχυρής ανάπτυξης, η προσαρμογή θα ήταν ηπιότερη· οι απολυμένοι θα έβρισκαν νέες θέσεις σε αναπτυσσόμενους κλάδους.
Αντί για αυτό, η παγκόσμια οικονομία ήδη επιβραδύνει, ενώ η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ εκτοξεύουν τις τιμές ενέργειας και πρώτων υλών. Η άνοδος του κόστους για βιομηχανία και αγροτικό τομέα, σε συνδυασμό με την εύκολη πρόσβαση σε φθηνή, εξαιρετικά αποδοτική τεχνητή νοημοσύνη, δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα: οι επιχειρήσεις έχουν ισχυρότερο από ποτέ κίνητρο να αντικαταστήσουν ανθρώπους με αλγορίθμους.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει ήδη αναθεωρήσει προς τα κάτω τις προβλέψεις ανάπτυξης και προειδοποιεί για αυξημένο κίνδυνο παγκόσμιας ύφεσης. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η πίεση για μείωση του μισθολογικού κόστους θα ενταθεί, ενώ η επαναπρόσληψη προσωπικού όταν οι συνθήκες βελτιωθούν θα καθυστερεί, καθώς τα συστήματα AI θα έχουν ήδη εδραιωθεί στις παραγωγικές διαδικασίες.
Ο κίνδυνος «φαύλου κύκλου» και η ανάγκη για τις τρεις «Ρ»
Οι αισιόδοξοι για την τεχνητή νοημοσύνη υποστηρίζουν ότι, όπως και στο παρελθόν, οι βραχυπρόθεσμες απώλειες θέσεων εργασίας θα αντισταθμιστούν από νέες ευκαιρίες, υψηλότερη παραγωγικότητα και ανάπτυξη. Ωστόσο, δύο κρίσιμες ενστάσεις αναδύονται: πρώτον, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι η ιστορία θα επαναληφθεί με τον ίδιο τρόπο όταν η τεχνολογία αγγίζει πλέον τον ίδιο τον πυρήνα της γνωστικής εργασίας. Δεύτερον, οι θέσεις που χάνονται ενδέχεται να είναι πολύ καλύτερα αμειβόμενες από όσες δημιουργούνται, οδηγώντας σε υποβάθμιση της ποιότητας της εργασίας και διεύρυνση ανισοτήτων.
Έρευνα της εταιρείας Citrini σκιαγραφεί ένα εφιαλτικό αλλά λογικά συνεκτικό σενάριο για το 2028: η αυτοματοποίηση εξαφανίζει καλά αμειβόμενες δουλειές, η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών καταρρέει, η ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες μειώνεται, τα εταιρικά έσοδα πιέζονται, οι επιχειρήσεις απαντούν με νέες περικοπές και περαιτέρω υιοθέτηση AI. Ο φαύλος αυτός κύκλος οδηγεί τελικά σε χρηματιστηριακό κραχ. Ιδιαίτερα εκτεθειμένες είναι οι οικονομίες που υιοθετούν γρηγορότερα την τεχνητή νοημοσύνη, όπως οι ΗΠΑ.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή λειτουργεί ως επιταχυντής και «καμπανάκι» για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Ο χρόνος για να προετοιμαστούν οι κοινωνίες είναι πολύ λιγότερος απ’ όσο νομίζουν. Ο αρθρογράφος προτείνει ένα τρίπτυχο απάντησης: «reskilling» (μαζική αναβάθμιση δεξιοτήτων), «reindustrialisation» (νέα βιομηχανική στρατηγική με ποιοτικές θέσεις εργασίας) και «redistribution» (αναδιανομή του πλούτου που παράγει η AI).
Χωρίς τέτοιου μεγέθους παρέμβαση, ο κίνδυνος είναι τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης να συγκεντρωθούν σε μια μικρή ελίτ, ενώ η πλειονότητα θα βρεθεί αντιμέτωπη με παρατεταμένη ανεργία και κοινωνική ανασφάλεια.
Σχόλιο 
: Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι πλέον τεχνολογικό φολκλόρ αλλά σκληρή μακροοικονομία και κοινωνική πολιτική. Αν οι κυβερνήσεις συνεχίσουν να αντιδρούν με ρυθμούς δεκαετίας του 1990 σε μια τεχνολογία ταχύτητας 2026, ο συνδυασμός ενεργειακής αστάθειας, ύφεσης και αυτοματοποίησης μπορεί να γεννήσει μια νέα, βαθύτερη κρίση ανισοτήτων. Η Ελλάδα και η Ευρώπη συνολικά οφείλουν να περάσουν από τις ρητορικές περί «ψηφιακού μετασχηματισμού» σε συγκεκριμένα, χρηματοδοτημένα προγράμματα αναβάθμισης δεξιοτήτων και προστασίας εισοδήματος, πριν η αγορά εργασίας αλλάξει ανεπιστρεπτί.
#τεχνητήΝοημοσύνη #ΑγοράΕργασίας #ΕνεργειακήΚρίση #ΠαγκόσμιαΟικονομία #Ανεργία
