Το Ηνωμένο Βασίλειο θεσπίζει ένα από τα πιο φιλόδοξα αντικαπνιστικά πλαίσια παγκοσμίως, απαγορεύοντας δια βίου την αγορά καπνού στους γεννημένους μετά το 2008. Το νομοσχέδιο έχει ολοκληρώσει τη διαδρομή του στο κοινοβούλιο και αναμένει τυπικά τη βασιλική συναίνεση.
Σε μια κίνηση που χαρακτηρίζεται ήδη ως ορόσημο για τη δημόσια υγεία, το Ηνωμένο Βασίλειο οδεύει προς την πλήρη απαγόρευση της πώλησης προϊόντων καπνού σε όλους όσοι έχουν γεννηθεί από την 1η Ιανουαρίου 2009 και μετά. Το νομοσχέδιο «Tobacco and Vapes Bill» ολοκλήρωσε τη νομοθετική του πορεία και απομένει μόνο η τυπική βασιλική συναίνεση του βασιλιά Καρόλου Γ΄ για να καταστεί νόμος.
Πώς θα λειτουργήσει η «γενεακή» απαγόρευση
Ο νέος νόμος δεν επιβάλλει άμεση οριζόντια απαγόρευση, αλλά αυξάνει σταδιακά το νόμιμο όριο ηλικίας αγοράς καπνικών προϊόντων. Σήμερα το όριο είναι τα 18 έτη· από την 1η Ιανουαρίου 2027 θα αυξάνεται κατά ένα έτος κάθε χρόνο, με αποτέλεσμα όσοι γεννήθηκαν μετά το 2008 να μην φτάνουν ποτέ νόμιμα ηλικία επιτρεπόμενης αγοράς τσιγάρων, πούρων ή άλλων προϊόντων καπνού.
Το πλαίσιο ισχύει ενιαία σε όλες τις συνιστώσες χώρες του Ηνωμένου Βασιλείου – Αγγλία, Σκωτία, Ουαλία και Βόρεια Ιρλανδία – σε συνεννόηση με τα τοπικά κοινοβούλια. Προβλέπονται αυστηρά πρόστιμα για τους λιανοπωλητές που θα πωλούν σε ανήλικους ή σε «ενδιάμεσους» αγοραστές που προμηθεύουν νεότερους. Παράλληλα, η κυβέρνηση αποκτά εξουσία να θεσπίσει σύστημα καταγραφής για τα προϊόντα καπνού και ατμίσματος που εισέρχονται στη χώρα, ενισχύοντας τον έλεγχο στην αλυσίδα διανομής.
Ο νόμος επεκτείνει επίσης τις ζώνες απαγόρευσης καπνίσματος σε εξωτερικούς δημόσιους χώρους, όπως παιδικές χαρές, χώροι έξω από σχολεία και νοσοκομεία. Οι περισσότεροι εσωτερικοί χώροι που είναι ήδη «άκαπνοι» θα γίνουν και «χωρίς άτμισμα», ενώ το κάπνισμα σε ειδικές εξωτερικές ζώνες εστίασης και μπαρ παραμένει επιτρεπτό. Καπνός και άτμισμα εξακολουθούν να επιτρέπονται σε ιδιωτικές κατοικίες.
Ρύθμιση ατμίσματος και πολιτικές αντιδράσεις
Το άτμισμα παραμένει νόμιμο για ενήλικες άνω των 18 ετών, αλλά το ρυθμιστικό πλαίσιο σφίγγει αισθητά. Διαφημίσεις για καπνικά και προϊόντα ατμίσματος απαγορεύονται, ενώ μιας χρήσης συσκευές ατμίσματος, ιδιαίτερα δημοφιλείς στους νέους, έχουν ήδη τεθεί εκτός νόμου. Επιπλέον, το άτμισμα σε αυτοκίνητα όπου επιβαίνει άτομο κάτω των 18 ετών καθίσταται παράνομο, ευθυγραμμιζόμενο με τους ήδη ισχύοντες κανόνες για το κάπνισμα σε οχήματα με ανήλικους.
Η υφυπουργός Υγείας και μέλος της Βουλής των Λόρδων, βαρόνη Gillian Merron, χαρακτήρισε το νομοσχέδιο «τη μεγαλύτερη παρέμβαση δημόσιας υγείας εδώ και μια γενιά», υποστηρίζοντας ότι θα δημιουργήσει «μια γενιά χωρίς καπνό» και θα σώσει χιλιάδες ζωές στο μέλλον. Αντίθετα, ο συντηρητικός λόρδος Michael Morris (Baron Naseby) εξέφρασε ενστάσεις, ιδίως για τα τυποποιημένα πρόστιμα 200 λιρών στους λιανοπωλητές, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση δεν έλαβε επαρκώς υπόψη τις ανησυχίες του κλάδου και ότι η εκπαίδευση κατά του καπνίσματος είναι πιο ουσιαστικό εργαλείο από τις απαγορεύσεις.
Διεθνώς, μόνο οι Μαλδίβες έχουν αντίστοιχη «γενεακή» απαγόρευση, ενώ η Νέα Ζηλανδία, που πρωτοπορούσε σε παρόμοιο μοντέλο, το ανέτρεψε μετά την αλλαγή κυβέρνησης το 2023. Η βρετανική επιλογή, επομένως, παρακολουθείται στενά ως πιθανό πρότυπο ή, αντιθέτως, ως παράδειγμα υπερρύθμισης.
Σχόλιο 
: Το Λονδίνο επενδύει πολιτικό κεφάλαιο σε μια στρατηγική «σταδιακής εξαφάνισης» της αγοράς καπνού, μεταφέροντας το βάρος από την ατομική ευθύνη στη δομική ρύθμιση. Για τα δημόσια οικονομικά, η εξίσωση είναι σύνθετη: βραχυπρόθεσμη απώλεια φορολογικών εσόδων από καπνικά, έναντι μεσομακροπρόθεσμης μείωσης δαπανών υγείας και αύξησης παραγωγικότητας. Ταυτόχρονα, η ενίσχυση ελέγχων και η απαγόρευση διαφήμισης πιέζουν τη βιομηχανία καπνού και ατμίσματος να αναπροσαρμόσει το επιχειρηματικό της μοντέλο, με πιθανή στροφή σε λιγότερο ρυθμιζόμενες αγορές. Αν το βρετανικό πείραμα αποδειχθεί αποτελεσματικό χωρίς εκρηκτική άνοδο του λαθρεμπορίου, αναμένεται να τροφοδοτήσει ανάλογες συζητήσεις και στην υπόλοιπη Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, όπου το κάπνισμα παραμένει μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας.
#ΗνωμένοΒασίλειο #Κάπνισμα #ΔημόσιαΥγεία #Ατμισμα
