Η εκλογική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν ξεμπλοκάρει τη διαδικασία διεύρυνσης προς Ουκρανία και Μολδαβία. Κομβικές διαπραγματευτικές ενότητες ανοίγουν τις επόμενες εβδομάδες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται με νέα δυναμική προς την ένταξη της Ουκρανίας και της Μολδαβίας, μετά την εκλογική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία, που τερματίζει ένα τετραετές βέτο στη διαδικασία διεύρυνσης. Διπλωμάτες και αξιωματούχοι της ΕΕ αναφέρουν ότι οι βασικές διαπραγματευτικές «συστάδες» (clusters) μπορούν πλέον να ανοίξουν, σηματοδοτώντας ουσιαστική πρόοδο στην πορεία των δύο χωρών προς την ένταξη.
Τέλος στο ουγγρικό βέτο, εκκίνηση των «clusters»
Η Ουκρανία και η Μολδαβία έλαβαν καθεστώς υποψήφιας χώρας το 2022, ωστόσο η έναρξη των επίσημων διαπραγματεύσεων είχε παγώσει, καθώς η κυβέρνηση Όρμπαν μπλόκαρε το άνοιγμα της πρώτης συστάδας, που αποτελεί το πρώτο νομικό βήμα στην ενταξιακή διαδικασία. Με την αλλαγή κυβέρνησης στη Βουδαπέστη, οι 27 αναμένεται να άρουν το εμπόδιο.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, μετά τη συμφωνία για το δάνειο των 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία, δήλωσε ότι «τώρα είναι η ώρα να κοιτάξουμε μπροστά» και να επικεντρωθούμε στο επόμενο βήμα, δηλαδή την ενταξιακή πορεία του Κιέβου. Η ουκρανική κυβέρνηση εκτιμά ότι το άνοιγμα των πρώτων συστάδων μπορεί να γίνει στις επόμενες εβδομάδες, με ορόσημο το Συμβούλιο Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στις 26 Μαΐου.
Ο επερχόμενος πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Πέτερ Μάγιαρ, έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν στηρίζει «fast track» ένταξη της Ουκρανίας, αλλά δεν θα εμποδίσει την κανονική διαδικασία, η οποία παραδοσιακά διαρκεί χρόνια και προϋποθέτει εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις. Όπως τόνισε, η Βουδαπέστη θα «αποδεχθεί τις χώρες που είναι έτοιμες να ενταχθούν, αντί να τις αφήνει να περιμένουν στη σειρά».
Πολιτικό μήνυμα και σκληρές προϋποθέσεις
Στο περιθώριο της άτυπης συνόδου κορυφής στην Αγία Νάπα, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι συναντήθηκε με τον Αντόνιο Κόστα και την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Σε κοινή δήλωσή τους κάλεσαν να ανοίξουν «χωρίς καθυστέρηση» οι διαπραγματευτικές συστάδες με την Ουκρανία. Ο Ζελένσκι υπογράμμισε ότι η χώρα του «δεν υπερασπίζεται την Ευρώπη συμβολικά – άνθρωποι πεθαίνουν πραγματικά» και ότι το Κίεβο «αξίζει την πλήρη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση».
Παρά το ισχυρό πολιτικό μήνυμα, οι τεχνικές και θεσμικές προκλήσεις παραμένουν. Η ΕΕ έχει επανειλημμένα εκφράσει ανησυχίες για την καταπολέμηση της διαφθοράς και το κράτος δικαίου στην Ουκρανία, ενώ ορισμένοι Ουκρανοί βουλευτές αντιδρούν σε μεταρρυθμίσεις που ζητά η Κομισιόν. Ο αρμόδιος για την ενταξιακή πορεία, αντιπρόεδρος της ουκρανικής κυβέρνησης Τάρας Κάτσκα, επιμένει ότι οι ενστάσεις αυτές είναι «φυσικό μέρος της δημοκρατικής διαδικασίας» και ότι οι μεταρρυθμίσεις βρίσκονται σε εξέλιξη.
Η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος ανέφερε ότι με τη σημερινή ουγγρική κυβέρνηση κατέστη δυνατό να προχωρήσει το δάνειο των 90 δισ. ευρώ και με τη νέα κυβέρνηση θα μπορέσει να προχωρήσει και η ενταξιακή διαδικασία. Η ίδια έκανε λόγο για πιθανό άνοιγμα της πρώτης συστάδας τον Ιούνιο, ενώ ο Κάτσκα θεωρεί ρεαλιστικό να έχουν κλείσει η πλειονότητα των κεφαλαίων έως το τέλος του 2027, ώστε να αρχίσει ακόμη και η σύνταξη της συνθήκης προσχώρησης.
Μολδαβία στο ίδιο «πακέτο» και φόβοι για νέα Ουγγαρία
Η Μολδαβία, της οποίας η αίτηση ένταξης έχει «ζευγοποιηθεί» με εκείνη της Ουκρανίας, είχε επίσης παγιδευτεί στο ουγγρικό βέτο. Αξιωματούχος στο Κισινάου εκφράζει προσδοκία για πρόοδο μέσα στις επόμενες εβδομάδες, επιμένοντας στη σημασία των αποφάσεων πριν από το καλοκαίρι.
Ωστόσο, σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υπάρχει επιφύλαξη απέναντι σε μια διεύρυνση που θα υπαγορευόταν κυρίως από γεωπολιτικούς λόγους. Κυβερνήσεις φοβούνται ότι μελλοντικές οπισθοδρομήσεις σε δημοκρατία και κράτος δικαίου θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέα «περίπτωση Ουγγαρίας» εντός της Ένωσης. Μέχρι στιγμής, η συζήτηση για ριζική αναμόρφωση της διαδικασίας διεύρυνσης ή για «μερική» ένταξη χωρίς πλήρη δικαιώματα δεν έχει πάρει θεσμική μορφή.
Ο Αντόνιο Κόστα πάντως διαβεβαιώνει ότι η Ευρώπη έχει αποδείξει την ικανότητά της να στηρίζει την Ουκρανία «όχι μόνο στο παρελθόν αλλά και στο μέλλον» και ότι η στήριξη θα συνεχιστεί «όσο χρειαστεί και με κάθε κόστος».
Σχόλιο 
: Η ήττα Όρμπαν αφαιρεί το βασικό θεσμικό φρένο στη διεύρυνση προς ανατολάς και επαναφέρει τη στρατηγική λογική της ΕΕ: η ασφάλεια της Ευρώπης περνά από την πολιτική αγκύρωση της Ουκρανίας και της Μολδαβίας στις ευρωπαϊκές δομές. Ωστόσο, η βιασύνη ενέχει τον κίνδυνο να εισαχθούν στο εσωτερικό της Ένωσης ατελώς μεταρρυθμισμένα κράτη, με πιθανές μελλοντικές συγκρούσεις τύπου Ουγγαρίας. Η επόμενη διετία θα κρίνει αν οι Βρυξέλλες μπορούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη γεωπολιτικής στήριξης του Κιέβου και στην επιβολή αυστηρών κριτηρίων κράτους δικαίου, χωρίς εκπτώσεις που θα υπονομεύσουν μακροπρόθεσμα την ευρωπαϊκή συνοχή.
#ΕΕ #Ουκρανία #Μολδαβία #Διεύρυνση #Orbán
