Η European Union επιχειρεί να περάσει στη νέα εποχή της «βιομηχανικής κυριαρχίας» μέσα από το Industrial Accelerator Act. Πρόκειται για μία από τις πιο φιλόδοξες προσπάθειες των τελευταίων δεκαετιών να μειωθεί η εξάρτηση από τρίτες χώρες και να επιστρέψει παραγωγή εντός ευρωπαϊκού εδάφους. Το αφήγημα είναι ισχυρό, σχεδόν επιτακτικό μετά τα σοκ της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης.
Το πρόβλημα είναι ότι η China δεν περιμένει την Ευρώπη να οργανωθεί. Έχει ήδη κινηθεί, και μάλιστα με τρόπο που αλλάζει ριζικά τους όρους του παιχνιδιού.
Η απόφαση του Πεκίνου να θεσπίσει ένα πλήρες νομικό πλαίσιο προστασίας των εφοδιαστικών αλυσίδων δεν είναι απλώς μια αμυντική κίνηση. Είναι μια επιθετική στρατηγική που μετατρέπει την παραγωγή, τις πρώτες ύλες και τα ενδιάμεσα αγαθά σε εργαλεία γεωπολιτικής ισχύος. Δεν μιλάμε πλέον για ανταγωνισμό κόστους ή τεχνολογίας. Μιλάμε για έλεγχο ροών.
Η Κίνα, μέσα από τη νέα της νομοθεσία, ουσιαστικά αποκτά τη δυνατότητα να καθορίζει ποιος μπορεί να αποσυνδεθεί από αυτήν και με ποιο κόστος. Οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε στρατηγικούς τομείς δεν μπορούν πλέον να μεταφέρουν εύκολα δεδομένα, παραγωγή ή προμηθευτές χωρίς να διακινδυνεύουν νομικές κυρώσεις. Αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η «αποσύνδεση» δεν είναι απλώς δύσκολη – είναι δυνητικά παράνομη.
Εδώ βρίσκεται το στρατηγικό κενό της ευρωπαϊκής πολιτικής. Το Industrial Accelerator Act σχεδιάστηκε με την υπόθεση ότι οι αγορές παραμένουν ανοιχτές και ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να αναδιαρθρώσουν τις αλυσίδες τους με οικονομικά κίνητρα και ρυθμιστικά εργαλεία. Όμως το νέο περιβάλλον δεν είναι ουδέτερο. Είναι ανταγωνιστικό και νομικά επιθετικό.
Μια ευρωπαϊκή πολυεθνική που λειτουργεί ταυτόχρονα σε Ευρώπη και Κίνα βρίσκεται πλέον μπροστά σε ένα αδιέξοδο. Από τη μία πλευρά, η Ευρώπη ζητά διαφάνεια, διαφοροποίηση και σταδιακή απεξάρτηση. Από την άλλη, η Κίνα θέτει περιορισμούς στην κοινοποίηση δεδομένων, στον έλεγχο εφοδιαστικών σχέσεων και στη μεταφορά κρίσιμων λειτουργιών. Το αποτέλεσμα είναι ένα διπλό καθεστώς συμμόρφωσης που δεν μπορεί να ικανοποιηθεί πλήρως.
Αυτό δεν είναι απλώς ένα τεχνικό πρόβλημα κανονισμών. Είναι στρατηγική παγίδα. Και σε τέτοιες περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις δεν λειτουργούν με βάση ιδεολογίες ή γεωπολιτικές προτεραιότητες. Λειτουργούν με βάση το ρίσκο και την επιβίωση. Αν η έξοδος από την Κίνα κοστίζει περισσότερο από την παραμονή, τότε η «απεξάρτηση» μένει στα χαρτιά.
Οι επιπτώσεις αυτής της πραγματικότητας είναι ήδη ορατές σε χώρες όπως η Germany, η οποία έχει βαθιά βιομηχανική διασύνδεση με την κινεζική οικονομία. Η γερμανική βιομηχανία εξαρτάται από κινεζικά ενδιάμεσα προϊόντα σε κρίσιμους τομείς όπως τα χημικά, τα υλικά υψηλής τεχνολογίας και τα ηλεκτρονικά. Οποιαδήποτε βίαιη αποσύνδεση θα είχε άμεσο αντίκτυπο στην παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα.
Αντίστοιχα, χώρες όπως η Hungary έχουν επενδύσει στρατηγικά σε κινεζικές παραγωγικές αλυσίδες, ειδικά στον τομέα των μπαταριών και της αυτοκινητοβιομηχανίας. Για αυτές τις οικονομίες, η επιλογή δεν είναι θεωρητική. Είναι άμεσα οικονομική και πολιτική.
Το ευρύτερο πλαίσιο είναι ακόμη πιο ανησυχητικό. Η παγκόσμια οικονομία μετακινείται από ένα μοντέλο ανοιχτής παγκοσμιοποίησης σε ένα μοντέλο ελεγχόμενων μπλοκ. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες δεν είναι πλέον απλώς μηχανισμοί αποδοτικότητας. Είναι πεδία σύγκρουσης.
Η Ευρώπη προσπαθεί να δημιουργήσει ανθεκτικότητα μέσω διαφοροποίησης. Η Κίνα προσπαθεί να δημιουργήσει εξάρτηση μέσω ελέγχου. Και αυτή η σύγκρουση δεν είναι συμμετρική. Η μία πλευρά χρησιμοποιεί πολιτικές και επιδοτήσεις. Η άλλη χρησιμοποιεί νόμους και περιορισμούς.
Το timing της κινεζικής κίνησης δεν είναι τυχαίο. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η αστάθεια στις ενεργειακές ροές και η πίεση στις θαλάσσιες μεταφορές δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η ασφάλεια των αλυσίδων γίνεται κορυφαία προτεραιότητα. Η Κίνα αξιοποιεί αυτή τη συγκυρία για να ενισχύσει τον ρόλο της ως αναντικατάστατος κρίκος σε πολλούς τομείς, από τις πρώτες ύλες μέχρι την πράσινη ενέργεια.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ευρωπαϊκή στρατηγική μοιάζει ημιτελής. Δεν αρκεί να θέτεις στόχους επαναβιομηχάνισης. Πρέπει να μπορείς να τους υλοποιήσεις σε ένα περιβάλλον όπου οι βασικοί προμηθευτές σου αντιδρούν ενεργά.
Η Ευρώπη χρειάζεται να αναγνωρίσει ότι το παιχνίδι έχει αλλάξει. Η πολιτική βούληση δεν αρκεί χωρίς νομικά και γεωοικονομικά εργαλεία αντίστοιχης ισχύος. Χρειάζεται επίσης να δημιουργήσει σαφές πλαίσιο για τις επιχειρήσεις που βρίσκονται ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενα καθεστώτα. Και πάνω απ’ όλα, χρειάζεται πολιτική συνοχή, κάτι που δεν είναι δεδομένο όταν τα κράτη-μέλη έχουν διαφορετικά επίπεδα έκθεσης και διαφορετικά συμφέροντα.
Η πραγματική δοκιμασία του Industrial Accelerator Act δεν θα είναι η ψήφισή του. Θα είναι η εφαρμογή του σε έναν κόσμο που δεν συνεργάζεται.
SBC Σχολιο
Η China δεν περιμένει να δει τι θα κάνει η Ευρώπη. Δημιουργεί συνθήκες που περιορίζουν τις επιλογές της.
Η European Union εξακολουθεί να λειτουργεί με όρους παγκοσμιοποίησης σε έναν κόσμο που περνά σε γεωοικονομική σύγκρουση.
Αν δεν υπάρξει αναβάθμιση στρατηγικής, το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο. Η Ευρώπη θα προσπαθεί να μειώσει την εξάρτηση από την Κίνα, ενώ ταυτόχρονα θα δεσμεύεται όλο και περισσότερο από αυτήν.
Και αυτό δεν είναι απλώς οικονομικό πρόβλημα. Είναι πρόβλημα ισχύος.
