Η Ουκρανία κλιμακώνει τη διπλωματική πίεση προς τη Μπιενάλε Βενετίας, ζητώντας τον αποκλεισμό της Ρωσίας από τη φετινή διοργάνωση. Η κρίση μετατρέπει μια κορυφαία καλλιτεχνική έκθεση σε πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Η συμμετοχή της Ρωσίας στη Μπιενάλε Βενετίας του 2026 εξελίσσεται σε μείζον πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στην Ουκρανία, τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και τους διοργανωτές της ιστορικής έκθεσης. Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σίμπιχα κατηγόρησε δημόσια τη Μπιενάλε για «δειλή επιλογή» που, όπως υποστηρίζει, συνεχίζει να βλάπτει το κύρος του θεσμού.
Παραίτηση κριτικής επιτροπής και πολιτική πίεση
Η παρέμβαση του Κιέβου έρχεται αμέσως μετά την εντυπωσιακή κίνηση της πλήρους παραίτησης της κριτικής επιτροπής της Μπιενάλε, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την επιστροφή της Ρωσίας, για πρώτη φορά μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Ο Σίμπιχα, με ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, τόνισε ότι η παραίτηση αναδεικνύει «τις συνέπειες των αποφάσεων που λαμβάνουν οι κορυφαίες διεθνείς καλλιτεχνικές πλατφόρμες».
Η ιταλική κυβέρνηση έχει επίσης πάρει σαφείς αποστάσεις από την επιλογή των διοργανωτών. Η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι επανέλαβε ότι η Ρώσικη παρουσία δεν έχει την έγκριση της Ρώμης, ενώ το υπουργείο Πολιτισμού έστειλε επιθεωρητές για να εξετάσουν τις συνθήκες επιστροφής των Ρώσων καλλιτεχνών. Ο υπουργός Πολιτισμού Αλεσάντρο Τζιούλι έχει ήδη ανακοινώσει μποϊκοτάζ της διοργάνωσης, μαζί με ορισμένες ακόμη ευρωπαϊκές χώρες.
Πολιτισμός ως εργαλείο ήπιας ισχύος
Η φετινή Μπιενάλε ανοίγει τις πύλες της στο κοινό στις 9 Μαΐου, ημερομηνία που συμπίπτει με την Ημέρα της Νίκης στη Μόσχα. Η ρωσική στρατιωτική παρέλαση θα είναι φέτος σημαντικά περιορισμένη, ωστόσο η Μόσχα επενδύει εμφανώς σε πολιτιστικά γεγονότα και μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις ως εναλλακτικό εργαλείο ήπιας ισχύος για να επανατοποθετήσει τη Ρωσία στη διεθνή σκηνή.
Ο Σίμπιχα υποστήριξε ότι «η κουλτούρα του επιτιθέμενου δεν είναι ουδέτερη σε καιρό πολέμου» και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να «ξεπλένει εγκλήματα» ή να λειτουργεί ως όχημα προπαγάνδας. Το επιχείρημα αυτό βρίσκει απήχηση σε τμήμα της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης, αλλά ανοίγει και μια δύσκολη συζήτηση για τα όρια μεταξύ πολιτιστικού μποϊκοτάζ και ελευθερίας της καλλιτεχνικής έκφρασης.
Οικονομική πίεση από την ΕΕ και ρήγμα στην Ευρώπη
Σε μια επιπλέον κίνηση πίεσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει απειλήσει με περικοπή χρηματοδότησης εκατομμυρίων ευρώ για την επόμενη διοργάνωση της Μπιενάλε, εφόσον διατηρηθεί η ρωσική συμμετοχή. Παράλληλα, αποφασίστηκε ο αποκλεισμός τόσο της Ρωσίας όσο και του Ισραήλ από τα κορυφαία βραβεία της φετινής έκθεσης, μια απόφαση που υπογραμμίζει πόσο βαριά πολιτικοποιημένη έχει καταστεί η διοργάνωση.
Η υπόθεση αναδεικνύει τα βαθιά ρήγματα εντός της Ευρώπης για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζεται η ρωσική «πολιτιστική παρουσία» εν μέσω πολέμου. Από τη μία πλευρά, κυβερνήσεις και θεσμοί που βλέπουν τον αποκλεισμό ως αναγκαία συνέχεια των κυρώσεων. Από την άλλη, φωνές στον χώρο της τέχνης που φοβούνται ότι η πλήρης απομόνωση καλλιτεχνών μπορεί να πλήξει την ίδια την ιδέα της διεθνούς πολιτιστικής ανταλλαγής.
Η τελική στάση της Μπιενάλε θα αποτελέσει τεστ για το κατά πόσο οι μεγάλοι πολιτιστικοί θεσμοί μπορούν να μείνουν ανεπηρέαστοι από τη γεωπολιτική ή εάν, αναπόφευκτα, μετατρέπονται σε προέκταση της εξωτερικής πολιτικής κρατών και συμμαχιών.
Σχόλιο 
: Η κόντρα γύρω από τη Μπιενάλε δείχνει ότι ο πολιτισμός δεν είναι πια «ουδέτερη ζώνη», αλλά κρίσιμο πεδίο άσκησης ήπιας ισχύος. Η ΕΕ χρησιμοποιεί χρηματοδότηση και θεσμικό βάρος για να ευθυγραμμίσει πολιτιστικούς οργανισμούς με τη στρατηγική απομόνωσης της Ρωσίας, ενώ η Ιταλία πασχίζει να ισορροπήσει ανάμεσα στην καλλιτεχνική αυτονομία και την εξωτερική πολιτική. Το διακύβευμα ξεπερνά τη Βενετία: αφορά το αν οι ευρωπαϊκοί πολιτιστικοί θεσμοί θα λειτουργούν ως ανεξάρτητοι χώροι διαλόγου ή ως εργαλεία πολιτικής πίεσης.
#Μπιενάλε #Ρωσία #Ουκρανία #Ιταλία #ΕΕ #πολιτισμός
