Η ενεργειακή κρίση μετά το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ εκτοξεύει τη ζήτηση για βιοκαύσιμα. Ταυτόχρονα, αναζωπυρώνεται ο φόβος για ελλείψεις τροφίμων και άνοδο τιμών.
Η σύγκρουση στο Ιράν και το κλείσιμο του στρατηγικού Στενού του Ορμούζ αναδιατάσσουν με βίαιο τρόπο την παγκόσμια ενεργειακή σκακιέρα. Σε ένα περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας για τις ροές πετρελαίου, τα βιοκαύσιμα επανέρχονται δυναμικά ως εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας, αλλά ταυτόχρονα αναζωπυρώνουν ένα παλιό και επικίνδυνο δίλημμα: καύσιμα ή τρόφιμα;
Ενεργειακή ασφάλεια και γεωπολιτικός καταλύτης
Σύμφωνα με τις τάσεις που καταγράφονται διεθνώς, η ζήτηση για βιοκαύσιμα αυξάνεται σε πολλές περιοχές του κόσμου. Κυβερνήσεις, ιδίως χωρών με ισχυρό αγροτικό τομέα, τα αντιμετωπίζουν ως τριπλό εργαλείο: στήριξη της εγχώριας γεωργίας, μείωση εκπομπών από ορυκτά καύσιμα στις μεταφορές και ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας.
Η ενεργειακή κρίση που πυροδότησε το κλείσιμο του Ορμούζ προσέθεσε ένα κρίσιμο κίνητρο: τη μερική απεξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα. Τα βιοκαύσιμα δεν μπορούν να υποκαταστήσουν πλήρως το πετρέλαιο, μπορούν όμως να αναμιχθούν με βενζίνη και ντίζελ, επιμηκύνοντας τη διάρκεια των διαθέσιμων αποθεμάτων και μειώνοντας τις ανάγκες εισαγωγών.
Έτσι, βασικοί παραγωγοί όπως η Ινδονησία, η Μαλαισία, η Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ και η Βραζιλία κινούνται ήδη προς υψηλότερα ποσοστά ανάμιξης βιοκαυσίμων στα καύσιμα μεταφορών. Στόχος είναι η προστασία των οικονομιών τους από τις αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και η θωράκιση της εφοδιαστικής αλυσίδας καυσίμων.
Τι είναι τα βιοκαύσιμα και γιατί θεωρούνται «εύκολη» λύση
Τα βιοκαύσιμα παράγονται από βιομάζα –κυρίως καλλιέργειες όπως καλαμπόκι, ζαχαροκάλαμο, σόγια και φοινικέλαιο– αντί για ορυκτούς υδρογονάνθρακες. Χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο στις μεταφορές, αναμεμειγμένα με βενζίνη και ντίζελ, αλλά βρίσκουν εφαρμογές και στην ηλεκτροπαραγωγή, στη θέρμανση και, ολοένα και περισσότερο, στην αεροπορία.
Η αιθανόλη που προστίθεται στη βενζίνη παράγεται μέσω ζύμωσης σακχάρων ή αμύλων από καλαμπόκι και ζαχαροκάλαμο. Το μεγάλο πλεονέκτημά της –όπως και άλλων βιοκαυσίμων– είναι ότι μπορεί να αξιοποιηθεί με την υπάρχουσα υποδομή: διυλιστήρια, δίκτυα διανομής, πρατήρια, ακόμη και υφιστάμενους κινητήρες.
Έτσι, οι κυβερνήσεις αποφεύγουν τις τεράστιες επενδύσεις που απαιτούν τεχνολογίες όπως το υδρογόνο ή ο πλήρης εξηλεκτρισμός, κερδίζοντας χρόνο σε μια περίοδο οξυμένης γεωπολιτικής και ενεργειακής αστάθειας. Για αναδυόμενες οικονομίες με ισχυρό αγροτικό τομέα, τα βιοκαύσιμα λειτουργούν επίσης ως μηχανισμός στήριξης αγροτικών εισοδημάτων και περιορισμού του ενεργειακού ελλείμματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα βιοντίζελ από φοινικέλαιο της Ινδονησίας, που έχει συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση του κόστους εισαγωγών ντίζελ.
Το σκοτεινό αποτύπωμα: τρόφιμα, τιμές και περιβάλλον
Πίσω από την εικόνα της «πράσινης» λύσης, ωστόσο, συσσωρεύονται σοβαρές ενστάσεις. Μεγάλο μέρος των πρώτων υλών για βιοκαύσιμα είναι παραδοσιακά τρόφιμα. Η διοχέτευσή τους προς την παραγωγή καυσίμων περιορίζει την προσφορά για διατροφική χρήση, πιέζοντας ανοδικά τις τιμές και τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό στα τρόφιμα.
Οι ανησυχίες οξύνονται σε περιόδους κρίσεων, όπως πόλεμοι ή ακραία καιρικά φαινόμενα που απειλούν τις σοδειές. Τότε, κάθε επιθετική πολιτική υπέρ των βιοκαυσίμων κινδυνεύει να μετατραπεί σε ευθεία σύγκρουση μεταξύ της ανάγκης «να τραφούν οι άνθρωποι» και της ανάγκης «να τροφοδοτηθούν οι οικονομίες».
Περιβαλλοντικές οργανώσεις αμφισβητούν επίσης τη βιωσιμότητα των βιοκαυσίμων, επισημαίνοντας κινδύνους αποψίλωσης δασών, αλλαγής χρήσεων γης και εκπομπών σε όλο τον κύκλο ζωής τους. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνθετο παζλ πολιτικής, όπου η ενεργειακή ασφάλεια, η κλιματική στρατηγική και η επισιτιστική ασφάλεια αλληλοσυγκρούονται.
Για την παγκόσμια οικονομία –και ειδικά για τις φτωχότερες χώρες που είναι πιο εκτεθειμένες σε ανατιμήσεις τροφίμων– το πώς θα ισορροπήσουν οι κυβερνήσεις ανάμεσα σε αυτά τα αντικρουόμενα συμφέροντα θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ αντοχής τα επόμενα χρόνια.
Σχόλιο 
: Η εκτόξευση των βιοκαυσίμων ως «γρήγορης» λύσης ενεργειακής ασφάλειας κρύβει έναν διπλό κίνδυνο: επιτάχυνση του παγκόσμιου πληθωρισμού τροφίμων και παγίωση λαθεμένων επενδυτικών κινήσεων σε τεχνολογίες με αμφίβολο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Οι κυβερνήσεις οφείλουν να περιορίσουν την εξάρτηση από καλλιέργειες τροφίμων, να επιταχύνουν τα προηγμένα βιοκαύσιμα από απόβλητα και να εντάξουν τη βιοενέργεια σε μια συνολική στρατηγική, όπου η επισιτιστική ασφάλεια δεν θα αποτελεί παράπλευρη απώλεια αλλά αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα.
#βιοκαύσιμα #ενέργεια #Ιράν #ενεργειακή_κρίση #τιμές_τροφίμων
