Ο Ντόναλντ Τραμπ θέτει τελεσίγραφο στις Βρυξέλλες: μηδενικοί δασμοί στα αμερικανικά προϊόντα έως την 4η Ιουλίου ή «πολύ υψηλότεροι» αμερικανικοί δασμοί στα ευρωπαϊκά. Πίσω από τη ρητορική, διακυβεύεται η αρχιτεκτονική των διατλαντικών οικονομικών σχέσεων και ο ρόλος της Ευρώπης σε ένα πιο συγκρουσιακό παγκόσμιο εμπόριο.
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ επανέρχεται στη σκληρή γραμμή έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θέτοντας σαφές χρονοδιάγραμμα και απειλή: μέχρι την 4η Ιουλίου η ΕΕ πρέπει, όπως υποστηρίζει, να μειώσει τους δασμούς στα αμερικανικά προϊόντα στο μηδέν, διαφορετικά η Ουάσινγκτον θα αυξήσει «σε πολύ υψηλότερα επίπεδα» τους δασμούς στα ευρωπαϊκά αγαθά. Η παρέμβαση, μέσω ανάρτησης στην πλατφόρμα Truth Social μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανασύρει μνήμες από την προηγούμενη φάση εμπορικής αντιπαράθεσης ΗΠΑ–ΕΕ.
Το «ιστορικό» Turnberry και η διαπραγματευτική τακτική Τραμπ
Ο Τραμπ επικαλέστηκε μια «Ιστορική Εμπορική Συμφωνία» στο Turnberry της Σκωτίας, παρουσιάζοντάς την ως τη «μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία ποτέ» και υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ είχε δεσμευτεί να μειώσει τους δασμούς στο μηδέν. Ανεξάρτητα από το πώς αποτυπώνεται θεσμικά η συγκεκριμένη συνεννόηση, η δημόσια επίκλησή της λειτουργεί ως εργαλείο πίεσης προς τις Βρυξέλλες και μήνυμα προς το εσωτερικό ακροατήριο των ΗΠΑ ότι η κυβέρνηση επιδιώκει πιο ευνοϊκούς όρους για την αμερικανική βιομηχανία και τον αγροτικό τομέα.
Η τακτική του τελεσιγράφου με συγκεκριμένη ημερομηνία –την ιδιαίτερα συμβολική για τις ΗΠΑ 4η Ιουλίου– εντάσσεται στο γνωστό μοτίβο διαπραγμάτευσης του Τραμπ: αρχική απειλή κλιμάκωσης, δημόσια στοχοποίηση του εταίρου και στη συνέχεια διεκδίκηση επαναδιαπραγμάτευσης με όρους που παρουσιάζονται ως «νίκη» στην εσωτερική πολιτική σκηνή. Για την ΕΕ, η αποδοχή μιας μονομερώς επιβαλλόμενης προθεσμίας θα συνιστούσε προηγούμενο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και σε άλλους τομείς πολιτικής.
Τι διακυβεύεται για ΕΕ και ΗΠΑ στο εμπορικό μέτωπο
Οι δασμοί μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ δεν είναι απλώς αριθμοί σε έναν τελωνειακό πίνακα, αλλά μέρος μιας ευρύτερης ισορροπίας ισχύος στο παγκόσμιο εμπόριο. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν μεγαλύτερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά για αγροτικά προϊόντα, βιομηχανικά αγαθά και ενεργειακούς πόρους, ενώ η ΕΕ ενδιαφέρεται να προστατεύσει κρίσιμους κλάδους όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, τα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και ο αγροδιατροφικός τομέας.
Μια κλιμάκωση δασμών θα μπορούσε να πλήξει ιδιαίτερα τους τομείς με υψηλή διατλαντική διασύνδεση, όπως τα αυτοκίνητα, τα μηχανήματα, τα χημικά και τα τρόφιμα. Οι επιχειρήσεις που λειτουργούν σε αλυσίδες αξίας και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού θα έβλεπαν το κόστος να αυξάνεται και την αβεβαιότητα να μεγαλώνει, με πιθανές επιπτώσεις στις επενδυτικές αποφάσεις και στη διατήρηση θέσεων εργασίας.
Η σκιά της «εμπορικής σύγκρουσης» πάνω από την παγκόσμια οικονομία
Η αναβίωση μιας σκληρής ρητορικής για δασμούς επανενεργοποιεί τον κίνδυνο κατακερματισμού του παγκόσμιου εμπορίου σε μπλοκ με ανταγωνιστικές ρυθμίσεις. Ήδη, η μετακίνηση προς πολιτικές «οικονομικής ασφάλειας» και επαναπατρισμού παραγωγής οδηγεί σε πιο προστατευτικές στάσεις, ιδίως σε στρατηγικούς κλάδους όπως η ενέργεια, οι πρώτες ύλες και οι τεχνολογίες αιχμής.
Σε αυτό το πλαίσιο, μια νέα φάση εμπορικής έντασης ΗΠΑ–ΕΕ θα δυσκόλευε περαιτέρω τον συντονισμό σε άλλα μέτωπα, από τη ρύθμιση της ψηφιακής οικονομίας έως την κλιματική πολιτική. Η διατλαντική συνεργασία, που παραδοσιακά λειτουργούσε ως σταθεροποιητικός παράγοντας για το πολυμερές σύστημα εμπορίου, θα μπορούσε να υποχωρήσει υπέρ πιο αποσπασματικών, διμερών συμφωνιών.
Το ιρανικό ζήτημα και ο σύνδεσμος ασφάλειας–οικονομίας
Πέρα από το εμπόριο, ο Τραμπ ανέφερε ότι με τη φον ντερ Λάιεν συζήτησε και τη σύγκρουση που εμπλέκει το Ιράν, τονίζοντας πως ΗΠΑ και ΕΕ είναι «απόλυτα ενωμένες» στην άποψη ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Η σύνδεση θεμάτων ασφάλειας με την εμπορική ατζέντα δεν είναι τυχαία: η Ουάσινγκτον συχνά αξιοποιεί την ασφάλεια ως επιχείρημα για να ζητήσει μεγαλύτερη ευθυγράμμιση της Ευρώπης και στο οικονομικό πεδίο.
Για τις Βρυξέλλες, η προσπάθεια να διατηρηθεί η συνοχή στο μέτωπο της ασφάλειας, ειδικά στη Μέση Ανατολή, ενώ παράλληλα υπερασπίζονται τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ, συνιστά λεπτή ισορροπία. Η εντύπωση ότι η ΕΕ υποχωρεί υπό πίεση δασμών θα μπορούσε να τροφοδοτήσει εσωτερικές πολιτικές αντιδράσεις στα κράτη-μέλη και να δυσκολέψει τη διαμόρφωση ενιαίας γραμμής.
Πιθανά σενάρια μέχρι την 4η Ιουλίου
Μέχρι την καταληκτική ημερομηνία που έθεσε ο Τραμπ, μπορούν να διαμορφωθούν τρία βασικά σενάρια. Πρώτον, μια σιωπηρή παράταση μέσω τεχνικών διαπραγματεύσεων, όπου και οι δύο πλευρές διατηρούν τη ρητορική τους αλλά αποφεύγουν άμεση κλιμάκωση. Δεύτερον, στοχευμένη αύξηση δασμών από τις ΗΠΑ σε συγκεκριμένους ευρωπαϊκούς κλάδους, με την ΕΕ να απαντά συμμετρικά, αναβιώνοντας μια μορφή «εμπορικού πολέμου» χαμηλής έντασης.
Το τρίτο σενάριο αφορά μια πιο δομική επαναδιαπραγμάτευση του πλαισίου εμπορικών σχέσεων, όπου η ΕΕ επιχειρεί να συνδέσει πιθανές μειώσεις δασμών με μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις των ΗΠΑ σε άλλους τομείς, όπως οι δημόσιες προμήθειες ή η αναγνώριση ευρωπαϊκών κανονιστικών προτύπων. Σε κάθε περίπτωση, η στάση των μεγάλων κρατών-μελών της ΕΕ και της ευρωπαϊκής βιομηχανίας θα είναι καθοριστική για το πόσο χώρο διαπραγμάτευσης θα έχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, μια κλιμάκωση δασμών ΗΠΑ–ΕΕ θα είχε έμμεσες αλλά ουσιαστικές συνέπειες. Η ελληνική ναυτιλία, που διακινεί μεγάλο μέρος του διατλαντικού εμπορίου, θα βρεθεί αντιμέτωπη με πιθανές μεταβολές ροών φορτίων και αυξημένη αβεβαιότητα στα ναύλα. Οι εξαγωγικοί κλάδοι –από τα αγροδιατροφικά προϊόντα έως τα βιομηχανικά ενδιάμεσα αγαθά– θα επηρεαστούν από τυχόν επιβράδυνση της ευρωπαϊκής ζήτησης, εφόσον η ΕΕ δεχθεί πλήγμα στην ανταγωνιστικότητά της. Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, η Ελλάδα οφείλει να παρακολουθεί στενά την αναδιάταξη των εμπορικών αξόνων, αξιοποιώντας την γεωγραφική της θέση ως πύλη εισόδου και εξόδου φορτίων στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά και θωρακίζοντας την εξωστρέφεια των επιχειρήσεών της με διαφοροποίηση αγορών πέραν της ΕΕ και των ΗΠΑ.
#ΗΠΑ #ΕΕ #Τραμπ #δασμοί #διεθνές_εμπόριο #Ελλάδα
