Το πακιστανικό γενικό επιτελείο επενδύει πολιτικό κεφάλαιο στον ρόλο του «ουδέτερου» μεσολαβητή ανάμεσα σε Ουάσινγκτον και Τεχεράνη. Πίσω από τις δηλώσεις καλής θέλησης κρύβονται σκληροί γεωπολιτικοί και οικονομικοί υπολογισμοί για την επόμενη μέρα στη Μέση Ανατολή.
Η δημόσια δέσμευση του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων του Πακιστάν, Ασίμ Μουνίρ, ότι το Ισλαμαμπάντ θα συνεχίσει «όλες τις προσπάθειες» διαμεσολάβησης ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, καταγράφει μια σιωπηρή μετατόπιση ισχύος στη Μέση Ανατολή. Καθώς ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν μπαίνει στον τρίτο μήνα, η ανάγκη για δίαυλο επικοινωνίας αυξάνεται και το Πακιστάν επιχειρεί να κατοχυρωθεί ως αναγκαίος ενδιάμεσος.
Γιατί το Πακιστάν διεκδικεί ρόλο ουδέτερου μεσολαβητή;
Η πακιστανική ηγεσία γνωρίζει ότι η γεωγραφική της θέση, ανάμεσα σε Ιράν, Αφγανιστάν, Κίνα και Ινδία, της προσδίδει στρατηγικό βάρος, αλλά και τρωτότητα. Η ανάληψη ρόλου «ουδέτερου» μεσολαβητή λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι σε περιφερειακές πιέσεις, αλλά και ως μοχλός διαπραγμάτευσης με την Ουάσινγκτον για ασφάλεια, χρηματοδότηση και πρόσβαση σε διεθνείς θεσμούς.
Ταυτόχρονα, το Ισλαμαμπάντ επιχειρεί να εξισορροπήσει τις σχέσεις του με το Ιράν και τις σουνιτικές μοναρχίες του Κόλπου, από τις οποίες εξαρτάται οικονομικά μέσω επενδύσεων, εμβασμάτων και ενεργειακών ροών. Η διαμεσολάβηση σε μια σύγκρουση με επίκεντρο την Τεχεράνη προσφέρει στο Πακιστάν την ευκαιρία να αναβαθμίσει τον ρόλο του χωρίς να ταυτιστεί πλήρως με καμία πλευρά.
Το μήνυμα Τραμπ και η πίεση προς την Τεχεράνη
Ο Ντόναλντ Τραμπ, δηλώνοντας ότι αναμένει «πολύ σύντομα» απάντηση από το Ιράν στην τελευταία αμερικανική πρόταση ειρήνης, επιχειρεί να παρουσιάσει την Τεχεράνη ως συνομιλητή που, παρά τη σύγκρουση, παραμένει πρόθυμος για συμφωνία. Αυτή η ρητορική υπηρετεί διπλό στόχο: στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ενισχύει την εικόνα ενός προέδρου που διαχειρίζεται ενεργά την κρίση· διεθνώς, μεταφέρει την ευθύνη της κλιμάκωσης ή της αποκλιμάκωσης στην ιρανική ηγεσία.
Για το Ιράν, η χρήση μεσολαβητών όπως το Πακιστάν παρέχει έναν τρόπο να διαπραγματευτεί χωρίς να εμφανίζεται ότι υποχωρεί απευθείας υπό αμερικανική πίεση. Ωστόσο, κάθε κίνηση προς συμβιβασμό περιορίζεται από τις εσωτερικές ισορροπίες εξουσίας στην Τεχεράνη και τον φόβο ότι μια κακή συμφωνία θα θεωρηθεί υπονόμευση της «αντίστασης» που προβάλλει το καθεστώς.
Πόσο πραγματικά «ουδέτερο» είναι το Πακιστάν;
Η εικόνα του Πακιστάν ως ουδέτερης δύναμης είναι περισσότερο εργαλείο διπλωματίας παρά αντικειμενική πραγματικότητα. Οι πακιστανικές ένοπλες δυνάμεις διατηρούν στενούς δεσμούς με τις ΗΠΑ σε επίπεδο εξοπλισμών, εκπαίδευσης και πληροφοριών. Παράλληλα, η οικονομία της χώρας παραμένει εύθραυστη, εξαρτημένη από το ΔΝΤ, διμερείς πιστώσεις και υποστήριξη από συμμάχους όπως η Σαουδική Αραβία και η Κίνα.
Αυτό σημαίνει ότι η «ουδετερότητα» του Ισλαμαμπάντ έχει όρια: δεν μπορεί να αγνοήσει τις αμερικανικές προτεραιότητες, ούτε όμως να παραβλέψει τις ανάγκες συνύπαρξης με το Ιράν, με το οποίο μοιράζεται σύνορα και ενεργειακά συμφέροντα. Η διαμεσολάβηση, επομένως, είναι μια συνεχής άσκηση ισορροπίας, στην οποία η πακιστανική ηγεσία επιχειρεί να μεγιστοποιήσει την επιρροή της με ελάχιστο στρατηγικό κόστος.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη Μέση Ανατολή
Εάν ο ρόλος του Πακιστάν ως μεσολαβητή παγιωθεί, θα προστεθεί ένας ακόμη παίκτης στον ήδη σύνθετο χάρτη των περιφερειακών διαμεσολαβήσεων, όπου πρωταγωνιστούν η Τουρκία, το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερο κατακερματισμό των διαύλων επικοινωνίας, αλλά και σε ανταγωνισμό για το ποιος θα εμφανιστεί ως «εγγυητής» μιας μελλοντικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο.
Σε βάθος χρόνου, η ανάδειξη κρατών μεσαίας ισχύος ως διαμεσολαβητών αποδυναμώνει την εικόνα της αποκλειστικής αμερικανικής επιρροής στην περιοχή. Ωστόσο, χωρίς μια ευρύτερη πολιτική διευθέτηση του πυρηνικού ζητήματος του Ιράν και των περιφερειακών συγκρούσεων δι’ αντιπροσώπων, οι μεσολαβήσεις κινδυνεύουν να λειτουργούν ως διαχείριση κρίσεων, όχι ως λύση των αιτίων τους.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, κάθε ένδειξη αποκλιμάκωσης στις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν, ακόμη και μέσω τρίτων όπως το Πακιστάν, μεταφράζεται σε μικρότερο ασφάλιστρο κινδύνου στις διεθνείς αγορές ενέργειας και ναυτιλίας. Μια πιο σταθερή Μέση Ανατολή περιορίζει τις διακυμάνσεις στις τιμές πετρελαίου και ναύλων, στοιχείο κρίσιμο για τον ελληνικό πληθωρισμό, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και την ανταγωνιστικότητα της ελληνόκτητης ναυτιλίας, που μεταφέρει σημαντικό μέρος των φορτίων από και προς τον Περσικό Κόλπο.
#Πακιστάν #ΗΠΑ #Ιράν #ΜέσηΑνατολή #Διπλωματία
