Η Τεχεράνη παρουσιάζει την τελευταία της πρόταση προς τις ΗΠΑ ως «λογική και υπεύθυνη», την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ τη χαρακτηρίζει «απαράδεκτη». Πίσω από τη ρητορική, διαμορφώνεται μια μάχη για τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών και της περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Η νέα δημόσια παρέμβαση της Τεχεράνης, με τον εκπρόσωπο του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγκαΐ να χαρακτηρίζει την πρόταση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες «γενναιόδωρη και υπεύθυνη», δεν είναι απλώς ακόμη ένα επεισόδιο στη γνωστή αντιπαράθεση Ιράν–ΗΠΑ. Είναι ένα προσεκτικά διατυπωμένο μήνυμα προς τρεις αποδέκτες ταυτόχρονα: την Ουάσινγκτον, τις περιφερειακές δυνάμεις στον Περσικό Κόλπο και τους μεγάλους εισαγωγείς ενέργειας στην Ασία.
Τι σημαίνει «γενναιόδωρη» πρόταση για την Τεχεράνη;
Όταν η ιρανική διπλωματία μιλά για «λογικές και υπεύθυνες» απαιτήσεις, συνήθως εννοεί δύο πράγματα: πρώτον, αναγνώριση ενός ελάχιστου πλαισίου ασφάλειας για το ίδιο το Ιράν (αποφυγή αλλαγής καθεστώτος, περιορισμός στρατιωτικής πίεσης γύρω από τα σύνορά του) και δεύτερον, κάποιας μορφής ελάφρυνση οικονομικής ασφυξίας (κυρώσεις, πρόσβαση σε διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, εξαγωγές πετρελαίου).
Η χρήση του όρου «γενναιόδωρη» λειτουργεί επικοινωνιακά: μεταθέτει την ευθύνη του αδιεξόδου στην Ουάσινγκτον και επιχειρεί να παρουσιάσει το Ιράν ως τον «λογικό παίκτη» που προσφέρει ρεαλιστικό συμβιβασμό. Η άμεση απόρριψη από τον Ντόναλντ Τραμπ ως «εντελώς απαράδεκτης» πρότασης, ενισχύει την εικόνα μιας αμερικανικής πλευράς με «μονομερείς θέσεις και άκαμπτες απαιτήσεις», όπως καταγγέλλει η Τεχεράνη.
Ο Περσικός Κόλπος ως μοχλός πίεσης
Η ιρανική πλευρά συνδέει ευθέως την αμερικανική στρατιωτική παρουσία με τις αναταράξεις στη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο. Αυτή η ρητορική δεν είναι καινούργια, αλλά επανέρχεται κάθε φορά που η ένταση κλιμακώνεται: το Ιράν υπενθυμίζει, εμμέσως πλην σαφώς, ότι ο έλεγχος των στενών του Ορμούζ παραμένει το ισχυρότερο διαπραγματευτικό του χαρτί.
Για την παγκόσμια αγορά ενέργειας, κάθε υπενθύμιση της ευαλωτότητας αυτής της θαλάσσιας οδού λειτουργεί ως παράγοντας αστάθειας. Περισσότερο από το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου διέρχεται από την περιοχή: ακόμη και η απλή συζήτηση περί «διαταραχών» αρκεί για να αυξήσει το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου στις τιμές.
Η σιωπηλή διπλωματία προς Πεκίνο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η αναφορά του Μπαγκαΐ σε επαφές με την Κίνα, λίγο πριν από την επίσκεψη Τραμπ στο Πεκίνο. Η Τεχεράνη επιχειρεί να προλάβει τις αμερικανικές πιέσεις προς την κινεζική ηγεσία, παρουσιάζοντας τις ενέργειες των ΗΠΑ ως παράγοντα αποσταθεροποίησης. Στόχος είναι να διασφαλίσει ότι το Πεκίνο δεν θα στοιχηθεί πλήρως πίσω από τη γραμμή της Ουάσινγκτον, ιδιαίτερα σε θέματα κυρώσεων και ενεργειακών ροών.
Η Κίνα, ως μεγάλος εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου και κεντρικός παίκτης στην πρωτοβουλία «Ζώνη και Οδός», έχει συμφέρον σε μια ελάχιστη σταθερότητα στον Περσικό Κόλπο. Η ιρανική διπλωματία επενδύει σε αυτό το συμφέρον, προσπαθώντας να μετατρέψει την κινεζική ανησυχία για την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών σε πολιτικό αντίβαρο στις αμερικανικές πιέσεις.
Η μακροπρόθεσμη εικόνα: από την κρίση στην αρχιτεκτονική ασφάλειας;
Πίσω από την καθημερινή αντιπαράθεση δηλώσεων κρύβεται ένα βαθύτερο διακύβευμα: ποιος θα ορίσει τους κανόνες ασφάλειας στη Μέση Ανατολή την επόμενη δεκαετία. Η Ουάσινγκτον επιμένει σε ένα σχήμα όπου η αμερικανική στρατιωτική παρουσία και οι συμμαχίες με χώρες του Κόλπου αποτελούν τον πυρήνα της περιφερειακής τάξης. Το Ιράν, αντίθετα, προωθεί την ιδέα μιας «ενδοπεριφερειακής» αρχιτεκτονικής, όπου οι χώρες της περιοχής θα έχουν τον πρώτο λόγο, περιορίζοντας τον ρόλο των εξωτερικών δυνάμεων.
Αυτή η σύγκρουση οραμάτων δεν είναι θεωρητική. Καθορίζει πού θα κατευθυνθούν επενδύσεις σε άμυνα, ενέργεια και υποδομές, ποιοι θα ελέγχουν κρίσιμα λιμάνια και αγωγούς, και με ποιους όρους θα συμμετέχουν τρίτες χώρες – από την Ευρώπη έως την Ασία – σε αυτά τα σχήματα. Κάθε «απαράδεκτη» πρόταση που απορρίπτεται σήμερα, διαμορφώνει τα όρια του τι θα είναι πολιτικά εφικτό αύριο.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν υπενθυμίζει πόσο κρίσιμη είναι η διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων ενέργειας: κάθε νέα ένταση στον Περσικό Κόλπο αυξάνει την αξία του ρόλου της χώρας ως πύλης για φυσικό αέριο και υγροποιημένο φυσικό αέριο προς την Ευρώπη. Παράλληλα, η ελληνική ναυτιλία – με ισχυρή παρουσία στη μεταφορά πετρελαίου και προϊόντων του – εκτίθεται άμεσα σε κινδύνους ασφαλείας και ασφάλιστρα κινδύνου, κάτι που καθιστά αναγκαία μια πιο ενεργή, θεσμική ελληνική φωνή σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και της σταθερότητας στις θαλάσσιες οδούς.
#Ιράν #ΗΠΑ #ΠερσικόςΚόλπος #ενέργεια #ναυτιλία
