Ο Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει στο προσκήνιο στρατιωτικές επιλογές για το Ιράν, με αιχμή την ασφάλεια στο Στενό του Ορμούζ. Πίσω από τις δηλώσεις, διαγράφεται ένα σκληρό παζάρι ισχύος στον Περσικό Κόλπο.
Ο Ντόναλντ Τραμπ αξιοποίησε ακόμη και μια εκδήλωση για τη μητρική υγεία στον Λευκό Οίκο για να στείλει μήνυμα προς την Τεχεράνη. Όπως είπε, η ομιλία του έπρεπε να είναι σύντομη, διότι τον «περιμένει μια μεγάλη ομάδα στρατηγών» για ενημέρωση σχετικά με τα επόμενα βήματα απέναντι στο Ιράν. Με μια φράση, ο Αμερικανός πρόεδρος επανέφερε στο προσκήνιο την επιλογή στρατιωτικής πίεσης στην πιο εύφλεκτη θαλάσσια αρτηρία του πλανήτη.
Τι σημαίνει η επαναφορά του Project Freedom
Ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι εξετάζει την αναβίωση της επιχείρησης Project Freedom, ενός σχεδίου συνοδείας και προστασίας εμπορικών πλοίων από αμερικανικές και συμμαχικές ναυτικές δυνάμεις στο Στενό του Ορμούζ. Η κίνηση αυτή θα στόχευε στον περιορισμό της ιρανικής δυνατότητας άσκησης πίεσης μέσω απειλών κατά της ναυσιπλοΐας, μετά την «μη ικανοποιητική» –όπως τη χαρακτήρισε– απάντηση της Τεχεράνης στην πρότασή του για αποκλιμάκωση.
Η ιστορία δείχνει ότι κάθε φορά που οι ΗΠΑ ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία στον Περσικό, οι αγορές πετρελαίου αντιδρούν νευρικά. Η απλή συζήτηση για επιχειρήσεις προστασίας πλοίων συνδέεται άμεσα με το ασφάλιστρο κινδύνου στα ναύλα και στην τιμή του πετρελαίου, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν αυξημένη πιθανότητα επεισοδίων.
Η στρατηγική της «μεγάλης ομάδας στρατηγών»
Η αναφορά Τραμπ σε «μεγάλη ομάδα στρατηγών» δεν είναι τυχαία. Δημιουργεί εικόνα προέδρου που περιβάλλεται από στρατιωτικό επιτελείο την ώρα που λαμβάνονται κρίσιμες αποφάσεις, στέλνοντας διπλό μήνυμα: εσωτερικά, προς ένα κοινό που εκτιμά την επίδειξη ισχύος, και εξωτερικά, προς το Ιράν και τους συμμάχους του, ότι η Ουάσινγκτον δεν περιορίζεται σε διπλωματικές νουθεσίες.
Την ίδια στιγμή, η επίκληση των στρατηγών λειτουργεί ως μοχλός πίεσης και προς τους Ευρωπαίους, οι οποίοι παραδοσιακά προκρίνουν την αποκλιμάκωση. Όσο η αμερικανική ηγεσία δείχνει πρόθυμη να αυξήσει το στρατιωτικό αποτύπωμα στην περιοχή, τόσο περιορίζεται ο διπλωματικός χώρος ελιγμών για Βρυξέλλες, Βερολίνο και Παρίσι.
Μακροπρόθεσμο ρίσκο για τον Περσικό Κόλπο
Η επαναφορά σχεδίων όπως το Project Freedom εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση «στρατιωτικοποίησης της ασφάλειας ενέργειας». Αντί για πολυμερείς συμφωνίες και μηχανισμούς αποκλιμάκωσης, οι μεγάλες δυνάμεις καταφεύγουν σε ναυτικές επιχειρήσεις για να διασφαλίσουν τις ροές πετρελαίου. Αυτό ενισχύει βραχυπρόθεσμα την αίσθηση προστασίας, αλλά μακροπρόθεσμα παγιώνει ένα καθεστώς μόνιμης έντασης στον Περσικό.
Για το Ιράν, κάθε τέτοια κίνηση επιβεβαιώνει την αφήγηση περικύκλωσης από τις ΗΠΑ, ενισχύοντας τις σκληρές φωνές στο εσωτερικό του. Για τις χώρες του Κόλπου, η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας παραμένει πολύτιμη, αλλά συνοδεύεται από αυξημένη εξάρτηση και περιορισμένη αυτονομία κινήσεων, ιδίως απέναντι στην Κίνα, που διευρύνει σταθερά τον ρόλο της στην περιοχή.
Πιέσεις σε ενέργεια, ναυτιλία και ασφάλιστρα κινδύνου
Κάθε κλιμάκωση στη ρητορική ΗΠΑ–Ιράν μεταφράζεται αμέσως σε κόστος για τη διεθνή ναυτιλία. Οι ασφαλιστικές εταιρείες αναθεωρούν τα ασφάλιστρα κινδύνου για πλοία που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ, ενώ οι ναυλωτές ενσωματώνουν στο ναύλο την πιθανότητα καθυστερήσεων ή επεισοδίων. Το τελικό κόστος μετακυλίεται στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και, με χρονική υστέρηση, στις τιμές ενέργειας και καταναλωτικών αγαθών.
Για τις αγορές, η απόσταση ανάμεσα στη ρητορική και την πράξη είναι κρίσιμη. Αν η Ουάσινγκτον περιοριστεί σε δηλώσεις, η ένταση απορροφάται. Αν όμως ακολουθήσει ουσιαστική αύξηση ναυτικής παρουσίας ή επεισόδια με ιρανικές δυνάμεις, τότε η γεωπολιτική αβεβαιότητα θα αρχίσει να αποτυπώνεται πιο σταθερά στις τιμές πετρελαίου και στα ναύλα.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε αναζωπύρωση της κρίσης ΗΠΑ–Ιράν είναι διπλή πρόκληση. Από τη μία πλευρά, η ελληνόκτητη ναυτιλία, με ισχυρή παρουσία στα δεξαμενόπλοια, μπορεί να δει βραχυπρόθεσμα αυξημένα έσοδα από υψηλότερα ναύλα, αλλά με σαφώς μεγαλύτερο λειτουργικό και γεωπολιτικό ρίσκο. Από την άλλη, μια παρατεταμένη άνοδος στις τιμές πετρελαίου θα επιβαρύνει το ενεργειακό κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, πιέζοντας την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και τον πληθωρισμό. Η Ελλάδα, ως χώρα με κρίσιμη ναυτιλιακή ισχύ αλλά ενεργειακή εξάρτηση, οφείλει να επενδύσει σε εργαλεία διαχείρισης κινδύνου (hedging καυσίμων, διαφοροποίηση προμηθευτών) και σε πιο ενεργή διπλωματική παρουσία στις συζητήσεις για την ασφάλεια ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο.
#Τραμπ #Ιράν #ΗΠΑ #ΣτενόΟρμούζ #ΠερσικόςΚόλπος #ναυτιλία #ενέργεια
