Η Κάγια Κάλας ανοίγει το ενδεχόμενο η ευρωπαϊκή αποστολή Aspides να φύγει από την Ερυθρά και να φτάσει μέχρι τον Περσικό. Μια κίνηση που μετατρέπει την ΕΕ από «παρατηρητή» σε παράγοντα ναυτικής ασφάλειας σε έναν από τους πιο ευαίσθητους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει πλέον ανοιχτά το ενδεχόμενο να μεταφέρει το κέντρο βάρους της ναυτικής της παρουσίας από την Ερυθρά Θάλασσα προς τον Περσικό Κόλπο. Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, δήλωσε ότι η επιχείρηση «Aspides» μπορεί να επεκταθεί στα στενά του Ορμούζ, εφόσον ολοκληρωθεί η τρέχουσα πολεμική φάση με το Ιράν.
Η δήλωση, μετά τη συνεδρίαση των υπουργών Άμυνας της ΕΕ, σηματοδοτεί ένα νέο επίπεδο φιλοδοξίας για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, αλλά και μια σαφή επιλογή: η Ένωση παύει να περιορίζεται στην «πυρόσβεση» της κρίσης στην Ερυθρά Θάλασσα και κοιτά προς τον πυρήνα της παγκόσμιας ενεργειακής γεωπολιτικής.
Τι σημαίνει η επέκταση της Aspides πέρα από την Ερυθρά Θάλασσα
Η επιχείρηση «Aspides» ξεκίνησε ως απάντηση στις επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα, με στόχο την προστασία της ναυσιπλοΐας και τη διασφάλιση της ροής εμπορευμάτων από και προς τη Διώρυγα του Σουέζ. Η πιθανή επέκταση στα στενά του Ορμούζ αλλάζει το μέγεθος και το ρίσκο της αποστολής: από μια αποστολή περιφερειακής σταθεροποίησης σε έναν ρόλο φύλαξης ενός παγκόσμιου «σημείου στρατηγικής ασφυξίας».
Τα στενά του Ορμούζ είναι ο στενότερος λαιμός της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε στρατιωτική ένταση ή αποκλεισμός εκεί μεταφράζεται σχεδόν αυτόματα σε άνοδο των διεθνών τιμών ενέργειας. Με την παρουσία της στην περιοχή, η ΕΕ δεν προστατεύει μόνο την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, αλλά και την ίδια της την ενεργειακή ασφάλεια, σε μια περίοδο που προσπαθεί να απεξαρτηθεί από τη ρωσική ενέργεια χωρίς να χάσει τη βιομηχανική της βάση.
Η θεσμική διάσταση: από «ήπια ισχύ» σε ναυτική προβολή ισχύος
Η κίνηση που περιγράφει η Κάλας εντάσσεται σε μια βαθύτερη μετατόπιση της ΕΕ: από την παραδοσιακή «ήπια ισχύ» των εμπορικών συμφωνιών και κυρώσεων, προς μια πιο συγκροτημένη στρατιωτική παρουσία σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς. Η Aspides λειτουργεί ως εργαστήριο για το πώς μπορεί η Ένωση να αναπτύξει επιχειρησιακή ικανότητα χωρίς να διαθέτει ενιαίο ευρωπαϊκό στρατό.
Θεσμικά, αυτό σημαίνει ενίσχυση του ρόλου της Ύπατης Εκπροσώπου και του μηχανισμού κοινής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής. Όμως, ταυτόχρονα, ανοίγει και νέα πεδία τριβής: ποιος αποφασίζει για την ανάληψη ρίσκου, πώς μοιράζεται το κόστος, ποια κράτη-μέλη αναλαμβάνουν το κύριο βάρος της ναυτικής ισχύος, και πώς συντονίζεται η ευρωπαϊκή παρουσία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, που παραμένουν ο βασικός στρατιωτικός παράγοντας στον Περσικό.
Η διάσταση Ιράν και οι ισορροπίες με τις ΗΠΑ
Η Κάλας συνέδεσε ρητά την επέκταση της αποστολής με την «ολοκλήρωση» του πολέμου με το Ιράν. Αυτό υποδηλώνει ότι η ΕΕ επιδιώκει να αποφύγει την εικόνα άμεσης εμπλοκής σε ενεργό πολεμικό θέατρο, αλλά ταυτόχρονα προετοιμάζεται για τη «μεταπολεμική» φάση, όπου η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών θα είναι κρίσιμη για την ανασυγκρότηση της περιοχής και την αποφυγή νέων κλυδωνισμών στις αγορές ενέργειας.
Η Ουάσιγκτον εδώ και χρόνια πιέζει τους Ευρωπαίους να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους ασφάλειας στις θαλάσσιες οδούς από τις οποίες εξαρτάται η οικονομία τους. Η πιθανή επέκταση της Aspides στα στενά του Ορμούζ λειτουργεί ως απάντηση σε αυτή την πίεση, αλλά και ως διαπραγματευτικό χαρτί στις ευρωατλαντικές σχέσεις: μια ΕΕ που συνεισφέρει ουσιαστικά στη ναυτική ασφάλεια διεκδικεί μεγαλύτερο λόγο στη διαμόρφωση της στρατηγικής στη Μέση Ανατολή.
Ποιος θα πληρώσει το κόστος της ευρωπαϊκής ναυτικής παρουσίας
Η Κάλας ανέφερε ότι ορισμένα κράτη-μέλη έχουν ήδη δεσμευτεί να διαθέσουν επιπλέον πλοία σε περίπτωση διεύρυνσης της αποστολής. Πίσω από αυτή τη φράση κρύβεται ένα κρίσιμο ζήτημα: η άνιση κατανομή των στρατιωτικών δυνατοτήτων εντός της ΕΕ. Τα κράτη με ισχυρό ναυτικό (Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα, Ολλανδία) καλούνται να αναλάβουν δυσανάλογο βάρος, τόσο επιχειρησιακό όσο και δημοσιονομικό.
Σε μια περίοδο που οι ευρωπαϊκοί προϋπολογισμοί πιέζονται από την ανάγκη για πράσινη μετάβαση, στήριξη της βιομηχανίας και κοινωνικές δαπάνες, η επιπλέον στρατιωτική δέσμευση στην ευρύτερη Μέση Ανατολή θα αναζωπυρώσει τη συζήτηση για το αν χρειάζεται κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για αποστολές αυτού του μεγέθους. Διαφορετικά, ο κίνδυνος είναι η αμυντική πολιτική της ΕΕ να καθορίζεται από τα λίγα κράτη που μπορούν να «βγάλουν στόλο» μακριά από τα σύνορά τους.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη διεθνή ναυτιλία
Μακροπρόθεσμα, η σταθερή ευρωπαϊκή παρουσία στα στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως παράγοντας μείωσης του «γεωπολιτικού ασφαλίστρου» στα ναύλα και στην τιμολόγηση της ενέργειας. Όσο οι αγορές πείθονται ότι οι βασικοί θαλάσσιοι διάδρομοι προστατεύονται από πολυεθνικές αποστολές, τόσο περιορίζονται οι ακραίες διακυμάνσεις στις τιμές μετά από κάθε επεισόδιο έντασης.
Ωστόσο, υπάρχει και η αντίστροφη όψη: η μόνιμη στρατιωτικοποίηση των θαλάσσιων οδών μπορεί να παγιώσει μια κατάσταση διαρκούς «εύθραυστης σταθερότητας», όπου κάθε αλλαγή στην πολιτική του Ιράν ή άλλων περιφερειακών δυνάμεων θα έχει άμεσο αντίκτυπο στην ασφάλεια πληρωμάτων και φορτίων. Η ΕΕ, με την Aspides, εισέρχεται σε ένα περιβάλλον όπου η ναυτική ασφάλεια δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα, αλλά και εργαλείο πολιτικής πίεσης.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, η πιθανή επέκταση της Aspides στα στενά του Ορμούζ έχει διπλή σημασία. Πρώτον, ως μεγάλη ναυτιλιακή δύναμη με ισχυρή παρουσία σε δεξαμενόπλοια και μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου, η Αθήνα έχει άμεσο συμφέρον στη μείωση του ρίσκου που αντιμετωπίζουν τα ελληνόκτητα πλοία σε αυτή την περιοχή. Δεύτερον, ως κράτος-μέλος με επιχειρησιακά ικανό Πολεμικό Ναυτικό, η Ελλάδα θα κληθεί να συμβάλει ουσιαστικά σε μια διευρυμένη αποστολή, κάτι που μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της στις ευρωπαϊκές συζητήσεις για άμυνα και ενέργεια, αλλά και να αυξήσει τις δημοσιονομικές πιέσεις. Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η ενεργή συμμετοχή σε τέτοιες αποστολές μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα για τη ναυτιλία και τα έσοδα από ναυτιλιακές υπηρεσίες, αλλά απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό ώστε το στρατιωτικό κόστος να μην υπονομεύσει την αναπτυξιακή και κοινωνική πολιτική.
#EE #Aspides #Ormuz #Nautilia #Energeia #Iran #Mesianatoli #Ellada
