Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι αξιοποιεί το βήμα του σχήματος Β9 για να πιέσει υπέρ μιας πραγματικά κοινής ευρωπαϊκής άμυνας. Πίσω από τη ρητορική, διαμορφώνεται σταδιακά ένα νέο θεσμικό τοπίο ασφάλειας στην ήπειρο.
Στη σύνοδο του σχήματος «Βουκουρέστι 9», ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έστειλε ένα σαφές μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: η ήπειρος, όπως είπε, «δεν μπορεί να εξαρτάται από τις μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές διαθέσεις» και χρειάζεται μια «πραγματικά» κοινή πολιτική άμυνας, συμπληρωματική προς το ΝΑΤΟ. Η παρέμβασή του δεν είναι απλώς μια ακόμη έκκληση για όπλα, αλλά μια προσπάθεια να κλειδώσει θεσμικά την ευρωπαϊκή στήριξη στην Ουκρανία για την επόμενη δεκαετία.
Τι ζητά ο Ζελένσκι από την Ευρώπη;
Ο Ζελένσκι επανέλαβε την πρόθεσή του να μοιραστεί την ουκρανική εμπειρία με την Ευρωπαϊκή Ένωση και με μεμονωμένα κράτη-μέλη. Υπογράμμισε ότι «μόνο η Ουκρανία έχει αυτή την εμπειρία, μόνο οι στρατιώτες μας», αναφερόμενος στην καθημερινή αντιμετώπιση ρωσικών πυραυλικών και μη επανδρωμένων επιθέσεων.
Στην πράξη, ζητά να μετατραπεί η Ουκρανία σε εργαστήριο ευρωπαϊκής άμυνας: κοινές προμήθειες, κοινά πρότυπα, μεταφορά τεχνογνωσίας σε αντιαεροπορική άμυνα, drones, κυβερνοασφάλεια και διαλειτουργικότητα οπλικών συστημάτων. Η αναφορά του σε «μη σπατάλη χρόνου και χρημάτων» παραπέμπει ευθέως στην ιδέα συγκέντρωσης πόρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αντί για κατακερματισμένες εθνικές αγορές οπλισμού.
Ο ρόλος της PURL και η αμερικανική διάσταση
Κεντρικό σημείο της τοποθέτησης ήταν η έκκληση για συνέχιση της στήριξης στην Prioritised Ukraine Requirements List (PURL), τον μηχανισμό μέσω του οποίου συγκεντρώνονται ευρωπαϊκά κεφάλαια για την αγορά αμερικανικών – κυρίως – οπλικών συστημάτων για την Ουκρανία. Η PURL λειτουργεί ως γέφυρα: ευρωπαϊκά χρήματα, αμερικανική βιομηχανική βάση, ουκρανικό πεδίο μάχης.
Με αυτόν τον τρόπο, ο Ζελένσκι επιχειρεί να «κλειδώσει» τη δέσμευση της Ευρώπης όχι μόνο πολιτικά, αλλά και συμβατικά: όσο υπάρχουν εν εξελίξει συμβάσεις και προγράμματα προμηθειών, τόσο δυσκολότερη γίνεται μια μελλοντική αναδίπλωση. Παράλληλα, η διατήρηση της PURL διασφαλίζει ότι η Ουκρανία δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από τον εκάστοτε πολιτικό κύκλο στην Ουάσιγκτον.
Κοινή ευρωπαϊκή άμυνα ή παράλληλο σύστημα με το ΝΑΤΟ;
Η αναφορά σε «πραγματικά» κοινή άμυνα, «πέρα από τις συμμαχίες όπως το ΝΑΤΟ», ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση για τον ευρωπαϊκό πυλώνα ασφάλειας. Για τα κράτη της Ανατολικής Πτέρυγας – τα μέλη του Β9 – το ΝΑΤΟ παραμένει η βασική εγγύηση, αλλά η ουκρανική εμπειρία ανέδειξε τα κενά: από αποθέματα πυρομαχικών μέχρι αντιαεροπορική κάλυψη κρίσιμων υποδομών.
Εδώ βρίσκεται και η θεσμική πρόκληση: μια πιο αυτόνομη ευρωπαϊκή άμυνα σημαίνει κοινό σχεδιασμό, κοινό βιομηχανικό σχεδιασμό και, σε βάθος χρόνου, κοινή χρηματοδότηση. Αυτό συγκρούεται με εθνικές βιομηχανικές προτεραιότητες (Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία) και με την ανησυχία ορισμένων κρατών ότι μια ισχυρή ευρωπαϊκή δομή θα μπορούσε να δημιουργήσει παράλληλους μηχανισμούς με το ΝΑΤΟ.
Η Ουκρανία ως de facto μέλος της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας
Παρότι δεν είναι μέλος της ΕΕ ούτε του ΝΑΤΟ, η Ουκρανία λειτουργεί ήδη ως κρίσιμος κρίκος της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η προσφορά του Ζελένσκι να μοιραστεί «εμπειρία» μεταφράζεται σε πιο συγκεκριμένα: κοινά κέντρα εκπαίδευσης, προγράμματα ανάπτυξης drones και αντιαεροπορικών συστημάτων, καθώς και ανταλλαγή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο για τις ρωσικές τακτικές.
Σε βάθος χρόνου, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ένα υβριδικό καθεστώς: η Ουκρανία να συμμετέχει σε ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες και μηχανισμούς χρηματοδότησης, πριν ακόμη ολοκληρωθούν οι τυπικές ενταξιακές διαδικασίες. Η θεσμική και νομική αρχιτεκτονική της ΕΕ θα χρειαστεί προσαρμογές, καθώς η Ένωση θα κληθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην αρχή της ομοφωνίας και στην ανάγκη ταχείας αντίδρασης σε ζητήματα άμυνας.
Διπλωματία και πόλεμος: το διπλό μήνυμα προς τη Μόσχα
Ο Ζελένσκι επέμεινε ότι το Κίεβο θα συνεχίσει να επιδιώκει διπλωματική λύση για τον τερματισμό του πολέμου με τη Ρωσία. Ωστόσο, το κάλεσμά του για διαρκή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μέσω PURL και για εμβάθυνση της κοινής άμυνας στέλνει ένα διαφορετικό μήνυμα: ακόμη και αν υπάρξει κατάπαυση του πυρός, η Ουκρανία και η Ευρώπη δεν σκοπεύουν να επιστρέψουν στο προηγούμενο καθεστώς ασφάλειας.
Για τη Μόσχα, αυτό σημαίνει ότι η στρατηγική της να αποσπάσει την Ουκρανία από τη δυτική σφαίρα επιρροής έχει ήδη αποτύχει σε επίπεδο δομών. Αντιθέτως, η Ρωσία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια Ευρώπη που, έστω και αργά, αναγκάζεται να επανεφεύρει τον ρόλο της ως γεωπολιτικού δρώντα και όχι μόνο οικονομικού χώρου.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, η συζήτηση περί «πραγματικά κοινής ευρωπαϊκής άμυνας» έχει διπλή σημασία. Πρώτον, ενισχύει την προοπτική ευρωπαϊκής συγχρηματοδότησης για αμυντικές δαπάνες που ήδη βαραίνουν τον προϋπολογισμό, ειδικά σε μια χώρα με υψηλό χρέος και διαχρονικά αυξημένες ανάγκες αποτροπής. Δεύτερον, ανοίγει παράθυρο για την ελληνική αμυντική βιομηχανία – από ναυπηγεία μέχρι ηλεκτρονικά και drones – να ενταχθεί σε ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας που θα διαμορφωθούν γύρω από την ουκρανική εμπειρία. Η πρόκληση για την Αθήνα είναι να μην παραμείνει απλός καταναλωτής οπλικών συστημάτων, αλλά να διεκδικήσει ρόλο συμπαραγωγού και κόμβου τεχνογνωσίας στο νέο ευρωπαϊκό αμυντικό οικοσύστημα.
#Ουκρανία #Ζελένσκι #ΕυρωπαϊκήΆμυνα #ΝΑΤΟ
