Η Τεχεράνη αναγγέλλει χρεώσεις για «ασφαλή διέλευση» από τα Στενά του Ορμούζ, κλιμακώνοντας τη γεωοικονομική αντιπαράθεση με ΗΠΑ και Ισραήλ. Η κίνηση μπορεί να αναδιαμορφώσει το κόστος μεταφοράς πετρελαίου και να επηρεάσει άμεσα τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Η ανακοίνωση της Τεχεράνης ότι θα επιβάλει τέλη για την «ασφαλή διέλευση» πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μια τεχνική ρύθμιση ναυσιπλοΐας. Αποτελεί κίνηση στρατηγικού χαρακτήρα σε ένα από τα δύο-τρία πιο κρίσιμα σημεία του παγκόσμιου ενεργειακού χάρτη, με άμεσες συνέπειες σε ασφάλεια, τιμές πετρελαίου και διεθνές δίκαιο της θάλασσας.
Τι σχεδιάζει το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ
Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπαντί επανέλαβε ότι η χώρα του θα χρεώνει τέλη για τη διέλευση από τον θαλάσσιο δίαυλο, επικαλούμενος νέο «νομικό καθεστώς» που επεξεργάζεται η Τεχεράνη. Τα Στενά του Ορμούζ είναι ο στενός λαιμός από όπου περνά σημαντικό ποσοστό των θαλάσσιων εξαγωγών πετρελαίου του Περσικού Κόλπου.
Παράλληλα, το ιρανικό ΥΠΕΞ γνωστοποίησε ότι επέτρεψε τη διέλευση 11 ινδικών πλοίων και εργάζεται για να διευκολύνει περισσότερα, δείχνοντας ότι χρησιμοποιεί τη ροή της ναυσιπλοΐας ως εργαλείο επιλεκτικής πολιτικής. Η Τεχεράνη εκτίμησε μάλιστα ότι ο έλεγχος του θαλάσσιου περάσματος μπορεί να διπλασιάσει τα έσοδα της χώρας από το πετρέλαιο.
Σύγκρουση με την αρχή της «αβλαβούς διέλευσης»;
Η πρωτοβουλία του Ιράν συγκρούεται με τη μέχρι σήμερα de facto πρακτική στα μεγάλα διεθνή στενά, όπου κυριαρχεί η αρχή της «αβλαβούς διέλευσης» και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Η Τεχεράνη επιχειρεί να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση για να μετατρέψει ένα στρατηγικό πλεονέκτημα σε θεσμοθετημένη πηγή εσόδων και πολιτικής πίεσης.
Η κίνηση έρχεται σε συνέχεια της όξυνσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, όπου τα Στενά του Ορμούζ έχουν χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα ως μοχλός αποτροπής ή απειλής. Η επιβολή τελών επαναπροσδιορίζει το πεδίο σύγκρουσης: από τον κίνδυνο στρατιωτικού αποκλεισμού περνάμε σε ένα σενάριο «φορολόγησης» της διεθνούς ναυσιπλοΐας από ένα περιφερειακό κράτος.
Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό: πετρελαιοπαραγωγοί, ναυτιλία, καταναλωτές
Τα τέλη διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ, αν εφαρμοστούν στην πράξη, θα προστεθούν στο ήδη αυξημένο κόστος ασφάλισης και μεταφοράς στις ζώνες υψηλού κινδύνου. Οι πρώτοι που θα πιεστούν είναι οι εξαγωγείς πετρελαίου του Περσικού Κόλπου, οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι ναυλωτές, όμως το τελικό κόστος αναμένεται να μετακυλιστεί στις διεθνείς τιμές ενέργειας.
Η Τεχεράνη ποντάρει στο ότι κανείς δεν μπορεί εύκολα να παρακάμψει τα Στενά, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Οι εναλλακτικές διαδρομές μέσω αγωγών ή άλλων λιμένων είναι περιορισμένες ή κοστοβόρες. Έτσι, ακόμη και μια σχετικά μικρή χρέωση, σε συνδυασμό με τον κίνδυνο αστάθειας, μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής ανόδου στις τιμές πετρελαίου και να ενισχύσει την ιρανική διαπραγματευτική θέση.
Πιθανές γεωπολιτικές αντιδράσεις και κίνδυνος κλιμάκωσης
Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους στον Κόλπο έχουν διακηρύξει επανειλημμένα ότι η ελευθερία ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ είναι «κόκκινη γραμμή». Η μετατροπή του διαύλου σε πηγή υποχρεωτικών τελών από την Τεχεράνη μπορεί να οδηγήσει σε νομικές και επιχειρησιακές αντιδράσεις, από προσφυγές σε διεθνή φόρα έως ενισχυμένη ναυτική παρουσία.
Η διαφορά με προηγούμενες κρίσεις είναι ότι η Ισλαμική Δημοκρατία επιχειρεί να ντύσει τη στρατηγική της με τον μανδύα ενός «νέου νομικού καθεστώτος», υποστηρίζοντας ότι έχει το δικαίωμα να ρυθμίζει τη διέλευση στα χωρικά της ύδατα. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο παρατεταμένης θεσμικής αντιπαράθεσης, όπου κάθε επεισόδιο στη θάλασσα μπορεί να λειτουργήσει ως αφορμή για ευρύτερη σύγκρουση.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα
Σε βάθος χρόνου, η αβεβαιότητα στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να επιταχύνει δύο παράλληλες τάσεις: την προσπάθεια των εισαγωγέων να διαφοροποιήσουν πηγές και διαδρομές ενέργειας και την αναζήτηση εναλλακτικών στο πετρέλαιο, μέσω ανανεώσιμων πηγών και ηλεκτροκίνησης. Όμως τέτοιες μεταβολές απαιτούν χρόνια και τεράστιες επενδύσεις.
Μέχρι τότε, κάθε κίνηση που αυξάνει το κόστος ή τον κίνδυνο διέλευσης από το Ορμούζ θα λειτουργεί ως «φόρος αστάθειας» στην παγκόσμια οικονομία. Οι πιο ευάλωτες θα είναι οι αναδυόμενες οικονομίες με υψηλή εξάρτηση από το εισαγόμενο πετρέλαιο, αλλά και οι μικρές ανοικτές οικονομίες που στηρίζονται στη ναυτιλία και στην ενεργοβόρα βιομηχανία.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η κίνηση του Ιράν έχει διπλή σημασία. Πρώτον, ενισχύει τον κίνδυνο διαρκώς υψηλότερων τιμών πετρελαίου, με άμεσο αντίκτυπο στο ενεργειακό κόστος επιχειρήσεων, μεταφορών και νοικοκυριών, άρα και στον πληθωρισμό. Δεύτερον, δημιουργεί ένα πιο σύνθετο περιβάλλον για την ελληνόκτητη ναυτιλία, που κυριαρχεί στις μεταφορές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο: πιθανές χρεώσεις, αυξημένα ασφάλιστρα και γεωπολιτικοί κίνδυνοι μπορεί να συμπιέσουν τα περιθώρια κέρδους, αλλά και να αναδιατάξουν τις ροές φορτίων προς εναλλακτικές διαδρομές και λιμένες. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα οφείλει να ενισχύσει την ενεργειακή διαφοροποίηση, να επιταχύνει τις επενδύσεις σε ΑΠΕ και να διατηρήσει ενεργό διπλωματικό ρόλο σε φόρα όπου συζητείται η ασφάλεια ναυσιπλοΐας, ώστε να προστατεύσει τα στρατηγικά της συμφέροντα σε ναυτιλία και ενέργεια.
#Ιράν #Ορμούζ #Πετρέλαιο #Ναυτιλία #Ενέργεια
