Η Αβάνα προειδοποιεί ότι θα ασκήσει «νόμιμη άμυνα» αν δεχθεί επίθεση, στον απόηχο αμερικανικών δημοσιευμάτων για drones και στόχους σε Γκουαντάναμο και Φλόριντα. Η ένταση επαναφέρει στο προσκήνιο τα άλυτα ζητήματα της βάσης Γκουαντάναμο και τα όρια της αποτροπής στον Κόλπο του Μεξικού.
Η Κούβα επανέρχεται στο επίκεντρο της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας δήλωσε ότι θα ασκήσει το δικαίωμά της στη «νόμιμη άμυνα» σε περίπτωση επίθεσης. Η τοποθέτηση ήρθε ως απάντηση σε αμερικανικά δημοσιεύματα που κάνουν λόγο για απόκτηση άνω των 300 μη επανδρωμένων αεροσκαφών από την Αβάνα και υποτιθέμενα σχέδια πλήγματος κατά της βάσης του Γκουαντάναμο, αμερικανικών πλοίων και ακόμη και της Φλόριντα.
Τι σηματοδοτεί η προειδοποίηση της Αβάνας
Η φράση «αν η Κούβα δεχθεί επίθεση, θα ασκήσει το δικαίωμα νόμιμης άμυνας» εντάσσεται στο πλαίσιο του Χάρτη του ΟΗΕ, αλλά λειτουργεί κυρίως ως σήμα αποτροπής προς την Ουάσινγκτον. Η Αβάνα επιχειρεί να προλάβει οποιοδήποτε σενάριο «προληπτικού πλήγματος» ή αυξημένης στρατιωτικής πίεσης, σε μια περίοδο που οι σχέσεις με τις ΗΠΑ παραμένουν παγωμένες και οι κυρώσεις σε πλήρη ισχύ.
Η ρητορική αυτή δεν συνιστά απλή εσωτερική κατανάλωση. Η Κούβα, επί δεκαετίες, χρησιμοποιεί το επιχείρημα της άμυνας έναντι της αμερικανικής ισχύος για να νομιμοποιήσει τις επιλογές της στο εσωτερικό και να συσπειρώσει συμμάχους στο διεθνές πεδίο, από τη Λατινική Αμερική μέχρι την Αφρική και την Ασία.
Οι καταγγελίες για drones και ο συμβολισμός του Γκουαντάναμο
Οι αναφορές αμερικανικών μέσων σε περισσότερα από 300 drones στην Κούβα και πιθανούς στόχους όπως η βάση του Γκουαντάναμο και το Key West, αν επιβεβαιωθούν, θα σηματοδοτούσαν ποιοτική αναβάθμιση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Αβάνας. Τα μη επανδρωμένα συστήματα έχουν χαμηλό κόστος, υψηλή ευελιξία και μπορούν να λειτουργήσουν ως «φθηνή αποτροπή» απέναντι σε πολύ ισχυρότερους αντιπάλους.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα τεχνικά στοιχεία για το είδος, την εμβέλεια ή την προέλευση αυτών των συστημάτων. Το κενό αυτό αφήνει χώρο για πολιτική εργαλειοποίηση: στις ΗΠΑ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να δικαιολογηθούν υψηλότερες αμυντικές δαπάνες στην περιοχή, στην Κούβα για να παρουσιαστεί εικόνα αυξημένης στρατιωτικής αυτονομίας.
Ο συμβολισμός του Γκουαντάναμο είναι κρίσιμος. Η αμερικανική βάση σε κουβανικό έδαφος αποτελεί ιστορικό σημείο τριβής, συνδέεται με ζητήματα κυριαρχίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και νομικού κενού γύρω από τους κρατουμένους. Οποιαδήποτε αναφορά σε πιθανό πλήγμα εκεί, ακόμη και σε επίπεδο σεναρίων, φορτίζει περαιτέρω ένα ήδη ευαίσθητο θέμα και περιορίζει τα περιθώρια διπλωματικής αποκλιμάκωσης.
ΗΠΑ – Κούβα: από τη «χαλάρωση» στην επαναφορά της έντασης
Οι σχέσεις ΗΠΑ – Κούβας πέρασαν από φάση σχετικής εξομάλυνσης την προηγούμενη δεκαετία, με άνοιγμα πρεσβειών και περιορισμένη άρση εμποδίων στο εμπόριο και τον τουρισμό. Η πορεία αυτή όμως ανετράπη, με την επιστροφή σε σκληρότερη γραμμή, επαναφορά και ενίσχυση κυρώσεων, καθώς και με την ένταξη της Κούβας σε λίστες κρατών που «υποθάλπουν την τρομοκρατία».
Το αποτέλεσμα είναι μια οικονομία σε διαρκή ασφυξία, με ελλείψεις βασικών αγαθών, φυγή νέων και αυξανόμενη εξάρτηση από λίγους στρατηγικούς εταίρους, όπως η Ρωσία, η Κίνα και η Βενεζουέλα. Σε αυτό το πλαίσιο, η στρατιωτική ρητορική λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στην οικονομική αδυναμία, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τον κίνδυνο παρερμηνειών και ατυχημάτων στην περιοχή της Καραϊβικής.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την περιφερειακή ασφάλεια
Η πιθανή στρατιωτικοποίηση της αντιπαράθεσης ΗΠΑ – Κούβας, ακόμη και μόνο σε επίπεδο εξοπλισμών και ρητορικής, έχει τρεις βασικές μακροπρόθεσμες συνέπειες. Πρώτον, επιβαρύνει το κλίμα στην Καραϊβική και τον Κόλπο του Μεξικού, περιοχές ζωτικής σημασίας για τις θαλάσσιες μεταφορές και την ενέργεια. Δεύτερον, ενθαρρύνει την εμπλοκή τρίτων δυνάμεων που μπορεί να προσφέρουν τεχνολογία ή χρηματοδότηση, εισάγοντας στοιχεία «νέου ψυχρού πολέμου» στην περιοχή.
Τρίτον, απομακρύνει τη συζήτηση από την ουσία: τις αναγκαίες θεσμικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις στην Κούβα και τη δυνατότητα σταδιακής άρσης των κυρώσεων, υπό όρους. Όσο η ατζέντα κυριαρχείται από στρατιωτικά σενάρια, τόσο δυσκολεύει η διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα συνδέει την οικονομική ανάσα με συγκεκριμένες θεσμικές δεσμεύσεις, κάτι που θα μπορούσε να σταθεροποιήσει την περιοχή.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η ένταση ΗΠΑ – Κούβας δεν είναι άμεσος παράγοντας κινδύνου, αλλά επηρεάζει έμμεσα το περιβάλλον. Οποιαδήποτε αναταραχή στην Καραϊβική και στον Κόλπο του Μεξικού μπορεί να επηρεάσει τα θαλάσσια δρομολόγια και τα ασφάλιστρα κινδύνου, με συνέπειες για την ελληνόκτητη ναυτιλία που δραστηριοποιείται έντονα σε αυτές τις περιοχές. Παράλληλα, η διατήρηση του καθεστώτος κυρώσεων αποκλείει την Κούβα από μια ομαλή ένταξη σε τουριστικές και ενεργειακές ροές όπου ελληνικές επιχειρήσεις θα μπορούσαν μεσοπρόθεσμα να διεκδικήσουν ρόλο. Η Αθήνα έχει συμφέρον από μια σταδιακή αποκλιμάκωση και θεσμική εξομάλυνση, που θα μειώσει τους γεωπολιτικούς κινδύνους και θα ανοίξει νέες αγορές σε ναυτιλία, τουρισμό και τεχνικά έργα.
#Κούβα #ΗΠΑ #Γκουαντάναμο #Drones #ΔιεθνήςΑσφάλεια
