Η Μόσχα ενεργοποιεί σενάρια χρήσης πυρηνικών δυνάμεων, την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία μπαίνει σε νέα φάση αβεβαιότητας. Οι ασκήσεις στέλνουν μήνυμα προς Κίεβο, ΝΑΤΟ και Πεκίνο, με φόντο την παρουσία ρωσικών πυρηνικών όπλων στη Λευκορωσία.
Η Ρωσία ξεκίνησε τριήμερες ασκήσεις «προετοιμασίας και χρήσης πυρηνικών δυνάμεων», σε μία επίδειξη στρατηγικής ισχύος που συμπίπτει με την κλιμάκωση των ουκρανικών επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και την επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Κίνα. Οι ασκήσεις, που θα διαρκέσουν έως τις 21 Μαΐου, εντάσσονται στο δόγμα αποτροπής της Μόσχας, αλλά ταυτόχρονα ανεβάζουν τον πήχη του πυρηνικού ρίσκου στην Ευρώπη.
Τι περιλαμβάνουν οι ασκήσεις και γιατί τώρα
Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας αναφέρει ότι οι ασκήσεις στοχεύουν στην προετοιμασία των πυρηνικών δυνάμεων και μονάδων «σε ετοιμότητα αποστολής», με εκτοξεύσεις βαλλιστικών και πυραύλων cruise σε ρωσικά πεδία δοκιμών. Στο σενάριο συμμετέχουν στρατηγικά υποβρύχια, εκτοξευτές πυραύλων, αεροσκάφη και πλοία επιφανείας, σε μία σχεδόν πλήρη προσομοίωση της αλυσίδας πυρηνικής αποτροπής.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αναφορά σε «κοινή εκπαίδευση και χρήση πυρηνικών όπλων που σταθμεύουν στη Λευκορωσία». Η μεταφορά ρωσικών τακτικών πυρηνικών στη λευκορωσική επικράτεια έχει ήδη μεταβάλει τον στρατηγικό χάρτη της Ανατολικής Ευρώπης, φέρνοντας την πυρηνική απειλή γεωγραφικά πιο κοντά στα σύνορα του ΝΑΤΟ. Ο χρονισμός –με φόντο τις ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικό έδαφος και την περιοδεία Πούτιν στην Ασία– δείχνει ότι η Μόσχα επιδιώκει πολλαπλό ακροατήριο: Κίεβο, Δύση και Πεκίνο.
Μήνυμα αποτροπής ή κλιμάκωσης προς ΝΑΤΟ και Ουκρανία;
Η επίσημη γραμμή της Ρωσίας είναι ότι οι ασκήσεις αποσκοπούν στη βελτίωση των δεξιοτήτων της διοίκησης και του επιτελείου και στην «άσκηση μέτρων αποτροπής πιθανού εχθρού». Ωστόσο, σε ένα περιβάλλον όπου η Ουκρανία εντείνει τα πλήγματα σε ρωσικές υποδομές και η Δύση συζητά πιο επιθετική στρατιωτική βοήθεια, το μήνυμα αποκτά σαφή πολιτική διάσταση: η Μόσχα υπενθυμίζει ότι ο συμβατικός πόλεμος διεξάγεται υπό τη σκιά πυρηνικού οπλοστασίου.
Το Κρεμλίνο έσπευσε να διαψεύσει τους ουκρανικούς ισχυρισμούς ότι η Λευκορωσία ετοιμάζεται να εισέλθει άμεσα στον πόλεμο ή να επιτεθεί σε χώρα του ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, η ίδια η συμμετοχή λευκορωσικού εδάφους σε πυρηνικά σενάρια συντηρεί ένα κλίμα νευρικότητας στα ανατολικά σύνορα της Συμμαχίας. Η γραμμή ανάμεσα στην «επίδειξη ισχύος» και στην κλιμάκωση της έντασης γίνεται ολοένα πιο λεπτή.
Η Λευκορωσία ως πυρηνικός πολλαπλασιαστής ισχύος
Η εγκατάσταση ρωσικών τακτικών πυρηνικών όπλων στη Λευκορωσία συνιστά θεσμική ανατροπή του μεταψυχροπολεμικού πλαισίου ασφάλειας στην Ευρώπη. Ενώ τυπικά δεν παραβιάζονται συγκεκριμένες διεθνείς συνθήκες, η πρακτική της «εκχώρησης» πυρηνικών σε σύμμαχο επανέρχεται στο προσκήνιο, δημιουργώντας προηγούμενο για άλλες περιφερειακές δυνάμεις.
Σε βάθος χρόνου, αυτό τροφοδοτεί συζητήσεις εντός ΝΑΤΟ για ενίσχυση της παρουσίας τακτικών πυρηνικών στην Ανατολική Ευρώπη και ενδεχομένως για αναθεώρηση δογμάτων χρήσης. Η μετατόπιση από τη λογική του ελέγχου εξοπλισμών στη λογική της συμμετρικής αποτροπής εγκυμονεί κινδύνους ατυχημάτων, παρερμηνειών και κλιμάκωσης που δεν θα ελέγχεται πολιτικά με την ίδια ευκολία όπως τις προηγούμενες δεκαετίες.
Πυρηνική διπλωματία και ευρασιακές ισορροπίες
Η χρονική σύμπτωση των ασκήσεων με την επίσκεψη Πούτιν στην Κίνα προσδίδει και ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση. Η Ρωσία εμφανίζεται ως πυρηνική δύναμη σε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα, την ώρα που επιδιώκει να εμβαθύνει την ενεργειακή, χρηματοπιστωτική και τεχνολογική της σύμπραξη με το Πεκίνο. Η εικόνα αυτή ενισχύει το αφήγημα μιας «ανθεκτικής» ρωσικής ισχύος απέναντι στις δυτικές κυρώσεις.
Για την Κίνα, η ρωσική πυρηνική κινητικότητα είναι ταυτόχρονα χρήσιμο χαρτί και πηγή ανησυχίας. Ενισχύει την πίεση προς τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, αλλά και επιβαρύνει το διεθνές κλίμα, σε μια περίοδο που το Πεκίνο προσπαθεί να εμφανιστεί ως υπεύθυνος παγκόσμιος δρών. Το πυρηνικό στοιχείο γίνεται έτσι μέρος μιας ευρύτερης ευρασιατικής διαπραγμάτευσης, όπου ενέργεια, εμπόριο και ασφάλεια αλληλοεπιδρούν.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια
Η επαναλαμβανόμενη χρήση πυρηνικών ασκήσεων ως εργαλείου πολιτικού μηνύματος διαβρώνει σταδιακά τις άτυπες «κόκκινες γραμμές» της μεταψυχροπολεμικής τάξης. Όσο η πυρηνική ρητορική γίνεται μέρος της καθημερινής ειδησεογραφίας, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος εξοικείωσης με το αδιανόητο και υποτίμησης του πραγματικού ρίσκου. Αυτό ωθεί την Ευρώπη σε μακρά περίοδο επανεξοπλισμού και αυξημένων αμυντικών δαπανών, με άμεσες δημοσιονομικές επιπτώσεις.
Η θεσμική αρχιτεκτονική ελέγχου των πυρηνικών όπλων, ήδη αποδυναμωμένη μετά τη διάλυση βασικών συνθηκών, δυσκολεύεται να προσαρμοστεί σε ένα περιβάλλον όπου η Λευκορωσία, η Ουκρανία και οι χώρες της Ανατολικής Πτέρυγας του ΝΑΤΟ αποκτούν κεντρικό ρόλο. Χωρίς νέα, ρεαλιστικά σχήματα διαλόγου για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, η ήπειρος κινδυνεύει να παγιωθεί σε μια κατάσταση μόνιμης «θερμής αποτροπής».
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η ενίσχυση του πυρηνικού παράγοντα στην Ανατολική Ευρώπη σημαίνει ότι το σενάριο μιας παρατεταμένης γεωπολιτικής αστάθειας παγιώνεται. Αυτό μεταφράζεται σε υψηλότερο γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου για την ευρωζώνη, άρα και για το ελληνικό δημόσιο χρέος, ενώ πιέζει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις –συμπεριλαμβανομένης της Αθήνας– να διατηρήσουν αυξημένες αμυντικές δαπάνες σε βάρος άλλων επενδυτικών προτεραιοτήτων. Ταυτόχρονα, η αναβάθμιση της Ανατολικής Μεσογείου ως διαδρομής ενέργειας και εφοδιαστικών αλυσίδων μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της Ελλάδας ως κόμβου, υπό την προϋπόθεση ότι θα διαχειριστεί με θεσμική σοβαρότητα τον αυξημένο στρατηγικό της βάρος.
#Ρωσία #πυρηνικά #Λευκορωσία #Ουκρανία #ΝΑΤΟ
