Ο νέος πρόεδρος του Ιράν επαναφέρει στο προσκήνιο την «αξιοπρέπεια» ως κόκκινη γραμμή στις πυρηνικές συνομιλίες, την ώρα που διαφαίνεται νέα αμερικανική πρωτοβουλία. Η στάση της Τεχεράνης επηρεάζει άμεσα τον κίνδυνο γεωπολιτικής αστάθειας στη Μέση Ανατολή και, εμμέσως, την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.
Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιαν ξεκαθάρισε ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να «θυσιάσει την αξιοπρέπεια και την υπερηφάνειά της» στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις, την ώρα που διαμορφώνεται στο παρασκήνιο νέα αμερικανική πρωτοβουλία για τον φάκελο του ιρανικού προγράμματος. Παράλληλα, δήλωσε πρόθυμος να αποδείξει ότι το Ιράν δεν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικών όπλων, επιχειρώντας να επανατοποθετήσει τη χώρα ως «υπεύθυνο» παίκτη, χωρίς όμως υποχώρηση σε ζητήματα κυριαρχίας.
Τι σηματοδοτεί η ρητορική Πεζεσκιαν για τις συνομιλίες
Η έμφαση στην «αξιοπρέπεια» δεν είναι καινούργια στη διπλωματική γλώσσα του Ιράν, αλλά υπό τον Πεζεσκιαν αποκτά νέο βάρος, καθώς συνδέεται με την προσπάθεια επαναπροσέγγισης με τη Δύση χωρίς επανάληψη του μοντέλου του 2015. Η Τεχεράνη επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για άρση ή χαλάρωση κυρώσεων και στη διατήρηση ενός προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου που της δίνει διαπραγματευτική ισχύ. Η δήλωση ότι το Ιράν είναι έτοιμο να αποδείξει πως δεν κατασκευάζει πυρηνικές βόμβες δείχνει διάθεση για τεχνική διαφάνεια, αλλά όχι απαραίτητα για πολιτική υποχώρηση σε ζητήματα επιθεωρήσεων και χρονικών περιορισμών.
Ταυτόχρονα, η αναφορά σε μια υπό διαμόρφωση συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες υποδηλώνει ότι εξελίσσονται επαφές σε επίπεδο διαύλων, ακόμη κι αν δεν έχουν λάβει τη μορφή επίσημων διαπραγματεύσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, η σκληρή ρητορική προς το εσωτερικό ακροατήριο λειτουργεί ως «ασφάλεια» ώστε τυχόν τεχνικές παραχωρήσεις να μην εκληφθούν ως πολιτική ήττα.
Η μετατόπιση ευθύνης και ο περιφερειακός συσχετισμός ισχύος
Ο Πεζεσκιαν αρνήθηκε ότι το Ιράν υποκινεί αστάθεια στην περιοχή, μεταφέροντας την ευθύνη στο Ισραήλ ως «πραγματικό υποκινητή» εντάσεων. Η μετατόπιση της ευθύνης εντάσσεται στη μακροχρόνια αντιπαράθεση Τεχεράνης – Τελ Αβίβ, όπου η πυρηνική διάσταση λειτουργεί ως προέκταση μιας ευρύτερης σύγκρουσης ισχύος και επιρροής στη Μέση Ανατολή. Για την ιρανική ηγεσία, η διατήρηση του πυρηνικού προγράμματος σε υψηλό επίπεδο τεχνολογικής ωριμότητας αποτελεί αντιστάθμισμα στην υπεροπλία του Ισραήλ και την παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή.
Η ρητορική αυτή όμως περιπλέκει τη δυνατότητα για ευρύτερη περιφερειακή αποκλιμάκωση. Όσο η Τεχεράνη εμφανίζεται να συνδέει την πυρηνική της πολιτική με την αντιπαράθεση με το Ισραήλ, τόσο δυσκολότερο γίνεται για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να στηρίξουν μια συμφωνία που θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι αποδυναμώνει την αποτροπή του Ισραήλ. Η ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη για μείωση του κινδύνου διάδοσης πυρηνικών και στην προστασία των υφιστάμενων συμμαχιών παραμένει λεπτή.
Μακροπρόθεσμο διακύβευμα: κυρώσεις, ενέργεια και γεωοικονομία
Οι κυρώσεις κατά του Ιράν έχουν διαμορφώσει τα τελευταία χρόνια μια ιδιότυπη «σκιά» αγοράς για το ιρανικό πετρέλαιο, με εξαγωγές που κινούνται εκτός δυτικών καναλιών. Οποιαδήποτε πρόοδος σε πυρηνική συμφωνία, ακόμη και περιορισμένη, θα μπορούσε μεσοπρόθεσμα να οδηγήσει σε πιο σταθερή και προβλέψιμη ροή ιρανικού αργού προς την παγκόσμια αγορά, επηρεάζοντας τις ισορροπίες προσφοράς και τιμών. Αντίστροφα, ενδεχόμενη αποτυχία και κλιμάκωση της έντασης θα ενίσχυε τον γεωπολιτικό κίνδυνο στα Στενά του Ορμούζ, με άμεσες συνέπειες για το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης φορτίων.
Σε θεσμικό επίπεδο, το ζήτημα του ιρανικού προγράμματος αποτελεί σταθερή πρόκληση για το διεθνές καθεστώς μη διάδοσης πυρηνικών. Η διαχείρισή του από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας και τις μεγάλες δυνάμεις θα αποτελέσει πρότυπο – θετικό ή αρνητικό – για το πώς αντιμετωπίζονται στο μέλλον χώρες που βρίσκονται κοντά στο «κατώφλι» στρατιωτικής πυρηνικής ικανότητας. Η επιμονή του Ιράν στην έννοια της «αξιοπρέπειας» δείχνει ότι οι διαπραγματεύσεις δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα φυγοκέντρισης και επιθεωρήσεων, αλλά και διαπραγμάτευση κύρους.
Πιθανές επιπτώσεις για την Ευρώπη και την Ελλάδα
Για την Ευρώπη, μια σταθερή συμφωνία με το Ιράν θα μπορούσε να λειτουργήσει ως επιπλέον ανάχωμα στον ενεργειακό κίνδυνο, προσφέροντας δυνητικά μεγαλύτερη διαφοροποίηση προμηθευτών σε βάθος χρόνου. Αντιθέτως, παρατεταμένη ένταση θα διατηρήσει το ασφάλιστρο κινδύνου στις αγορές ενέργειας και ναυτιλίας, με έμμεση επίδραση στο κόστος για βιομηχανία και μεταφορές. Η ΕΕ βρίσκεται ανάμεσα στην επιθυμία για αποκλιμάκωση και στις πολιτικές ευαισθησίες που σχετίζονται με την ασφάλεια του Ισραήλ και τη διατλαντική σχέση.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η εξέλιξη έχει τριπλή σημασία. Πρώτον, οποιαδήποτε σταθεροποίηση στο ιρανικό μέτωπο περιορίζει τον κίνδυνο απότομων διακυμάνσεων στις τιμές πετρελαίου, στοιχείο κρίσιμο για τον πληθωρισμό και το ενεργειακό κόστος των επιχειρήσεων. Δεύτερον, η ελληνική ναυτιλία, με ισχυρή παρουσία στα δεξαμενόπλοια, επηρεάζεται άμεσα από το επίπεδο ασφάλισης και τον κίνδυνο διέλευσης στη Μέση Ανατολή, με τις γεωπολιτικές εντάσεις να μεταφράζονται σε αυξημένο λειτουργικό κόστος αλλά και δυνητικά υψηλότερα ναύλα. Τρίτον, σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, μια πιο προβλέψιμη σχέση Ιράν – Δύσης θα μπορούσε να ανοίξει περιθώρια για ελληνικές επιχειρήσεις σε υποδομές, ενέργεια και υπηρεσίες, εφόσον υπάρξει σταδιακή άρση κυρώσεων και θεσμικό πλαίσιο που να επιτρέπει ασφαλή οικονομική δραστηριότητα.
#Ιράν #ΠυρηνικέςΔιαπραγματεύσεις #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια
