Η Ουάσινγκτον αφήνει ανοιχτό το παράθυρο για συμφωνία με την Τεχεράνη, με στόχο την αποκλιμάκωση στα Στενά του Ορμούζ και στο πυρηνικό μέτωπο.
Ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι συνομιλίες με το Ιράν συνεχίζονται και εξακολουθούν να μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία, περιγράφοντας το κείμενο που βρίσκεται στο τραπέζι ως «αρκετά ισχυρό». Η τοποθέτηση αυτή στέλνει μήνυμα ότι η διπλωματική οδός παραμένει προτεραιότητα για την κυβέρνηση Τραμπ, παρά την ένταση στον Περσικό Κόλπο.
Σύμφωνα με τον Ρούμπιο, η υπό διαπραγμάτευση συμφωνία θα μπορούσε να οδηγήσει σε επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και να ανοίξει τον δρόμο για «πολύ ουσιαστικές, σημαντικές αλλά χρονικά περιορισμένες διαπραγματεύσεις» για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Τόνισε, ωστόσο, ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν πρόκειται να αποδεχθεί αυτό που χαρακτήρισε «κακή συμφωνία» και ότι η διπλωματία θα εξαντληθεί πριν εξεταστούν άλλες επιλογές.
Το γεωπολιτικό πλαίσιο και ο ρόλος των Στενών του Ορμούζ
Η αναφορά του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους παγκοσμίως, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό των θαλάσσιων εξαγωγών πετρελαίου. Κάθε απειλή περιορισμού ή διακοπής της διέλευσης αυξάνει τον γεωπολιτικό κίνδυνο και μεταφράζεται σε υψηλότερα ασφάλιστρα, κόστη μεταφοράς και έντονη νευρικότητα στην αγορά ενέργειας.
Η Τεχεράνη έχει ιστορικά αξιοποιήσει τον έλεγχο της περιοχής ως μοχλό πίεσης σε περιόδους έντασης με την Ουάσινγκτον και τους συμμάχους της. Μια συμφωνία που θα διασφαλίζει την απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα στα Στενά θα λειτουργούσε ως σταθεροποιητικός παράγοντας για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου, μειώνοντας τον κίνδυνο αιφνίδιων διαταραχών στην προσφορά.
Πυρηνικό ζήτημα και αμερικανική διαπραγματευτική στρατηγική
Η αναφορά του Ρούμπιο σε «χρονικά περιορισμένες» διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά δείχνει πρόθεση για μια φάση-φάση προσέγγιση, με ενδιάμεσα βήματα και ρήτρες επαναξιολόγησης. Η Ουάσινγκτον φαίνεται να επιδιώκει μια συμφωνία-πλαίσιο που θα συνδέει την άρση ή χαλάρωση κυρώσεων με συγκεκριμένες, επαληθεύσιμες κινήσεις του Ιράν στο πυρηνικό του πρόγραμμα.
Παράλληλα, η επαναλαμβανόμενη δέσμευση ότι δεν θα γίνει αποδεκτή «κακή συμφωνία» λειτουργεί και ως μήνυμα προς το εσωτερικό πολιτικό ακροατήριο στις ΗΠΑ, όπου το ζήτημα των σχέσεων με το Ιράν παραμένει διχαστικό. Η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να ισορροπήσει μεταξύ της ανάγκης αποκλιμάκωσης στην περιοχή και της διατήρησης της εικόνας σκληρής στάσης απέναντι στην Τεχεράνη.
Ενεργειακή ασφάλεια και αγορές: τι διακυβεύεται
Για την παγκόσμια οικονομία, το βασικό διακύβευμα είναι η σταθερότητα των ροών πετρελαίου και η διαχείριση του γεωπολιτικού κινδύνου που τιμολογούν οι αγορές. Κάθε ένδειξη προόδου στις συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν τείνει να περιορίζει τα σενάρια απότομης ανόδου των τιμών ενέργειας λόγω διαταραχών στα Στενά του Ορμούζ, ακόμη κι αν οι θεμελιώδεις παράγοντες προσφοράς και ζήτησης δεν μεταβάλλονται άμεσα.
Αντίστροφα, ενδεχόμενη κατάρρευση των συνομιλιών θα επανέφερε στο προσκήνιο τον κίνδυνο κλιμάκωσης, με επιπτώσεις όχι μόνο στις τιμές πετρελαίου αλλά και στα κόστη ναυτασφάλισης και χρηματοδότησης για τις θαλάσσιες μεταφορές. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι επενδυτές θα αναζητούσαν εκ νέου «ασφαλή καταφύγια», ενώ οι χώρες εισαγωγείς ενέργειας θα αντιμετώπιζαν πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική
Για την Ελλάδα, μια βιώσιμη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν που θα σταθεροποιεί την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ έχει διπλή σημασία. Πρώτον, ως χώρα με υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, η Ελλάδα επηρεάζεται άμεσα από τις διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και από το κόστος μεταφοράς. Δεύτερον, ως ναυτιλιακή δύναμη με ισχυρή παρουσία στα δεξαμενόπλοια, η ελληνόκτητη ναυτιλία βρίσκεται στην «πρώτη γραμμή» κάθε μεταβολής στο ρίσκο διέλευσης από κρίσιμα θαλάσσια περάσματα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή ενισχύει τον σχεδιασμό για ομαλή ενεργειακή μετάβαση, χωρίς αιφνίδιους κραδασμούς στο κόστος ενέργειας που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και την κοινωνική αποδοχή της πράσινης ατζέντας. Η ΕΕ, αν και δεν βρίσκεται στο κέντρο των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν, έχει άμεσο συμφέρον να δει μια συμφωνία που θα μειώνει τον κίνδυνο νέων κρίσεων στην περιοχή.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, μια συμφωνία που θα διασφαλίζει ανοικτά τα Στενά του Ορμούζ σημαίνει χαμηλότερη μεταβλητότητα στο κόστος ενέργειας και στα ναυτασφαλιστικά ασφάλιστρα, κάτι κρίσιμο τόσο για τα δημοσιονομικά (μέσω του ενεργειακού κόστους) όσο και για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Παράλληλα, περιορίζει έναν σημαντικό εξωτερικό κίνδυνο για την ελληνόκτητη ναυτιλία, επιτρέποντας πιο προβλέψιμο προγραμματισμό επενδύσεων και χρηματοδότησης στόλου.
#ΗΠΑ #Ιράν #Ενέργεια #Γεωπολιτική
