Ο Μασούντ Πεζεσκιαν δηλώνει εκ νέου ότι η Τεχεράνη δεν επιδιώκει πυρηνικά όπλα, την ώρα που η περιφερειακή αστάθεια κλιμακώνεται. Η ρητορική του Ιρανού προέδρου στοχεύει ταυτόχρονα σε διαπραγματευτικό σήμα προς ΗΠΑ και σε εσωτερική νομιμοποίηση.
Η επανάληψη από τον πρόεδρο του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιαν ότι η Τεχεράνη «δεν επιδιώκει την παραγωγή πυρηνικού όπλου» αποτελεί περισσότερο από μια τυπική διαβεβαίωση. Έρχεται σε μια συγκυρία όπου το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, οι εντάσεις με το Ισραήλ και οι παγωμένες συνομιλίες με τις ΗΠΑ συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα για τη Μέση Ανατολή και την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
Τι δήλωσε ο Πεζεσκιαν και πώς τοποθετείται η Τεχεράνη
Μιλώντας στο κρατικά συνδεδεμένο πρακτορείο ISNA, ο Πεζεσκιαν υπογράμμισε ότι το Ιράν «δεν επιδιώκει περιφερειακή αστάθεια» και απέδωσε τη σημερινή σύγκρουση στην περιοχή στο Ισραήλ. Παράλληλα, έστειλε μήνυμα αντοχής στις πιέσεις, λέγοντας ότι «αν στεκόμαστε απέναντι στην ισχυρότερη δύναμη στον κόσμο, πρέπει να αποδεχθούμε τις δυσκολίες».
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η φράση του ότι «δεν κάνουμε διπλωματία με ταπείνωση», έμμεση αναφορά στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ για το πυρηνικό ζήτημα και τις κυρώσεις. Με αυτό τον τρόπο, ο Ιρανός πρόεδρος προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για αποκλιμάκωση και στην εσωτερική απαίτηση να μη φανεί ότι η χώρα υποχωρεί υπό πίεση.
Το ιστορικό του πυρηνικού φακέλου και το θεσμικό πλαίσιο
Η δέσμευση του Ιράν ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα δεν είναι καινούργια. Από την υπογραφή της Κοινής Ολοκληρωμένης Δράσης (JCPOA) το 2015, η Τεχεράνη είχε αποδεχθεί αυστηρούς περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου και ενισχυμένους ελέγχους του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, με αντάλλαγμα την άρση διεθνών κυρώσεων.
Η μονομερής αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία επί προεδρίας Τραμπ και η επαναφορά των αμερικανικών κυρώσεων αποδόμησαν αυτό το πλαίσιο. Έκτοτε, το Ιράν αύξησε σταδιακά τα επίπεδα εμπλουτισμού, ενώ οι δυτικές πρωτεύουσες προειδοποιούν ότι η χώρα έχει συντομεύσει σημαντικά τον «χρόνο διαφυγής» για πιθανή κατασκευή πυρηνικού όπλου, αν το αποφάσιζε πολιτικά.
Σε αυτό το θεσμικό κενό, η κάθε δημόσια τοποθέτηση της ιρανικής ηγεσίας λειτουργεί ως ανεπίσημο σήμα προς τους εμπλεκόμενους: από τον ΔΟΑΕ και τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, μέχρι την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία τυπικά παραμένει εγγυητής της JCPOA, έστω και αν η συμφωνία βρίσκεται σε κλινική αδράνεια.
Γιατί επαναφέρει τώρα η Τεχεράνη το μήνυμα «όχι πυρηνικά»
Η επιλογή του Πεζεσκιαν να επαναλάβει τη γραμμή περί μη επιδίωξης πυρηνικών όπλων συμπίπτει με τρεις παράλληλες δυναμικές. Πρώτον, την κλιμάκωση των περιφερειακών εντάσεων, με το Ιράν να κατηγορεί το Ισραήλ για αποσταθεροποίηση και να στηρίζει δικτυωμένα ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή.
Δεύτερον, την επίμονη πίεση από τις αμερικανικές και ευρωπαϊκές κυρώσεις, που περιορίζουν την πρόσβαση του Ιράν σε διεθνή χρηματοδότηση, τεχνολογία και αγορές ενέργειας. Η ρητορική περί «μη ταπεινωτικής διπλωματίας» επιχειρεί να καθησυχάσει το εσωτερικό ακροατήριο, το οποίο έχει ζήσει διαδοχικά κύματα οικονομικής ύφεσης και πληθωρισμού λόγω των περιορισμών.
Τρίτον, την ανάγκη της Τεχεράνης να αποτρέψει περαιτέρω διεθνοποίηση της κρίσης. Μια σαφής, έστω και μονομερής, δέσμευση ότι δεν επιδιώκει πυρηνικά όπλα λειτουργεί ως μήνυμα προς τις μεγάλες δυνάμεις ότι η διαφορά παραμένει διαχειρίσιμη σε διπλωματικό επίπεδο και δεν έχει περάσει το σημείο χωρίς επιστροφή.
Ο ρόλος των ΗΠΑ, του Ισραήλ και οι επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας
Η Ουάσινγκτον, υπό την προεδρία Τραμπ, έχει υιοθετήσει πολιτική «μέγιστης πίεσης» απέναντι στο Ιράν, με βασικό εργαλείο το καθεστώς κυρώσεων και τον περιορισμό των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου. Το Ισραήλ, από την πλευρά του, θεωρεί το ενδεχόμενο ιρανικού πυρηνικού οπλοστασίου υπαρξιακή απειλή και έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο μονομερούς δράσης, ακόμη και στρατιωτικής, αν κρίνει ότι το πρόγραμμα πλησιάζει σε «κόκκινη γραμμή».
Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε δήλωση της ιρανικής ηγεσίας που επιχειρεί να χαμηλώσει τον τόνο στο πυρηνικό σκέλος, αλλά ταυτόχρονα κλιμακώνει τη ρητορική έναντι του Ισραήλ, διαβάζεται από τις αγορές ως μικτή ένδειξη. Μειώνει τον άμεσο κίνδυνο ενός πυρηνικού αδιεξόδου, αλλά δεν απομακρύνει τον κίνδυνο περιφερειακής ανάφλεξης που θα μπορούσε να διαταράξει τις ροές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο.
Οι διεθνείς τιμές ενέργειας ενσωματώνουν διαχρονικά ένα «ασφάλιστρο κινδύνου» για τη Μέση Ανατολή. Όσο η Τεχεράνη επιχειρεί να παρουσιάσει το πυρηνικό της πρόγραμμα ως μη στρατιωτικό, αλλά διατηρεί υψηλή ένταση στις περιφερειακές σχέσεις, αυτό το ασφάλιστρο παραμένει ενεργό και ευαίσθητο σε κάθε επεισόδιο.
Μακροπρόθεσμες θεσμικές συνέπειες για τη μη διάδοση
Σε επίπεδο διεθνούς τάξης, η υπόθεση του Ιράν αποτελεί κρίσιμο τεστ για το καθεστώς μη διάδοσης πυρηνικών όπλων. Αν μια χώρα που βρέθηκε τόσο κοντά σε στρατιωτικές δυνατότητες καταφέρει να εξασφαλίσει οικονομικά και πολιτικά ανταλλάγματα χωρίς πλήρη επιστροφή σε αυστηρό έλεγχο, το μήνυμα προς άλλους περιφερειακούς παίκτες θα είναι σαφές: η πυρηνική τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως διαπραγματευτικός μοχλός.
Αντίστροφα, μια πλήρης κατάρρευση κάθε συμφωνίας με την Τεχεράνη και ενδεχόμενη στρατιωτική σύγκρουση θα αποδυνάμωνε την αξιοπιστία των διεθνών θεσμών, από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης μέχρι τον ΔΟΑΕ, και θα ενίσχυε τις φωνές που υποστηρίζουν ότι η ασφάλεια διασφαλίζεται μόνο μέσω εθνικής αποτροπής.
Η προσπάθεια του Πεζεσκιαν να συνδέσει την άρνηση πυρηνικών όπλων με την άρνηση «ταπεινωτικής διπλωματίας» δείχνει ότι η Τεχεράνη δεν είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί μια συμφωνία τύπου JCPOA χωρίς σαφέστερες εγγυήσεις για σταθερή οικονομική αποσυμπίεση και σεβασμό στην περιφερειακή της επιρροή.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή οικονομία
Για την Ελλάδα, η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή παραμένει κρίσιμος παράγοντας για το κόστος ενέργειας, την ασφάλεια εφοδιασμού και την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία. Οποιαδήποτε αποκλιμάκωση στο πυρηνικό μέτωπο Ιράν–Δύσης μειώνει τον κίνδυνο απότομων διακυμάνσεων στις τιμές πετρελαίου και ενισχύει τον σχεδιασμό μακροπρόθεσμων ενεργειακών συμβολαίων.
Ταυτόχρονα, η ΕΕ –και μέσω αυτής η Ελλάδα– βρίσκεται σε λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη στήριξη του καθεστώτος κυρώσεων και στην ανάγκη για σταθερό εμπορικό και ενεργειακό περιβάλλον. Η πορεία του ιρανικού φακέλου θα επηρεάσει τις ευρωπαϊκές στρατηγικές διαφοροποίησης πηγών ενέργειας, στις οποίες εντάσσονται και οι σχεδιασμοί για αγωγούς και τερματικούς σταθμούς στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, οι δηλώσεις Πεζεσκιαν δεν αλλάζουν άμεσα τα δεδομένα, αλλά αποτελούν ένδειξη ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρήσει ανοικτό το παράθυρο διπλωματικής αποκλιμάκωσης. Όσο το πυρηνικό ζήτημα παραμένει σε τροχιά διαλόγου και όχι σύγκρουσης, μειώνεται ο κίνδυνος απότομων αναταράξεων στις διεθνείς αγορές ενέργειας, κάτι που είναι κρίσιμο για το ενεργειακό κόστος των ελληνικών επιχειρήσεων, τον πληθωρισμό και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Παράλληλα, μια πιο σταθερή Μέση Ανατολή ενισχύει την αξία της Ελλάδας ως διαμετακομιστικού κόμβου και επενδυτικού προορισμού σε υποδομές ενέργειας και ναυτιλίας.
#Ιράν #πυρηνικό_πρόγραμμα #ΜέσηΑνατολή #ενέργεια
