Ο πόλεμος Ιράν–ΗΠΑ μπορεί να πλησιάζει σε ένα πιθανό σημείο καμπής, όμως οι οικονομικές του επιπτώσεις μόλις ξεκινούν — και δεν κατανέμονται ισότιμα. Αντίθετα, δημιουργούν ένα νέο, πιο έντονο κύμα ανισότητας μέσα στην αμερικανική οικονομία, ενισχύοντας ένα φαινόμενο που ήδη προϋπήρχε.
Η εικόνα είναι σχεδόν παράδοξη. Από τη μία πλευρά, οι αγορές κεφαλαίου εμφανίζονται ισχυρές. Ο δείκτης S&P 500 κατέγραψε αρχικά πτώση περίπου 8% με την έναρξη της σύγκρουσης, για να ακολουθήσει άνοδος σχεδόν 19% μέσα σε λίγες εβδομάδες, οδηγώντας τον συνολικά σε θετικό έδαφος για το έτος. Οι επενδυτές που είχαν έκθεση στις αγορές όχι μόνο απορρόφησαν το σοκ, αλλά βγήκαν κερδισμένοι.
Από την άλλη πλευρά, η πραγματική οικονομία λέει διαφορετική ιστορία. Η αύξηση των τιμών ενέργειας έχει άμεσο αντίκτυπο στα νοικοκυριά, τα οποία βλέπουν το διαθέσιμο εισόδημά τους να συρρικνώνεται. Τα στοιχεία δείχνουν πτώση του πραγματικού εισοδήματος και ταυτόχρονα μείωση του ποσοστού αποταμίευσης σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Με απλά λόγια, οι Αμερικανοί καλύπτουν το ενεργειακό σοκ «καίγοντας» τις αποταμιεύσεις τους.
Η απόκλιση γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν δει κανείς τη διάρθρωση της οικονομίας. Οι μεγάλες εταιρείες συνεχίζουν να καταγράφουν ισχυρά κέρδη, κάτι που αποτυπώνεται στην άνοδο των χρηματιστηρίων. Την ίδια στιγμή, το μερίδιο της εργασίας στο συνολικό εισόδημα έχει υποχωρήσει σε χαμηλό δεκαετιών, δείχνοντας ότι η ανάπτυξη δεν κατανέμεται ομοιόμορφα.
Η ανισότητα δεν δημιουργήθηκε από τον πόλεμο, αλλά επιταχύνθηκε.
Τα δεδομένα από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης είναι ενδεικτικά: τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα έχουν περιορίσει σημαντικά την κατανάλωση καυσίμων, ενώ τα υψηλότερα εισοδήματα συνεχίζουν χωρίς ουσιαστική αλλαγή στη συμπεριφορά τους. Δημιουργείται έτσι μια «διπλή οικονομία», όπου η επίδραση του ίδιου γεγονότος είναι εντελώς διαφορετική ανάλογα με το εισόδημα.
Το ενεργειακό κόστος αποτελεί τον βασικό μηχανισμό μετάδοσης της κρίσης. Οι Αμερικανοί έχουν ήδη επιβαρυνθεί με εκατοντάδες δολάρια επιπλέον δαπάνες από την έναρξη του πολέμου, ενώ ακόμη και μικρές μειώσεις στις τιμές καυσίμων δεν αρκούν για να αντιστρέψουν την εικόνα.
Παράλληλα, η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ συνεχίζει να επηρεάζει τις αγορές. Εκατοντάδες πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα, ενώ ακόμη και σε περίπτωση συμφωνίας, η επιστροφή στην κανονικότητα θα απαιτήσει εβδομάδες ή και μήνες. Η παγκόσμια αγορά ενέργειας λειτουργεί πλέον με καθυστερήσεις και αυξημένο κόστος, κάτι που μεταφέρεται άμεσα στους καταναλωτές.
Η ουσία είναι ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές προσαρμόζονται γρήγορα. Η πραγματική οικονομία όχι.
Και αυτό δημιουργεί το βασικό πρόβλημα πολιτικής. Ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να επικαλείται την άνοδο των αγορών ως ένδειξη επιτυχίας, όμως οι ψηφοφόροι βιώνουν διαφορετική πραγματικότητα στην καθημερινότητά τους. Το κόστος ζωής, όχι οι αποδόσεις των μετοχών, καθορίζει την οικονομική εμπειρία της πλειοψηφίας.
Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η κρίση αυτή δεν θα τελειώσει με μια συμφωνία. Ακόμη και αν υπάρξει αποκλιμάκωση, οι δομικές επιπτώσεις — ειδικά στην ανισότητα — θα παραμείνουν.
SBC Σχόλιο: Οι αγορές μετρούν κέρδη. Οι κοινωνίες μετρούν κόστος. Και όταν αυτά τα δύο απομακρύνονται, το πρόβλημα δεν είναι οικονομικό — είναι πολιτικό.
