Η κυβέρνηση φέρνει στη Βουλή τον νέο Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας, ως θεσμική παρακαταθήκη του Νίκου Ταγαρά. Στόχος είναι η αντιμετώπιση της πολυνομίας που, όπως τόνισε ο Σταύρος Παπασταύρου, ευνοεί τους λίγους σε βάρος των πολλών.
Με έντονη συναισθηματική φόρτιση και σαφή θεσμικό τόνο ξεκίνησε στη Βουλή η συζήτηση για την κύρωση του «Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας», του τελευταίου έργου του πρόσφατα εκλιπόντος υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Νίκου Ταγαρά. Η κοινοβουλευτική επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου απέτισε φόρο τιμής στον πολιτικό που, όπως ειπώθηκε, υπηρέτησε «τους πολλούς» και άφησε ισχυρό αποτύπωμα στη χωροταξική πολιτική.
Η πολιτική παρακαταθήκη Ταγαρά και το θεσμικό διακύβευμα
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, περιέγραψε τον νέο Κώδικα ως «μεγάλη θεσμική παρακαταθήκη» του Νίκου Ταγαρά, υπογραμμίζοντας ότι δεν ανήκει στο χθες αλλά «στο αύριο της πατρίδας μας». Σύνδεσε ευθέως το έργο με την αγαπημένη φράση του εκλιπόντος: «οργανώνουμε το χώρο, προστατεύουμε το περιβάλλον, υπηρετούμε τον πολίτη, δίνουμε ασφάλεια δικαίου, δημιουργούμε κανόνες ανάπτυξης με διαφάνεια και Δικαιοσύνη».
Η συνεδρίαση απέκτησε έτσι διπλό χαρακτήρα: αφενός αποχαιρετισμό σε έναν πολιτικό με διαδρομή από την Τοπική Αυτοδιοίκηση έως την κυβέρνηση, αφετέρου εκκίνηση μιας θεσμικής τομής στο πολεοδομικό δίκαιο. Η διακομματική αναγνώριση του ρόλου Ταγαρά, από την πρόεδρο της επιτροπής Φωτεινή Αραμπατζή και τους εισηγητές Γιώργο Στύλιο και Μανώλη Χριστοδουλάκη, προσέδωσε σπάνια πολιτική συναίνεση στο υπό συζήτηση εγχείρημα.
Από το διάταγμα του 1923 σε έναν ενιαίο κώδικα
Ο κ. Παπασταύρου τοποθέτησε τον νέο Κώδικα σε ιστορικό πλαίσιο, σημειώνοντας ότι έρχεται «103 χρόνια μετά» το εμβληματικό νομοθετικό διάταγμα του 1923, που ακόμη αποτελεί θεμέλιο του πολεοδομικού δικαίου. Στο μεσοδιάστημα, όμως, το δίκαιο αυτό εξελίχθηκε «αποσπασματικά», με πάνω από 180 διάσπαρτα νομοθετικά κείμενα: νόμους, προεδρικά, νομοθετικά και βασιλικά διατάγματα, πράξεις νομοθετικού περιεχομένου και υπουργικές αποφάσεις.
Το αποτέλεσμα, όπως περιέγραψε ο υπουργός, ήταν ένα καθεστώς στο οποίο «ακόμα και ο ειδικός» δυσκολευόταν να γνωρίζει τι πραγματικά ισχύει και τι υπερισχύει. Αυτή η πολυνομία, τόνισε, προκαλεί «πλήρη ανασφάλεια δικαίου», αμφισβητήσεις μεταξύ πολιτών και διοίκησης, ατέλειωτες δικαστικές διαμάχες, καθυστερήσεις σε επενδύσεις και οικοδομική δραστηριότητα και τελικά «ανεπαρκή προστασία της ανθρώπινης περιουσίας».
«Πολυνομία για τους λίγους, κωδικοποίηση για τους πολλούς»
Η πολιτική αιχμή της τοποθέτησης Παπασταύρου συμπυκνώθηκε στη φράση: «η πολυνομία και ο κατακερματισμός ευνοούν τους λίγους». Κατά τον υπουργό, κερδισμένοι από το σημερινό καθεστώς είναι «αυτοί που έχουν τα μέσα, αυτοί που μπορούν να βρουν το νόημα» μέσα στο δαιδαλώδες πλαίσιο, ενώ «η κωδικοποίηση και η απλούστευση και η διαφάνεια υπηρετούν τους πολλούς».
Ο νέος Κώδικας, με 477 άρθρα κατανεμημένα σε 7 μέρη, έρχεται να αντικαταστήσει τα περίπου 180 νομοθετικά κείμενα. Στόχος είναι η εκκαθάριση «περιττών, ανενεργών, αντικρουόμενων» διατάξεων, η απλούστευση, ενοποίηση και αναδιάρθρωση του υλικού, καθώς και η επικαιροποίηση της πληροφορίας για τα αρμόδια όργανα και το οργανωτικό πλαίσιο των υπηρεσιών. Όπως σημείωσε ο υπουργός, «ο πολίτης, ο μηχανικός, ο δικηγόρος, ο συμβολαιογράφος, ο υπάλληλος της ΙΔΟΜ, ο κτηματολογικός λειτουργός, ο επενδυτής, ο δικαστής, αποκτούν για πρώτη φορά ένα σαφές και ενιαίο σημείο αναφοράς».
«Δημοκρατία του χώρου» και μείωση συγκρούσεων
Ο κ. Παπασταύρου περιέγραψε την κωδικοποίηση ως ενίσχυση της «Δημοκρατίας του χώρου». Κατά την ανάλυσή του, η ύπαρξη ενός ενιαίου κώδικα μειώνει δραστικά τις αβεβαιότητες, περιορίζει τις αντικρουόμενες ερμηνείες, μειώνει τον δικαστικό φόρτο και επιταχύνει τις διαδικασίες. Στην πράξη, αυτό σημαίνει λιγότερες συγκρούσεις μεταξύ πολίτη και διοίκησης πριν φτάσουν στη δικαστική αίθουσα.
Ο υπουργός συνέδεσε τον Κώδικα με μια ευρύτερη στρατηγική χωρικού σχεδιασμού: ειδικά χωροταξικά πλαίσια για τον Τουρισμό, τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και σύντομα τη Βιομηχανία, θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, τοπικά και ειδικά πολεοδομικά σχέδια. «Διαχειριζόμαστε τις συγκρούσεις χρήσεων σε γη και θάλασσα με κανόνες», ανέφερε, σκιαγραφώντας μια προσπάθεια συνολικής οργάνωσης του χώρου αντί της μέχρι σήμερα αποσπασματικής αντιμετώπισης.
Όχι πανάκεια, αλλά θεσμική βάση για το μέλλον
Παρά τον υψηλό τόνο, ο κ. Παπασταύρου αναγνώρισε ότι ο Κώδικας «δεν αποτελεί πανάκεια». Δεν λύνει αυτομάτως τα χρόνια προβλήματα χωρικού σχεδιασμού, ούτε υποκαθιστά τις αναγκαίες πολιτικές επιλογές και μελλοντικές μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, τον χαρακτήρισε «αναγκαία θεσμική βάση» πάνω στην οποία οι επόμενες παρεμβάσεις μπορούν να οικοδομηθούν «με σοβαρότητα, με συνέχεια και ασφάλεια».
Κρίσιμο στοιχείο της επιχειρηματολογίας του ήταν ότι «δεν αλλάζουμε το περιεχόμενο των ισχυουσών διατάξεων, κωδικοποιούμε αποκλειστικά το ισχύον δίκαιο». Η αλλαγή, όπως είπε, είναι «βαθιά θεμελιώδης» γιατί μετατρέπει ένα διάσπαρτο, ασαφές και συχνά αντιφατικό πλαίσιο σε σύστημα με «ενότητα, συνοχή και θεσμική τάξη». «Από την πολυδιάσπαση περνάμε στη συστηματοποίηση, από την αβεβαιότητα περνάμε στην ασφάλεια του δικαίου, από το διοικητικό χάος περνάμε στη θεσμική διαφάνεια. Και αυτό δεν είναι μια τεχνική μεταρρύθμιση, είναι μια δημοκρατική μεταρρύθμιση», υπογράμμισε.
Ψηφιακή πρόσβαση και διαφάνεια για τον πολίτη
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη δωρεάν και ελεύθερη πρόσβαση του κοινού στον νέο Κώδικα. Σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πατρών, δημιουργήθηκε ηλεκτρονική βάση δομικών δεδομένων στην ιστοσελίδα του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ypen.gov.gr. Εκεί, κάθε πολίτης θα μπορεί, με «εύκολη πλοήγηση και στοχευμένη αναζήτηση», να εντοπίζει το σύνολο του πολεοδομικού δικαίου.
Η επιλογή της ψηφιακής διάθεσης συνδέεται άμεσα με το αφήγημα περί «Δημοκρατίας του χώρου»: ένα σύγχρονο κράτος, όπως τόνισε ο υπουργός, «δεν πρέπει να λειτουργεί με κανόνες που ο πολίτης δυσκολεύεται να εντοπίσει». Η διαφάνεια δεν περιορίζεται στην τυπική δημοσίευση νόμων, αλλά επεκτείνεται στην πρακτική δυνατότητα κατανόησης και εφαρμογής τους.
Σχόλιο 
: Για τον πολίτη, τον μικρό ιδιοκτήτη ή τον επαγγελματία που συναντά καθημερινά την πολεοδομική γραφειοκρατία, η κωδικοποίηση μπορεί να σημαίνει λιγότερη αβεβαιότητα, ταχύτερες διαδικασίες και μικρότερο κόστος σε χρόνο και χρήμα. Αν ο Κώδικας εφαρμοστεί όπως περιγράφεται, περιορίζει το προνόμιο όσων είχαν πρόσβαση σε εξειδικευμένη γνώση και ενισχύει την ισότιμη πρόσβαση στην πληροφορία. Για την ελληνική πολιτική σκηνή, η μεταρρύθμιση λειτουργεί ως τεστ συνέπειας: είτε θα αποτελέσει αφετηρία για ουσιαστικές αλλαγές στον χωρικό σχεδιασμό, είτε θα μείνει ένα θεσμικό κέλυφος χωρίς αντίκρισμα στην πράξη. Η πραγματική κρίση θα γίνει στα δικαστήρια, στις πολεοδομίες και στα επενδυτικά σχέδια, εκεί όπου η «Δημοκρατία του χώρου» θα πρέπει να αποδειχθεί στην πράξη.
#Χωροταξία #Πολεοδομία #Βουλή #Περιβάλλον #ΝίκοςΤαγαράς
