Ο Θάνος Πλεύρης συμμετέχει στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων στο Λουξεμβούργο, με αιχμή τις επιστροφές και τους ευρωπαϊκούς «return hubs». Η ελληνική στάση υπέρ της ενίσχυσης των επιστροφών συνδέεται άμεσα με την αξιοπιστία της νέας ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.
Η μετάβαση του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνου Πλεύρη στο Λουξεμβούργο δεν αποτελεί μια τυπική ευρωπαϊκή παρουσία. Έρχεται σε μια φάση όπου η εφαρμογή του νέου Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο δοκιμάζεται στην πράξη, με το ζήτημα των επιστροφών να αναδεικνύεται σε κεντρικό κριτήριο επιτυχίας ή αποτυχίας της συνολικής αρχιτεκτονικής.
Τι επιδιώκει η Αθήνα στο Συμβούλιο
Στο Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων, η ελληνική πλευρά προσέρχεται με σαφή προσανατολισμό: ενίσχυση των πολιτικών επιστροφών και προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κυβέρνηση έχει επανειλημμένα συνδέσει την «αξιοπιστία» της ευρωπαϊκής πολιτικής με την ικανότητα των κρατών-μελών να επιστρέφουν όσους δεν δικαιούνται διεθνούς προστασίας.
Η συμμετοχή του Θάνου Πλεύρη σε αυτό το πλαίσιο σηματοδοτεί ότι η Αθήνα δεν περιορίζεται σε διαχείριση ροών, αλλά επιχειρεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση θα εφαρμόσει στην πράξη το νέο Σύμφωνο. Οι συζητήσεις για την προστασία των εξωτερικών συνόρων συνδέονται πλέον άρρηκτα με το ερώτημα: τι συμβαίνει την «επόμενη μέρα» για όσους απορρίπτονται οι αιτήσεις ασύλου.
Διμερείς επαφές και συγκλίσεις με βόρειες χώρες
Στο περιθώριο του Συμβουλίου, ο Έλληνας υπουργός έχει προγραμματίσει σειρά διμερών επαφών με ομολόγους του από την Ολλανδία, τη Φινλανδία, τη Σουηδία, την Ελβετία και τη Βουλγαρία. Οι χώρες αυτές, με διαφορετικά προφίλ στο μεταναστευτικό, συγκλίνουν ωστόσο στην ανάγκη για πιο αποτελεσματικές επιστροφές και αυστηρότερη εφαρμογή των κανόνων.
Στις συνομιλίες αναμένεται να τεθούν οι τελευταίες εξελίξεις στο μεταναστευτικό, η πρακτική εφαρμογή του Συμφώνου, αλλά και η ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα των επιστροφών. Για την Ελλάδα, η σύμπλευση με κράτη του βόρειου και κεντρικού ευρωπαϊκού χώρου αποτελεί εργαλείο για να μετατραπεί από «χώρα πρώτης γραμμής» σε διαμορφωτή πολιτικής, ειδικά σε ό,τι αφορά την επιμερισμένη ευθύνη και τις επιστροφές προς τρίτες χώρες.
Οι ευρωπαϊκοί «return hubs» σε τρίτες χώρες
Κομβική στιγμή του ταξιδιού αποτελεί η συνάντηση με τους υπουργούς Μετανάστευσης της Γερμανίας, της Ολλανδίας, της Αυστρίας και της Δανίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προώθηση της πρωτοβουλίας για τη δημιουργία ευρωπαϊκών κόμβων επιστροφής, των λεγόμενων «return hubs».
Η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία δομών σε τρίτες χώρες, όπου θα φιλοξενούνται και θα διαχειρίζονται μετανάστες των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί, έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας επιστροφής στις χώρες προέλευσης. Ουσιαστικά, επιχειρείται η μεταφορά ενός κρίσιμου τμήματος της μεταναστευτικής διαχείρισης εκτός εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στόχο την επιτάχυνση των διαδικασιών και τον περιορισμό της παραμονής απορριφθέντων αιτούντων εντός των κρατών-μελών.
Η συμμετοχή της Ελλάδας σε αυτή τη συζήτηση έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς η χώρα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των αφίξεων και γνωρίζει τις δυσκολίες των επιστροφών στην πράξη. Η επιλογή των τρίτων χωρών, το καθεστώς λειτουργίας των δομών και οι εγγυήσεις που θα τις συνοδεύουν θα αποτελέσουν αντικείμενο έντονου ευρωπαϊκού παζαριού, στο οποίο η Αθήνα επιδιώκει να έχει λόγο.
Η ελληνική θέση για τις επιστροφές και η ευρωπαϊκή αξιοπιστία
Η Αθήνα έχει ταχθεί υπέρ της ενίσχυσης των ευρωπαϊκών πολιτικών επιστροφών, υπογραμμίζοντας ότι η αποτελεσματική εφαρμογή τους αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη συνολική αξιοπιστία της μεταναστευτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με άλλα λόγια, αν η Ένωση δεν μπορεί να υλοποιήσει αποφάσεις επιστροφής, το νέο Σύμφωνο κινδυνεύει να παραμείνει ένα θεσμικό πλαίσιο χωρίς πρακτικό αντίκρισμα.
Η ελληνική στάση εδράζεται στην εμπειρία των τελευταίων ετών, όπου η απόσταση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές αποφάσεις και στην εφαρμογή τους επί του πεδίου υπήρξε μεγάλη. Η ενίσχυση των επιστροφών, είτε μέσω διμερών συμφωνιών είτε μέσω ευρωπαϊκών μηχανισμών όπως οι «return hubs», αντιμετωπίζεται ως εργαλείο για να μειωθεί η πίεση στα κράτη πρώτης υποδοχής και να σταλεί μήνυμα ότι οι κανόνες τηρούνται.
Σχόλιο 
: Για τον Έλληνα πολίτη, η συζήτηση για τους ευρωπαϊκούς κόμβους επιστροφής δεν είναι αφηρημένη ευρωπαϊκή τεχνική λεπτομέρεια. Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση καταφέρει να οργανώσει πιο γρήγορες και συντονισμένες επιστροφές, η πίεση σε νησιά και αστικά κέντρα μπορεί να περιοριστεί, με άμεσες επιπτώσεις στην κοινωνική συνοχή, στην τοπική οικονομία και στη λειτουργία των υπηρεσιών. Ωστόσο, η μεταφορά κρίσιμων διαδικασιών σε τρίτες χώρες ανοίγει νέα θεσμικά και πολιτικά ερωτήματα, που θα επανέλθουν στην ελληνική δημόσια συζήτηση: ποιος ελέγχει αυτές τις δομές, με ποιες εγγυήσεις και με ποιο κόστος για τον ευρωπαϊκό και τον ελληνικό προϋπολογισμό. Η στάση της Αθήνας στα ευρωπαϊκά τραπέζια θα καθορίσει αν η Ελλάδα θα παραμείνει απλός αποδέκτης αποφάσεων ή θα αξιοποιήσει το ειδικό βάρος της πρώτης γραμμής για να διαμορφώσει κανόνες που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
#Πλευρης #Μεταναστευτικο #ΕυρωπαϊκηΕνωση #Επιστροφες #ReturnHubs
