Η υπόσχεση ήταν απλή: περισσότερος ανταγωνισμός, χαμηλότερες τιμές και μεγαλύτερο όφελος για τον καταναλωτή. Σχεδόν μια δεκαετία μετά την απελευθέρωση των τιμών στα Μη Συνταγογραφούμενα Φάρμακα (ΜΗΣΥΦΑ), η πραγματικότητα που βιώνουν οι πολίτες στα φαρμακεία είναι εντελώς διαφορετική.
Αναλγητικά, αντιπυρετικά, αποσυμφορητικά, οφθαλμικά σκευάσματα και προϊόντα καθημερινής χρήσης έχουν καταγράψει εντυπωσιακές αυξήσεις τιμών, μετατρέποντας μια βασική κατηγορία φαρμάκων σε σημαντική επιβάρυνση για τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Η εικόνα είναι χαρακτηριστική στην περίπτωση της παρακεταμόλης. Προϊόντα που πριν από οκτώ χρόνια κόστιζαν λιγότερο από ένα ευρώ σήμερα πωλούνται σε τιμές που ξεπερνούν τα τρία ευρώ, ενώ ανάλογη πορεία ακολουθούν δεκάδες δημοφιλή σκευάσματα που χρησιμοποιούνται καθημερινά από εκατομμύρια καταναλωτές.
Η απελευθέρωση που δεν έφερε φθηνότερες τιμές
Το 2017 άλλαξε ριζικά το καθεστώς τιμολόγησης των ΜΗΣΥΦΑ στην Ελλάδα. Μέχρι τότε οι τιμές καθορίζονταν διοικητικά από το κράτος. Με τη νέα νομοθεσία οι τιμές απελευθερώθηκαν, με το επιχείρημα ότι η αγορά θα λειτουργούσε ανταγωνιστικά και θα οδηγούσε σε χαμηλότερο κόστος για τους καταναλωτές.
Στην πράξη όμως οι εταιρείες απέκτησαν μεγαλύτερη ευχέρεια ανατιμολόγησης των προϊόντων τους, ενώ οι ενδεικτικές τιμές που εξακολουθούν να δημοσιεύονται από τις αρμόδιες αρχές έχουν πλέον περισσότερο πληροφοριακό παρά δεσμευτικό χαρακτήρα.
Το αποτέλεσμα είναι ότι σε πολλές περιπτώσεις οι πραγματικές τιμές πώλησης απέχουν σημαντικά από τις ενδεικτικές τιμές, δημιουργώντας μια αγορά όπου ο καταναλωτής καλείται να καλύψει εξ ολοκλήρου το αυξημένο κόστος.
Αυξήσεις που ξεπερνούν το 300%
Τα στοιχεία της αγοράς δείχνουν ότι ορισμένα από τα πιο δημοφιλή προϊόντα της κατηγορίας έχουν παρουσιάσει αυξήσεις που δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν.
Σκευάσματα παρακεταμόλης εμφανίζουν αυξήσεις άνω του 300%, ενώ σημαντικές ανατιμήσεις καταγράφονται σε ρινικά αποσυμφορητικά, αντιφλεγμονώδεις κρέμες και οφθαλμικά προϊόντα.
Το αξιοσημείωτο είναι ότι οι αυξήσεις αυτές δεν συνδέονται πάντα με ανάλογη αύξηση του κόστους των πρώτων υλών. Για παράδειγμα, η διεθνής τιμή της παρακεταμόλης δεν έχει παρουσιάσει μεταβολές που να δικαιολογούν την έκταση των ανατιμήσεων που καταγράφονται στην ελληνική αγορά.
Γιατί δεν εμφανίζονται φθηνότερες εναλλακτικές
Θεωρητικά, η λήξη των πατεντών θα μπορούσε να οδηγήσει στην εμφάνιση περισσότερων προϊόντων χαμηλού κόστους ή ιδιωτικής ετικέτας.
Ωστόσο, η πραγματικότητα της ελληνικής αγοράς είναι διαφορετική. Τα ισχυρά εμπορικά σήματα που κυριαρχούν εδώ και δεκαετίες έχουν δημιουργήσει υψηλά επίπεδα αναγνωρισιμότητας και εμπιστοσύνης στους καταναλωτές.
Αυτό αποθαρρύνει νέους παίκτες από το να επενδύσουν στην παραγωγή ή διάθεση εναλλακτικών προϊόντων, καθώς η διείσδυση σε μια αγορά που ελέγχεται από ισχυρά brands απαιτεί σημαντικούς πόρους και υψηλό εμπορικό ρίσκο.
Η μεταρρύθμιση που δεν εφαρμόστηκε ποτέ
Ένα ακόμη στοιχείο που επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση αφορά την πώληση ορισμένων μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων εκτός φαρμακείων.
Η σχετική μεταρρύθμιση είχε προβλεφθεί ήδη από την περίοδο των μνημονίων, με στόχο την ενίσχυση του ανταγωνισμού και τη δημιουργία περισσότερων σημείων πώλησης.
Παρά τις νομοθετικές προβλέψεις, η εφαρμογή της συνάντησε ισχυρές αντιδράσεις και ουσιαστικά δεν προχώρησε ποτέ. Έτσι, η διάθεση των περισσότερων ΜΗΣΥΦΑ εξακολουθεί να πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω των φαρμακείων.
Τι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη
Σε αρκετές ευρωπαϊκές αγορές, αλλά και στο Ηνωμένο Βασίλειο, η εικόνα είναι διαφορετική. Η διάθεση γενόσημων ή ιδιωτικής ετικέτας προϊόντων μέσα από ευρύτερα δίκτυα λιανικής έχει δημιουργήσει συνθήκες έντονου ανταγωνισμού.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα σημαντικά χαμηλότερες τιμές για βασικά σκευάσματα όπως η παρακεταμόλη, με το κόστος ανά δισκίο να είναι σε αρκετές περιπτώσεις πολλαπλάσιο στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Τι μπορεί να αλλάξει
Προς το παρόν δεν φαίνεται να υπάρχει σχεδιασμός επιστροφής σε καθεστώς κρατικά ελεγχόμενων τιμών. Ωστόσο, παράγοντες της αγοράς υποστηρίζουν ότι η ενίσχυση της διαφάνειας, η ενεργοποίηση μηχανισμών παρακολούθησης τιμών και η δημιουργία συνθηκών ουσιαστικού ανταγωνισμού θα μπορούσαν να περιορίσουν τις αυξήσεις.
#111111; font-family: Roboto, sans-serif; font-size: 22px;">SBC HEALTH & PHARMA COMMENT
