Από πρωταθλήτρια της βιομηχανικής ανάπτυξης σε οικονομία χαμηλής δυναμικής
Η Ευρώπη δεν βρίσκεται μπροστά σε μια άμεση οικονομική κρίση. Βρίσκεται όμως αντιμέτωπη με κάτι ίσως πιο επικίνδυνο: μια παρατεταμένη περίοδο χαμηλής ανάπτυξης, περιορισμένης καινοτομίας και σταδιακής απώλειας ανταγωνιστικότητας απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της συζήτησης μεταξύ των Νομπελιστών Οικονομίας Philippe Aghion και Simon Johnson, οι οποίοι εξετάζουν γιατί η Ευρώπη δυσκολεύεται να μετατρέψει την ισχυρή επιστημονική της βάση σε παγκόσμιες τεχνολογικές πρωτοπορίες.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε νέα φάση γεωπολιτικού ανταγωνισμού, με την Τεχνητή Νοημοσύνη, την άμυνα, την ενέργεια και τους ημιαγωγούς να καθορίζουν τους νέους συσχετισμούς ισχύος.
Το ευρωπαϊκό παράδοξο
Παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να παράγει κορυφαία επιστημονική έρευνα και να διαθέτει ισχυρά πανεπιστήμια, αδυνατεί να μετατρέψει αυτή τη γνώση σε επιχειρηματική υπεραξία.
Η Γηραιά Ήπειρος παράγει περίπου το 25% των επιστημονικών αναφορών που στηρίζουν τις παγκόσμιες πατέντες αιχμής, ωστόσο οι περισσότερες τεχνολογικές υπεραξίες καταλήγουν στις ΗΠΑ ή την Κίνα.
Η αιτία, σύμφωνα με τον Aghion, δεν είναι η έλλειψη ταλέντου αλλά η έλλειψη οικοσυστήματος.
Οι ευρωπαϊκές οικονομίες εξακολουθούν να λειτουργούν με λογική σταθερότητας και διαχείρισης κινδύνου, ενώ οι ανταγωνιστές τους επενδύουν επιθετικά στην καινοτομία, το venture capital και τις τεχνολογίες αιχμής.
Η γραφειοκρατία ως εμπόδιο ανάπτυξης
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που εντοπίζει η ανάλυση αφορά το ρυθμιστικό περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρώπη χαρακτηρίζεται συχνά ως «ρυθμιστικός γίγαντας αλλά δημοσιονομικός νάνος». Οι κανόνες και οι περιορισμοί συχνά υπερβαίνουν το σημείο όπου προστατεύουν την αγορά και καταλήγουν να εμποδίζουν την επιχειρηματική πρωτοβουλία.
Σύμφωνα με τον Aghion, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δημιουργήθηκαν μεταπολεμικά για να εξασφαλίσουν ειρήνη και σταθερότητα, όχι για να παράγουν τεχνολογικούς πρωταθλητές.
Αυτό εξηγεί γιατί η Ευρώπη πρωτοστατεί στις ρυθμίσεις αλλά υστερεί στη δημιουργία νέων Google, Amazon, Nvidia ή OpenAI.
Η έλλειψη κεφαλαίων υψηλού ρίσκου
Ένα δεύτερο πρόβλημα είναι η χρηματοδότηση.
Σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφαλιστικές εταιρείες και venture capital επενδύουν συστηματικά σε νεοφυείς επιχειρήσεις, η Ευρώπη παραμένει συντηρητική.
Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλές ευρωπαϊκές startups μεταφέρονται στις ΗΠΑ όταν φτάνουν στο στάδιο της ταχείας ανάπτυξης.
Η Ευρώπη διαθέτει ερευνητές. Δεν διαθέτει όμως αρκετούς επενδυτές πρόθυμους να αναλάβουν ρίσκο.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει τους κανόνες
Η συζήτηση επικεντρώνεται ιδιαίτερα στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ο Aghion εμφανίζεται πιο αισιόδοξος από πολλούς οικονομολόγους, εκτιμώντας ότι η AI δεν αυτοματοποιεί μόνο την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών αλλά και την ίδια την παραγωγή νέων ιδεών.
Αυτό σημαίνει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αυξήσει μόνιμα τον ρυθμό καινοτομίας και παραγωγικότητας των οικονομιών.
Ωστόσο προειδοποιεί ότι χωρίς ισχυρό ανταγωνισμό, η αγορά μπορεί να συγκεντρωθεί σε λίγους τεχνολογικούς κολοσσούς, όπως συνέβη στην εποχή του διαδικτύου.
Η Ευρώπη καλείται να βρει τη χρυσή τομή μεταξύ ρύθμισης και καινοτομίας, χωρίς να πνίξει τις νέες επιχειρήσεις κάτω από ένα υπερβολικό κανονιστικό βάρος.
Η Κίνα ως απρόσμενος ανταγωνιστής
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά στην Κίνα.
Ο Aghion παραδέχεται ότι είχε προβλέψει πως η κινεζική οικονομία θα παγιδευόταν στη λεγόμενη «μεσαία εισοδηματική παγίδα». Αντίθετα, το Πεκίνο κατάφερε να συνδυάσει κρατική παρέμβαση και ανταγωνισμό, δημιουργώντας ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης.
Σήμερα η Κίνα πρωταγωνιστεί σε τομείς όπως οι μπαταρίες, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η Ευρώπη κινδυνεύει πλέον να βρεθεί ανάμεσα σε δύο τεχνολογικούς γίγαντες χωρίς να διαθέτει δικούς της παγκόσμιους πρωταθλητές.
SBC Economic Insight
Το πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι η έλλειψη χρημάτων ούτε η έλλειψη επιστημόνων. Είναι η έλλειψη ταχύτητας. Ενώ οι ΗΠΑ χρηματοδοτούν την επόμενη OpenAI και η Κίνα επενδύει δισεκατομμύρια σε στρατηγικές τεχνολογίες, η Ευρώπη εξακολουθεί να συζητά κανονισμούς, εξαιρέσεις και διαδικασίες. Η έκθεση Draghi και οι παρεμβάσεις κορυφαίων οικονομολόγων δείχνουν ότι η επόμενη πενταετία θα είναι καθοριστική. Αν η Ευρώπη δεν δημιουργήσει ένα νέο οικοσύστημα καινοτομίας, κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια οικονομία υψηλής ποιότητας αλλά χαμηλής επιρροής στον παγκόσμιο τεχνολογικό χάρτη.
