Μια από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών φαίνεται να βρίσκεται προ των πυλών, καθώς Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε προκαταρκτική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου που συγκλόνισε τη Μέση Ανατολή για περισσότερες από 100 ημέρες.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έκανε λόγο για μια «μεγάλη συμφωνία», ενώ η Τεχεράνη επιβεβαίωσε ότι έχει επιτευχθεί κοινό πλαίσιο συνεννόησης. Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος διαδραμάτισε κομβικό μεσολαβητικό ρόλο, η τελετή υπογραφής αναμένεται να πραγματοποιηθεί στις 19 Ιουνίου στην Ελβετία.
Η συμφωνία προβλέπει την άμεση παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, καθώς και την έναρξη νέου κύκλου διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών για τα ανοιχτά ζητήματα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και LNG. Η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή επαναλειτουργία της στρατηγικής θαλάσσιας οδού, αρχικά για επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης και στη συνέχεια για την πλήρη αποκατάσταση της εμπορικής ναυσιπλοΐας.
Η εξέλιξη αυτή έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τις διεθνείς αγορές. Οι τιμές του πετρελαίου κατέγραψαν σημαντική πτώση, ενώ τα χρηματιστήρια σε ΗΠΑ, Ευρώπη και Ασία αντέδρασαν θετικά στην προοπτική αποκλιμάκωσης της κρίσης.
Ωστόσο, πίσω από την αισιοδοξία παραμένουν σοβαρές αβεβαιότητες. Το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά το Ισραήλ. Παρά τις ανακοινώσεις περί εκεχειρίας, η ισραηλινή κυβέρνηση δεν έχει ακόμη παρουσιάσει πλήρως τη στάση της απέναντι στη συμφωνία, ενώ οι πρόσφατες επιθέσεις στη Βηρυτό έδειξαν πόσο εύθραυστη παραμένει η κατάσταση.
Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, η Τεχεράνη θα διατηρήσει το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου για ειρηνικούς σκοπούς, ενώ οι τελικές αποφάσεις θα αποτελέσουν αντικείμενο των επόμενων διαπραγματεύσεων.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η σταδιακή άρση κυρώσεων και η αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων που εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 24 δισ. δολάρια. Η εφαρμογή αυτών των μέτρων θα εξαρτηθεί από την πρόοδο των συνομιλιών και την τήρηση των δεσμεύσεων από όλες τις πλευρές.
Για την παγκόσμια οικονομία, η συμφωνία αποτελεί πιθανώς το σημαντικότερο γεγονός του 2026. Η επαναλειτουργία του Ορμούζ μπορεί να μειώσει τις πιέσεις στις τιμές της ενέργειας, να περιορίσει τον πληθωρισμό και να αποκαταστήσει κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού που διαταράχθηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Παρά την πρόοδο, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η πραγματική δοκιμασία αρχίζει τώρα. Η επιτυχία της συμφωνίας δεν θα κριθεί από τις ανακοινώσεις αλλά από την εφαρμογή της στο πεδίο και από το κατά πόσο οι εμπλεκόμενες πλευρές θα επιδείξουν πολιτική βούληση να μετατρέψουν μια προσωρινή εκεχειρία σε μόνιμη περιφερειακή σταθερότητα.
SBC Global Affairs – Editorial Note
Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη γεωπολιτική καμπή μετά την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο. Εάν εφαρμοστεί πλήρως, μπορεί να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση του ενεργειακού σοκ, επαναφορά της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ και βελτίωση των προοπτικών της παγκόσμιας οικονομίας. Ωστόσο, η εμπλοκή του Ισραήλ, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και οι περιφερειακές ισορροπίες καθιστούν τη συμφωνία εξαιρετικά εύθραυστη. Οι επόμενες εβδομάδες θα καθορίσουν αν πρόκειται για ιστορική ειρήνη ή για μια προσωρινή ανάπαυλα.
