Η άρση κυρώσεων κατά του Ιράν ξεκίνησε με στοχευμένες εξαιρέσεις, αλλά η πλήρης αποδόμηση του καθεστώτος περιορισμών θα είναι μια διαδικασία πολλών ετών. Για τις αγορές ενέργειας και τις διεθνείς επιχειρήσεις, το χρονοδιάγραμμα και το βάθος της χαλάρωσης θα κρίνουν αν η ιρανική οικονομία θα ξαναμπεί ουσιαστικά στον παγκόσμιο χάρτη.
Η άρση κυρώσεων κατά του Ιράν ξεκίνησε με περιορισμένες εξαιρέσεις από την Ουάσιγκτον, στο πλαίσιο της προσωρινής συμφωνίας που σταμάτησε τον πόλεμο, αλλά η πορεία προς μια συνολική λύση παραμένει εξαιρετικά σύνθετη. Το πυκνό πλέγμα αμερικανικών, ευρωπαϊκών και διεθνών περιορισμών στις συναλλαγές, την ενέργεια και τα χρηματοοικονομικά σημαίνει ότι η πλήρης επανένταξη της χώρας στην παγκόσμια οικονομία μπορεί να απαιτήσει χρόνια, ακόμη και αν υπάρξει ευρύτερη πολιτική συμφωνία.
Άρση κυρώσεων: Τι μπλοκάρει την επιστροφή του Ιράν;
Οι κυρώσεις έχουν δομηθεί επί δεκαετίες, με διαδοχικά επίπεδα μέτρων από ΗΠΑ, ΟΗΕ, ΕΕ και άλλες χώρες, που συνδέονται με το πυρηνικό πρόγραμμα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη στήριξη ένοπλων οργανώσεων. Η Τεχεράνη προσδοκά ότι οι διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά θα φέρουν περαιτέρω χαλάρωση, καθώς η επόμενη φάση της προσωρινής συμφωνίας εξελίσσεται, όμως η εμπειρία του 2015 δείχνει ότι τέτοιες διαδικασίες απαιτούν μακρές, πολύπλοκες διαπραγματεύσεις.
Η πολιτική σταθερότητα στο εσωτερικό συνδέεται πλέον άμεσα με την οικονομική αποσυμπίεση: το ιρανικό καθεστώς έχει βρεθεί αντιμέτωπο με επαναλαμβανόμενα κύματα κοινωνικής αναταραχής και μαζικές διαδηλώσεις για την οικονομία, που καταστάληκαν βίαια τον Ιανουάριο. Η μακροπρόθεσμη άρση των κυρώσεων θεωρείται κρίσιμη για να μειωθούν οι κοινωνικές πιέσεις και να δημιουργηθεί περιθώριο για επενδύσεις και ανάπτυξη.
ΟΗΕ, ΗΠΑ, ΕΕ: Τρία διαφορετικά αλλά αλληλένδετα καθεστώτα
Σε επίπεδο ΟΗΕ, οι κυρώσεις εστιάζουν στο πυρηνικό πρόγραμμα και στις παραβιάσεις της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση Πυρηνικών Όπλων, με αποφάσεις από το 2006 έως το 2010 που επιβάλλουν εμπάργκο όπλων, περιορισμούς σε πυρηνικά υλικά και τεχνολογίες και δέσμευση περιουσιακών στοιχείων. Μετά το JCPOA, είχε συμφωνηθεί σταδιακή άρση, όμως η μονομερής αποχώρηση Τραμπ το 2018 και η μερική μη συμμόρφωση της Τεχεράνης οδήγησαν στην επαναφορά των κυρώσεων μέσω του μηχανισμού «snapback».
Οι αμερικανικές κυρώσεις είναι οι πιο πυκνές και οικονομικά επιδραστικές, καθώς καλύπτουν από το εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου μέχρι τη χρηματοδότηση οργανώσεων που η Ουάσιγκτον χαρακτηρίζει τρομοκρατικές. Η ταξινόμηση των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ως τρομοκρατικής οργάνωσης, σε συνδυασμό με τη βαθιά διείσδυσή τους στην οικονομία, δημιουργεί τεράστιο νομικό και πολιτικό εμπόδιο σε οποιαδήποτε συνολική αποδέσμευση.
Πολιτική, νομική και επιχειρηματική αβεβαιότητα
Το καθεστώς κυρώσεων των ΗΠΑ στηρίζεται σε παλαιούς νόμους έκτακτων εξουσιών της δεκαετίας του 1970 και σε ειδικές νομοθεσίες του 1996 και 2017. Οι κυρώσεις που εδράζονται σε προεδρικά διατάγματα μπορούν να αρθούν σχετικά γρήγορα, περιλαμβάνοντας τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων, το εμπάργκο όπλων, την απαγόρευση εμπορίου και επενδύσεων και την απαγόρευση αγοράς ιρανικού πετρελαίου. Αντίθετα, οι κυρώσεις που έχει θεσπίσει το Κογκρέσο είναι πολύ πιο δύσκολο να τροποποιηθούν, καθώς δεν προβλέπουν ευέλικτους μηχανισμούς αναστολής με βάση τη συμπεριφορά της Τεχεράνης.
Παράλληλα, χιλιάδες εταιρείες, φυσικά πρόσωπα και κρατικοί φορείς παραμένουν σε λίστες κυρώσεων, κάτι που σημαίνει ότι η τεχνική διαδικασία αποδέσμευσης θα είναι χρονοβόρα ακόμη και αν υπάρξει πολιτική βούληση. Η ΕΕ προσθέτει το δικό της στρώμα περιορισμών: από το 2012 έχει επιβάλει εμπάργκο στις εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου, δέσμευση περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας, περιορισμούς στο εμπόριο πολύτιμων μετάλλων, πετροχημικών, τεχνολογίας και ενέργειας, καθώς και αποσύνδεση ιρανικών τραπεζών από το SWIFT.
Επιχειρήσεις, επενδύσεις και «παγωμένα» κεφάλαια
Για τις διεθνείς επιχειρήσεις, η πολυπλοκότητα του πλαισίου λειτουργεί αποτρεπτικά: χωρίς σαφή, συνολική και διαρκή άρση κυρώσεων, ο κίνδυνος ακούσιας παραβίασης παραμένει υψηλός. Επιπλέον, ο φόβος δικαστικών διώξεων ή αγωγών από θύματα επιθέσεων, τα οποία μπορεί να υποστηρίξουν ότι εταιρείες συνέβαλαν έμμεσα στη χρηματοδότηση οργανώσεων υπό κυρώσεις, αυξάνει το νομικό ρίσκο για τράπεζες, ενεργειακούς ομίλους και βιομηχανικούς επενδυτές.
Στο παρασκήνιο βρίσκονται δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών κεφαλαίων σε ξένες τράπεζες – κυρίως έσοδα από πετρέλαιο και φυσικό αέριο – στα οποία η Τεχεράνη δεν έχει πρόσβαση λόγω των περιορισμών στον τραπεζικό και ενεργειακό τομέα. Σημαντικά ποσά βρίσκονται σε χώρες όπως η Νότια Κορέα, η Κίνα, η Ιαπωνία, το Λουξεμβούργο και το Ιράκ, καθιστώντας την αποδέσμευσή τους κρίσιμο διαπραγματευτικό χαρτί και ταυτόχρονα τεστ αξιοπιστίας για οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία.
SBC Red Line
Η συζήτηση για την άρση κυρώσεων στο Ιράν συχνά υποτιμά το βάθος της θεσμικής εμπλοκής σε Ουάσιγκτον, Βρυξέλλες και ΟΗΕ· δεν πρόκειται για έναν διακόπτη που γυρίζει, αλλά για πολυεπίπεδη απορρύθμιση. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και με πολιτική βούληση, η ταχύτητα χαλάρωσης θα είναι ασύμμετρη και γεμάτη τεχνικά εμπόδια.
Για τις επιχειρήσεις, το πραγματικό ορόσημο δεν θα είναι η ανακοίνωση μιας νέας συμφωνίας, αλλά η στιγμή που οι λίστες κυρώσεων θα καθαρίσουν σε βάθος και οι τράπεζες θα αισθανθούν ασφαλείς να χρηματοδοτήσουν έργα. Ως τότε, η ιρανική αγορά θα παραμένει «υπό παρακολούθηση» και όχι ώριμος προορισμός για μεγάλης κλίμακας επενδύσεις.
Σε γεωοικονομικό επίπεδο, η σταδιακή επανένταξη του Ιράν θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τις ροές ενέργειας και κεφαλαίων στην Ασία και τη Μέση Ανατολή, αλλά η διαδρομή είναι μακρά και γεμάτη πολιτικές ανατροπές. Το επόμενο στοίχημα είναι αν οι εμπλεκόμενοι θα μπορέσουν να χτίσουν ένα πλαίσιο που να αντέχει στις εναλλαγές κυβερνήσεων και κρίσεων, ώστε οι επιχειρήσεις να επενδύσουν με ορίζοντα δεκαετίας και όχι μηνών.
Διαβάστε επίσης:
Ιράν: Ανακοινώνει τριήμερη αργία για την κηδεία Χαμενεΐ
Βρετανία: Διαχειριστής προβλέπει ασφαλή επάρκεια ρεύματος τον χειμώνα
#Ιράν #κυρώσεις #άρσηκυρώσεων #ΗΠΑ #ΟΗΕ #ΕυρωπαϊκήΈνωση #πετρέλαιο #ενέργεια #επενδύσεις #ΦρουροίΙσλαμικήςΕπανάστασης #τραπεζικόσύστημα #διεθνέςεμπόριο #γεωπολιτική #ΜέσηΑνατολή
