Η ευρωπαϊκή κατανάλωση εξελίσσεται σε αδύναμο κρίκο της ανάπτυξης, καθώς τα νοικοκυριά αποταμιεύουν επιθετικά αντί να δαπανούν. Παρά τα υψηλότερα πραγματικά εισοδήματα, ο φόβος της ακρίβειας και η ιστορική μνήμη ωθούν τους Ευρωπαίους σε φρένο στις αγορές.
Η ευρωπαϊκή κατανάλωση εξελίσσεται σε παράδοξο: τα πραγματικά εισοδήματα αυξάνονται, αλλά τα νοικοκυριά σφίγγουν το πορτοφόλι. Η ψυχολογία της ακρίβειας, ενισχυμένη από τον πληθωρισμό και τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, μετατρέπει την αποταμίευση σε κυρίαρχη στρατηγική, αφήνοντας την ανάπτυξη της Ευρώπης πίσω από τις ΗΠΑ.
Πώς η ευρωπαϊκή κατανάλωση έγινε τροχοπέδη της ανάπτυξης;
Τα στοιχεία συναλλαγών δείχνουν ότι, τρία χρόνια μετά την κορύφωση του πληθωρισμού, οι Ευρωπαίοι συνεχίζουν να περιορίζουν τις δαπάνες τους στα απολύτως αναγκαία. Η κατανάλωση των νοικοκυριών από το 2019 έχει αυξηθεί μόλις 5,5% στην Ευρωζώνη και 2% στο Ηνωμένο Βασίλειο, όταν στις ΗΠΑ η αντίστοιχη αύξηση φτάνει το 18%.
Σύμφωνα με την επικεφαλής οικονομολόγο της ING, Μαρίκε Μπλομ, αυτή η υστέρηση εξηγεί σημαντικό μέρος της διαφοράς ανάπτυξης μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης τα τελευταία δύο χρόνια. Η ίδια υπολογίζει ότι, αν τα νοικοκυριά επέστρεφαν στα προ πανδημίας επίπεδα αποταμίευσης, το ΑΕΠ της Ευρωζώνης θα ήταν κατά 1,3% υψηλότερο, υπογραμμίζοντας το μέγεθος της «χαμένης» ζήτησης.
Ιστορική μνήμη, φόβος χρέους και νέα γενιά αποταμιευτών
Η ευρωπαϊκή συμπεριφορά δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και πολιτισμικό φαινόμενο. Λαοί με ζωντανή μνήμη στερήσεων από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έχουν ενσωματώσει την αξία της λιτής ζωής και της αποταμίευσης, ειδικά στις βόρειες χώρες, όπου ακόμη και η λέξη για το «χρέος» συνδέεται γλωσσικά με την «ενοχή.
Παραδείγματα νέων επαγγελματιών που αποφεύγουν ακόμη και μικρές αγορές, παρότι έχουν εισόδημα, δείχνουν πόσο βαθιά έχει ριζώσει ο φόβος της δαπάνης. Την ίδια στιγμή, πολλοί νεότεροι Ευρωπαίοι ανησυχούν ότι οι μελλοντικές συντάξεις δεν θα επαρκούν, επιλέγοντας να αυξήσουν τις αποταμιεύσεις τους αντί να στηρίξουν την τρέχουσα κατανάλωση.
Αποταμίευση σε μετρητά, περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια
Τα νοικοκυριά της Ευρωζώνης αποταμίευσαν περίπου το 15% του διαθέσιμου εισοδήματός τους πέρυσι, έναντι 12,5% πριν από την πανδημία, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο ο δείκτης αποταμίευσης είναι σχεδόν διπλάσιος από τα προ πανδημίας επίπεδα. Αντίθετα, στις ΗΠΑ το ποσοστό αποταμίευσης έχει υποχωρήσει κάτω από τα προηγούμενα επίπεδα, τροφοδοτώντας την κατανάλωση.
Παράλληλα, μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων «παρκάρει» σε μετρητά ή καταθέσεις, συχνά με επιτόκια χαμηλότερα του πληθωρισμού. Αναλυτές εκτιμούν ότι, αν τα τρισεκατομμύρια αυτά κατευθύνονταν σε πιο παραγωγικές επενδύσεις, θα ενίσχυαν ουσιαστικά την ευρωπαϊκή οικονομία, όμως οι κυβερνήσεις έχουν περιορισμένα περιθώρια για φοροελαφρύνσεις λόγω χρέους, αμυντικών δαπανών και γήρανσης του πληθυσμού.
SBC Red Line
Η Ευρώπη δεν έχει πρόβλημα εισοδήματος, έχει πρόβλημα εμπιστοσύνης: τα νοικοκυριά κάθονται πάνω σε αυξημένα πραγματικά εισοδήματα, αλλά συμπεριφέρονται σαν να βρίσκονται στο χείλος κρίσης. Η ψυχολογία της διαρκούς απειλής ακυρώνει τα οφέλη της νομισματικής και δημοσιονομικής στήριξης.
Για τις επιχειρήσεις, ειδικά στο λιανεμπόριο και τις υπηρεσίες, αυτό σημαίνει πιο ασταθή ζήτηση, μεγαλύτερη εξάρτηση από αγορές όπως οι ΗΠΑ και η Ασία και ανάγκη για πιο επιθετικές στρατηγικές αξίας. Ο Ευρωπαίος καταναλωτής δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά ζητά περισσότερη ασφάλεια και διαφάνεια πριν ανοίξει το πορτοφόλι.
Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να παγιδευτεί σε έναν φαύλο κύκλο «υπερ-αποταμίευσης» και χαμηλής ανάπτυξης. Το επόμενο στοίχημα θα είναι αν μπορεί να μετατρέψει αυτές τις αποταμιεύσεις σε επενδύσεις και παραγωγικότητα, χωρίς να διαρραγεί το κοινωνικό συμβόλαιο γύρω από τη λιτή, ασφαλή ζωή.
#ευρωπαϊκήκατανάλωση #αποταμίευση #ευρωζώνη #πληθωρισμός #νοικοκυριά #ανάπτυξη #Ευρώπη #εισόδημα #καταθέσεις #επενδύσεις #ψυχολογίακαταναλωτή #δημοσιονομικήπολιτική #ΑΕΠ #αγοραστικήδύναμη
