Ολοένα και περισσότερο συμπιέζονται τα εισοδήματα των καταναλωτών καθώς τους τελευταίους μήνες – ήδη από το δεύτερο τρίμηνο το 2021 – η εξέλιξη του διαθέσιμου εισοδήματος και της καταναλωτικής δαπάνης των νοικοκυριών ακολουθούν αντίθετη πορεία.
Του Γιάννη Καρούζου, Δικηγόρου-Εργατολόγου
Τα πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το Β τρίμηνο του 2022 έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αποτυπώνουν την ολοένα και αυξανόμενη πίεση στην δυνατότητα των νοικοκυριών για αποταμίευση, καθώς – στην επίσημη οικονομία τουλάχιστον – το διαθέσιμο εισόδημα αυξάνεται μεν αλλά όχι σημαντικά ενώ την ίδια ώρα η καταναλωτική δαπάνη αυξάνεται πολύ περισσότερο.
Η τάση είναι ίδια τους τελευταίους 24 μήνες: η αύξηση της καταναλωτικής δαπάνης των νοικοκυριών υπερβαίνει την αύξηση του εισοδήματός τους. Ακόμη κι αν αποπληθωριστεί η καταναλωτική δαπάνη και πάλι υπερβαίνει σημαντικά την αύξηση των εισοδημάτων.
Και αντίστοιχα πέφτει διαρκώς χαμηλότερα το ποσοστό της αποταμίευσης.
Δηλαδή τα νοικοκυριά τρώνε από τα έτοιμα; Στα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος για τις καταθέσεις των νοικοκυριών αυτό δεν αποτυπώνεται. Οι τραπεζικές καταθέσεις των νοικοκυριών δεν μειώνονται. Αντίθετα αυγατίζουν… Πως εξηγείται αυτό;
Μια πρώτη προσέγγιση που επιχειρείται από αναλυτές και οικονομολόγους «δείχνει» προς την παραοικονομία και το «μαύρο χρήμα» που τροφοδοτεί την κατανάλωση αλλά και σε πιθανές ρευστοποιήσεις περιουσιακών στοιχείων που τροφοδοτούν τις τραπεζικές καταθέσεις για τους δύσκολους μήνες.
Μια γρήγορη ματιά στα στοιχεία αρκεί:
2ο τρίμηνο 2022
- Διαθέσιμο εισόδημα: +1,7%
- Καταναλωτική δαπάνη: +20,1%
- Ποσοστό αποταμίευσης: – 14,2%
Η μεγάλη αύξηση της καταναλωτικής δαπάνης οφείλεται κατά κύριο λόγο στον πληθωρισμό, ο οποίος βέβαια έτρεξε με ένα μέσο όρο κοντά στο 10% το Β τρίμηνο του έτους (Απρίλιο – Ιούνιο). Αποπληθωρίζοντας την καταναλωτική δαπάνη 20,1% απομένει μια αύξηση 9% η οποία είναι καθαρή αύξηση καταναλωτικής δαπάνης συγκριτικά με το Β τρίμηνο του 2021.
Πως γίνεται αυτό σε μια περίοδο υψηλού πληθωρισμού; Γιατί έσπευσαν να καταναλώσουν οι φορολογούμενοι;
Η πρώτη ανάλυση λέει πως σε εποχές που τρέχει ο πληθωρισμός, όσο πιο μεγάλος είναι ο ρυθμός αύξησής του τόσο πιο πολύ επιταχύνουν οι καταναλωτές τις αγορές τους, με τη λογική ότι πρέπει να ψωνίσουν, να αποθεματοποιήσουν, καθώς όσο καθυστερούν ανεβαίνουν κι άλλο οι τιμές… Άρα αν έχεις προγραμματίσει μια αγορά σπεύδεις να την κάνεις – εφόσον έχεις το κεφάλαιο – για να μην αυξηθεί κι άλλο η τιμή.
Αντίστοιχη και επιδεινούμενη η εικόνα τα προηγούμενα τρίμηνα:
2ο τρίμηνο 2021
- Διαθέσιμο εισόδημα: +7%
- Καταναλωτική δαπάνη: +15,3%
- Ποσοστό αποταμίευσης: + 3,8%
3ο τρίμηνο 2021
- Διαθέσιμο εισόδημα: +6,2%
- Καταναλωτική δαπάνη: +9,9%
- Ποσοστό αποταμίευσης: – 1%
4ο τρίμηνο 2021
- Διαθέσιμο εισόδημα: +7%
- Καταναλωτική δαπάνη: +17,2%
- Ποσοστό αποταμίευσης: – 8,7%
1ο τρίμηνο 2022
- Διαθέσιμο εισόδημα: +3,8%
- Καταναλωτική δαπάνη: +25,9%
- Ποσοστό αποταμίευσης: – 9,3%
Είναι εμφανής η αντιστροφή της εικόνας από την περίοδο της πανδημίας COVID-19 όταν η καταναλωτική δαπάνη μειώνονταν έως και πάνω από 15% ενώ το εισόδημα αυξάνονταν έως και πάνω από 5%.
