Με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να κάνει θόρυβο για την απόσυρση της δέσμευσης των ΗΠΑ για την ασφάλεια στην Ευρώπη, πολλοί σύμμαχοι των ΗΠΑ στην ήπειρο δεν είναι σίγουροι αν μπορούν να βασίζονται στην Ουάσιγκτον πια για άμυνα ή αν είναι τώρα μόνοι τους.
Οι τελευταίες εβδομάδες στην Ευρώπη σημαδεύτηκαν από έντονη αβεβαιότητα. Η αρχή έγινε όταν ο Τραμπ προκάλεσε ανησυχία στην Ουκρανία και τους Ευρωπαίους συμμάχους της, καλώντας απευθείας τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν για ειρηνευτικές συνομιλίες, χωρίς να συμπεριλάβει κανέναν Ευρωπαίο ηγέτη.
Η αλήθεια είναι πως η Ευρώπη, εδώ και δεκαετίες, στηρίχθηκε στις ΗΠΑ για την άμυνά της, αποφεύγοντας να επενδύσει επαρκώς στις δικές της στρατιωτικές δυνατότητες. Όμως, πόσο μακριά θα φτάσει ο Τραμπ για να πιέσει τους Ευρωπαίους να αναλάβουν την ευθύνη της ασφάλειάς τους; Και μπορούν οι Ευρωπαίοι να υπολογίζουν ακόμη στην Αμερική;
Αν και οι σχέσεις των δύο πλευρών δεν έχουν διαρραγεί πλήρως, η νέα στάση της Ουάσιγκτον αναγκάζει την Ευρώπη να εξετάσει σοβαρά το ενδεχόμενο να αυτονομηθεί αμυντικά. Οι λόγοι είναι τέσσερις και άκρως ανησυχητικοί:
1. Οι ΗΠΑ δεν θέλουν να πληρώνουν πια τον λογαριασμό
Οι ΗΠΑ υπήρξαν η ραχοκοκαλιά του ΝΑΤΟ, αναλαμβάνοντας το μεγαλύτερο κόστος για την ασφάλεια της Ευρώπης, είτε μέσω της παρουσίας χιλιάδων στρατιωτών και εξοπλισμού είτε μέσω της δέσμευσής τους να συνδράμουν στρατιωτικά σε περίπτωση επίθεσης.
Όμως, η εποχή αυτή φαίνεται να φτάνει στο τέλος της.
Καταρχάς, το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ – η περίφημη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας – δεν υποχρεώνει ρητά τις ΗΠΑ να στείλουν στρατεύματα για την υπεράσπιση ενός συμμάχου που δέχεται επίθεση. Η έλλειψη ξεκάθαρης δέσμευσης, σε συνδυασμό με την προσέγγιση του Τραμπ προς τη Μόσχα, έχει προκαλέσει αναστάτωση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Παράλληλα, η νέα αμερικανική κυβέρνηση απαιτεί από τις ευρωπαϊκές χώρες και τον Καναδά να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ – ποσοστό υψηλότερο από αυτό που ξοδεύουν οι ίδιες οι ΗΠΑ. Ο Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, ήταν ξεκάθαρος: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα ανεχθούν πλέον μια ανισόρροπη σχέση που ενισχύει την εξάρτηση».
Η Ευρώπη προσπαθεί να καλύψει τη διαφορά, αλλά το να ξοδεύει κανείς χρήματα σε αποσπασματικούς εξοπλισμούς δεν αρκεί. Χρειάζεται στρατηγική, γιατί ακόμα και αν οι Ευρωπαίοι αυξήσουν δραστικά τις επενδύσεις τους, θα χρειαστούν χρόνια για να αντικαταστήσουν τις αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις και το προηγμένο οπλοστάσιο των ΗΠΑ.
2. Ο Τραμπ μπορεί να φέρει τα στρατεύματα πίσω στην Αμερική
Όσοι Ευρωπαίοι περίμεναν εγγυήσεις για τη συνέχιση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, έλαβαν μια δυσοίωνη προειδοποίηση: «Είναι ώρα να επενδύσετε, γιατί δεν μπορείτε να θεωρείτε δεδομένη την αμερικανική παρουσία για πάντα».
Σήμερα, περίπου 100.000 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονται στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των 20.000 που στάλθηκαν ως ενίσχυση μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η Ουάσιγκτον έχει αρνηθεί ότι σκοπεύει να κλείσει στρατιωτικές βάσεις, όπως αυτή στην Ελλάδα, και έχει δεσμευτεί για τη διατήρηση δυνάμεων στην Πολωνία.
Ωστόσο, πολλοί φοβούνται ότι η στάση του Τραμπ μπορεί να αλλάξει από τη μια μέρα στην άλλη. Ακόμη και παραδοσιακά φιλοαμερικανικές χώρες αναθεωρούν τη θέση τους. Ο νέος Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, δήλωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει «ανεξάρτητη αμυντική ικανότητα» και να μειώσει την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ – μια εντυπωσιακή στροφή για τη Γερμανία, η οποία παραδοσιακά βασιζόταν στην Ουάσιγκτον για την ασφάλειά της.
3. Και τα βαριά όπλα των ΗΠΑ μπορεί να φύγουν
Αν αποχωρήσουν οι αμερικανικές δυνάμεις, θα πάρουν μαζί τους και τον εξοπλισμό τους, αναγκάζοντας τους Ευρωπαίους να βρουν εναλλακτικές.
Η χαοτική αποχώρηση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν το 2021 είχε ήδη δείξει πόσο εξαρτημένοι είναι οι Ευρωπαίοι από τις αμερικανικές στρατιωτικές υποδομές. Τώρα, τίθεται ένα ακόμη πιο ανησυχητικό ερώτημα: Τι θα συμβεί αν οι ΗΠΑ σταματήσουν να πωλούν όπλα στην Ευρώπη ή αν μπλοκάρουν τη χρήση αμερικανικών όπλων από τους Ευρωπαίους συμμάχους τους;
Ο Τραμπ έχει ήδη διατάξει πάγωμα της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, γεγονός που αναγκάζει την Ευρώπη να κινηθεί γρήγορα για να καλύψει τα κενά. Όμως, με τις τρέχουσες αμυντικές δυνατότητές της, η Ευρώπη δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως την αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη.
4. Η Ουάσιγκτον ακούγεται όλο και περισσότερο σαν τη Μόσχα
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ξεκάθαρα: «Ο πόλεμος αυτός είναι πολύ πιο σημαντικός για την Ευρώπη απ’ ό,τι για εμάς – εμείς έχουμε έναν μεγάλο, όμορφο ωκεανό που μας χωρίζει».
Η κυβέρνησή του αντιμετωπίζει πλέον την Κίνα ως τη μεγαλύτερη απειλή και θεωρεί ότι η αμερικανική στροφή μακριά από την Ευρώπη είναι αναπόφευκτη.
Παράλληλα, η στάση του Τραμπ απέναντι στη Ρωσία έχει ανησυχήσει πολλούς. Στελέχη της κυβέρνησής του έχουν δηλώσει ότι η Ουκρανία δεν πρόκειται να ανακτήσει όλα τα εδάφη της, ενώ ο Τραμπ έχει κατηγορήσει το Κίεβο ότι προκάλεσε τον πόλεμο.
Αν και διαβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ ηγούνται της προσπάθειας για ειρήνη στην Ουκρανία, ταυτόχρονα επανέφερε το ενδιαφέρον του για την αγορά της Γροιλανδίας και δεν έχει αποκλείσει την επιβολή νέων δασμών στους μεγάλους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ.
Η Ευρώπη βρίσκεται, λοιπόν, σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: Μπορεί να συνεχίσει να βασίζεται στις ΗΠΑ ή πρέπει να πάρει την άμυνά της στα χέρια της;
Πηγή: EURACTIVE
