Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέταξε την Ισπανία, την Ιταλία, την Ελλάδα και την Κύπρο στις χώρες που βρίσκονται «υπό μεταναστευτική πίεση», σύμφωνα με την πρώτη Ετήσια Έκθεση για το Άσυλο και τη Μετανάστευση, που δημοσιεύθηκε την Τρίτη. Οι χώρες αυτές αντιμετώπισαν δυσανάλογο αριθμό αφίξεων μεταναστών μέσα στο 2024, συμπεριλαμβανομένων και όσων διασώθηκαν στη θάλασσα.
Ως εκ τούτου, θα λάβουν ενισχυμένη στήριξη το 2026, μέσω της αλληλεγγύης των υπόλοιπων κρατών-μελών, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει είτε μετεγκατάσταση αιτούντων άσυλο είτε οικονομική συνεισφορά.
Η νέα Ετήσια Δέσμη Αλληλεγγύης της ΕΕ
Η Επιτροπή πρότεινε παράλληλα ένα νέο μηχανισμό, την Ετήσια Δέσμη Αλληλεγγύης, ο οποίος θα καθορίζει ετησίως:
- τον αριθμό των αιτούντων άσυλο που θα μετεγκατασταθούν, και
- το ύψος των οικονομικών συνεισφορών που θα καταβάλει κάθε χώρα.
Τα κράτη-μέλη που δεν βρίσκονται υπό πίεση θα πρέπει να συνεισφέρουν αναλογικά με τον πληθυσμό και το ΑΕΠ τους, επιλέγοντας μία από τρεις επιλογές:
- να δεχτούν συγκεκριμένο αριθμό αιτούντων άσυλο,
- να πληρώσουν 20.000 ευρώ ανά άτομο που δεν μετεγκαθιστούν, ή
- να προσφέρουν επιχειρησιακή υποστήριξη στα κράτη υπό πίεση.
Η τελική απόφαση θα ληφθεί με ειδική πλειοψηφία, ενώ το ελάχιστο μέγεθος του ταμείου ορίζεται στα 30.000 άτομα και 600 εκατ. ευρώ.
Χώρες που κινδυνεύουν ή αντιμετωπίζουν μεταναστευτική πίεση
Η έκθεση αναφέρει επίσης 12 χώρες που “κινδυνεύουν από μεταναστευτική πίεση”, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Πολωνία και η Φινλανδία, ενώ έξι ακόμη χώρες — Βουλγαρία, Τσεχία, Εσθονία, Κροατία, Αυστρία και Πολωνία — έχουν ταξινομηθεί ως «αντιμετωπίζουσες σημαντική μεταναστευτική κατάσταση», που τους επιτρέπει να ζητήσουν προσωρινή εξαίρεση από τις υποχρεώσεις τους.
Αντιδράσεις και άρνηση εφαρμογής από ορισμένα κράτη
Το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, που εγκρίθηκε το 2024, προωθεί ένα σύστημα υποχρεωτικής αλληλεγγύης, ωστόσο αντιμετωπίζει ισχυρές αντιδράσεις. Οι πρωθυπουργοί της Ουγγαρίας, της Πολωνίας και της Σλοβακίας — Βίκτορ Όρμπαν, Ντόναλντ Τουσκ και Ρόμπερτ Φίτσο αντίστοιχα — δήλωσαν ότι δεν θα εφαρμόσουν τους νέους κανόνες.
Ο Τουσκ ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Η Πολωνία δεν θα δέχεται μετανάστες βάσει του Συμφώνου Μετανάστευσης. Ούτε θα πληρώσουμε γι’ αυτό.»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προειδοποιήσει ότι η μη συμμετοχή στον μηχανισμό αλληλεγγύης θα συνιστά παραβίαση του ευρωπαϊκού δικαίου και ενδέχεται να οδηγήσει σε διαδικασία επί παραβάσει μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού, τον Ιούνιο του 2026.
Μείωση των παράνομων διελεύσεων αλλά νέες προκλήσεις
Παρά τη μείωση των παράνομων διελεύσεων των συνόρων κατά 35% την περίοδο Ιουλίου 2024 – Ιουνίου 2025, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι παραμένουν σημαντικές προκλήσεις, όπως οι παράτυπες μετακινήσεις εντός της ΕΕ και η εργαλειοποίηση της μετανάστευσης από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία.
Η πρώτη αξιολόγηση του νέου πλαισίου μετανάστευσης και ασύλου θα πραγματοποιηθεί τον Ιούλιο του 2026, με στόχο να διαπιστωθεί αν το νέο σύστημα μπορεί να εξασφαλίσει ισορροπία, αλληλεγγύη και αποτελεσματική διαχείριση των μεταναστευτικών ροών στην Ευρώπη.
