Η διεθνής σκηνή εισέρχεται σε εποχή ωμής, συγκρουσιακής ρητορικής, με τις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ, τη Ρωσία και την Κίνα να εγκαταλείπουν τα προσχήματα της κλασικής διπλωματίας. Το ερώτημα για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν είναι αν τους αρέσει αυτό το στυλ, αλλά αν μπορούν να προσαρμοστούν χωρίς να χάσουν τις αξίες τους.
Η τρέχουσα γεωπολιτική συγκυρία χαρακτηρίζεται από εκνευρισμό, αβεβαιότητα και μια έκδηλη στροφή προς πιο επιθετικές, σχεδόν προσβλητικές δημόσιες τοποθετήσεις από ηγέτες και διπλωμάτες. Από την Ουάσιγκτον του Ντόναλντ Τραμπ, μέχρι τη Μόσχα και το Πεκίνο, η παραδοσιακή «ευγενική» διπλωματία υποχωρεί μπροστά σε μια κουλτούρα σύγκρουσης, που επιβραβεύεται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα εσωτερικά ακροατήρια.
Η νέα γλώσσα ισχύος ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας
Στις ΗΠΑ, ο Τραμπ ενσαρκώνει αυτή τη μετατόπιση: οι παρεμβάσεις του είναι ελεύθερες, αιχμηρές, γεμάτες προσωπικές αιχμές ακόμη και προς παραδοσιακούς συμμάχους. Στο πρόσφατο Νταβός, η ομιλία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ υπέρ μιας συντονισμένης δράσης των «μεσαίων δυνάμεων» χειροκροτήθηκε από τις ελίτ, αλλά ήταν ο τραμπικός λόγος που κυριάρχησε στα δίκτυα. Η λογική είναι απλή: η μετρημένη φρασεολογία δεν γίνεται viral· η προσβολή γίνεται.
Η Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν έχει υιοθετήσει ακόμη πιο ωμή γλώσσα. Ο Ρώσος πρόεδρος έχει αποκαλέσει Ευρωπαίους ηγέτες «γουρουνάκια» και έχει χρησιμοποιήσει χυδαίες αναφορές για να ταπεινώσει τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Η Κίνα, αν και αποφεύγει το προσωπικό βρίσιμο, από το 2019 και μετά προωθεί την λεγόμενη «διπλωματία των λύκων-πολεμιστών», ζητώντας από τους πρεσβευτές της να επιδεικνύουν «μαχητικό πνεύμα» και να απαντούν επιθετικά σε κάθε κριτική της Δύσης.
Κοινός παρονομαστής: η σύγκρουση δεν είναι παρενέργεια, αλλά εργαλείο πολιτικής. Και στις ΗΠΑ, αυτό στρέφεται όλο και περισσότερο όχι προς εχθρούς, αλλά προς συμμάχους – κυρίως την Ευρώπη και τον Καναδά.
Η αμερικανική «σκληρή αγάπη» προς την Ευρώπη
Στο Νταβός, η αντιπαράθεση κλιμακώθηκε. Η αμερικανική αντιπροσωπεία, η μεγαλύτερη που έχει σταλεί ποτέ στο Φόρουμ, αξιοποίησε κάθε ευκαιρία για να επαναλάβει το δόγμα «America First», αδιαφορώντας για τις ευρωπαϊκές ευαισθησίες. Ο υπουργός Εμπορίου Χάουαρντ Λάτνικ φέρεται να προκάλεσε οργή σε δείπνο υψηλού επιπέδου, με αποτέλεσμα –σύμφωνα με μαρτυρίες– ακόμη και την πρόωρη αποχώρηση της προέδρου της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ, όχι τόσο για το περιεχόμενο, όσο για τον περιφρονητικό τόνο.
Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ έδινε στην Ευρώπη πατερναλιστικές συμβουλές «να μην αντιδράσει» στις αμερικανικές απειλές για δασμούς που σχετίζονται με τη Γροιλανδία. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς προσπάθησε να ντύσει αυτή τη στάση ως «σκληρή αγάπη», υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ «αγαπούν την Ευρώπη» και θέλουν να «διατηρήσει τον πολιτισμό της» – διατύπωση που πολλοί στην Ευρώπη εξέλαβαν ως συγκαταβατική.
Το κρίσιμο είναι ότι αυτός ο «ευρωσκεπτικισμός από τα δεξιά του Ατλαντικού» πουλάει στο εσωτερικό: το κοινό του MAGA θεωρεί τους Ευρωπαίους αλαζόνες, αχάριστους και «τζαμπατζήδες» της αμερικανικής ασφάλειας. Κάθε ευρωπαϊκή διαμαρτυρία απλώς ενισχύει την αφήγηση στην Ουάσιγκτον.
Τι σημαίνει «Europe First» στην πράξη
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το δίλημμα για την Ευρώπη δεν είναι αν εγκρίνει το νέο στυλ – αλλά αν θα συνεχίσει να παίζει με τους παλιούς κανόνες, όταν οι άλλοι έχουν αλλάξει το παιχνίδι. Ο Ζελένσκι, με την εμπειρία του πολέμου και των διαπραγματεύσεων, υπογράμμισε ότι οι Ευρωπαίοι δεν πρέπει να σπαταλούν ενέργεια προσπαθώντας να «αλλάξουν» τον Τραμπ, αλλά να εστιάσουν στον εαυτό τους.
Με άλλα λόγια, αντί να καταγγέλλει διαρκώς το «America First», η Ευρώπη χρειάζεται μια συνεκτική στρατηγική «Europe First»: ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας, πιο σκληρή διαπραγμάτευση σε εμπόριο, ενέργεια και τεχνολογία, και κυρίως ικανότητα να χρησιμοποιεί και η ίδια, όταν χρειάζεται, πιο αιχμηρή γλώσσα ισχύος, χωρίς να διολισθήσει σε λαϊκισμό.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η Ευρώπη βρίσκεται εγκλωβισμένη ανάμεσα σε μια κουλτούρα «σαλονιού» και σε μια παγκόσμια αρένα όπου ανταμείβονται οι παίκτες που χτυπούν πρώτοι και σκληρά. Αν δεν αποκτήσει δικό της, πειστικό αφήγημα ισχύος –πολιτικό, οικονομικό και επικοινωνιακό– κινδυνεύει να μείνει μόνιμα «στο μενού» αντί «στο τραπέζι» των αποφάσεων.
#Ευρώπη #ΗΠΑ #Τραμπ #Διπλωματία #Πολιτική
