Νέα εστία έντασης ανοίγει μεταξύ Πεκίνου και Τόκιο, μετά την απόφαση της Κίνας να σφίξει αιφνιδιαστικά τον κλοιό στους ελέγχους εξαγωγών ειδών διπλής χρήσης προς την Ιαπωνία. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι σπάνιες γαίες, κρίσιμες για την ιαπωνική βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας.
Η απόφαση του κινεζικού υπουργείου Εμπορίου να επιβάλει με άμεση ισχύ αυστηρότερους περιορισμούς στις εξαγωγές «αγαθών διπλής χρήσης» προς την Ιαπωνία ανοίγει ένα νέο μέτωπο οικονομικής και γεωπολιτικής αντιπαράθεσης στην Ασία. Το Τόκιο αντέδρασε με ασυνήθιστα σκληρή γλώσσα, κάνοντας λόγο για «απόλυτα απαράδεκτα» μέτρα που παρεκκλίνουν από τις διεθνείς πρακτικές και ζήτησε επισήμως την άμεση απόσυρσή τους.
Οικονομικός μοχλός πίεσης μέσω σπανίων γαιών
Παρότι η κινεζική ανακοίνωση δεν κατονομάζει συγκεκριμένα προϊόντα, στην Ιαπωνία επικρατεί έντονη ανησυχία ότι στο στόχαστρο μπαίνουν κρίσιμα ορυκτά και σπάνιες γαίες. Πολλά από αυτά τα υλικά περιλαμβάνονται ήδη στον κινεζικό κατάλογο ειδών διπλής χρήσης, καθώς έχουν τόσο πολιτικές όσο και στρατιωτικές εφαρμογές.
Οι σπάνιες γαίες –μια ομάδα μεταλλικών στοιχείων απαραίτητων για ισχυρούς μαγνήτες, καταλύτες, μπαταρίες, μικροηλεκτρονικά και αμυντικά συστήματα– αποτελούν τη ραχοκοκαλιά κλάδων όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η πληροφορική και η άμυνα. Η Κίνα κυριαρχεί όχι μόνο στην εξόρυξη, αλλά σχεδόν μονοπωλεί και τη διύλισή τους, γεγονός που της προσδίδει στρατηγικό πλεονέκτημα στις αλυσίδες αξίας της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης.
Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Τακαχίντε Κιούτσι του ινστιτούτου Nomura, ενδεχόμενη ένταξη των σπανίων γαιών στους περιορισμούς θα είχε «εξαιρετικά σοβαρό» αντίκτυπο στην ιαπωνική οικονομία. Υπολογίζει ότι ακόμη και μια τρίμηνη απαγόρευση θα μπορούσε να κοστίσει περί τα 4,2 δισ. δολάρια στην τρίτη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου – ποσό που θα μεταφραζόταν σε καθυστερήσεις παραγωγής, αύξηση κόστους και αναταράξεις σε κρίσιμες βιομηχανικές αλυσίδες.
Γεωπολιτικό μήνυμα για Ταϊβάν και περιφερειακή ασφάλεια
Η κίνηση του Πεκίνου δεν μπορεί να διαβαστεί εκτός του ευρύτερου γεωπολιτικού πλαισίου. Οι σχέσεις Κίνας – Ιαπωνίας έχουν επιδεινωθεί μετά τις δηλώσεις της επικεφαλής της ιαπωνικής κυβέρνησης Σανάε Τακαΐτσι, η οποία άφησε να εννοηθεί ότι το Τόκιο θα μπορούσε να επέμβει στρατιωτικά σε περίπτωση κινεζικής επίθεσης στην Ταϊβάν. Για το Πεκίνο, η Ταϊβάν αποτελεί «κινεζική επαρχία» και η «επανένωση» έχει αναχθεί σε στρατηγική εμμονή.
Στο πλαίσιο αυτό, η συμβουλευτική εταιρεία Teneo εκτιμά ότι η εσκεμμένα αόριστη διατύπωση της κινεζικής ανακοίνωσης είναι εργαλείο πίεσης προς την Τακαΐτσι, ώστε να υιοθετήσει πιο συμφιλιωτικό τόνο. Η αβεβαιότητα για το ακριβές εύρος των περιορισμών λειτουργεί ως μοχλός ψυχολογικής και οικονομικής πίεσης: η Ιαπωνία καλείται να σταθμίσει το κόστος μιας σκληρής στάσης στο ζήτημα της Ταϊβάν έναντι του κινδύνου διαταραχών στην τροφοδοσία κρίσιμων υλικών.
Η Teneo θεωρεί πιθανό σενάριο μια σταδιακή εφαρμογή των μέτρων, με αρχική απόρριψη ορισμένων αιτημάτων αδειών εξαγωγής. Αυτό θα προκαλούσε αρχικά «ήσσονες αναταράξεις» στις αλυσίδες εφοδιασμού, αλλά θα σηματοδοτούσε την ετοιμότητα του Πεκίνου να κλιμακώσει, αν δεν υπάρξει πολιτική αποκλιμάκωση από το Τόκιο.
Κίνδυνος νέου γύρου «οικονομικής ασφάλειας»
Η σθεναρή διαμαρτυρία που εξέφρασε ο Μασάκι Κανάι, υψηλόβαθμο στέλεχος του ιαπωνικού ΥΠΕΞ, προς την κινεζική πρεσβεία καταδεικνύει ότι το Τόκιο αντιμετωπίζει την υπόθεση πρωτίστως ως ζήτημα οικονομικής ασφάλειας. Η Ιαπωνία, όπως και άλλες προηγμένες οικονομίες, επιχειρεί τα τελευταία χρόνια να μειώσει την εξάρτησή της από κινεζικές πρώτες ύλες και εξαρτήματα, όμως η υποκατάσταση σε τομείς όπως οι σπάνιες γαίες απαιτεί χρόνο και τεράστιες επενδύσεις.
Αν η κινεζική κίνηση παγιωθεί ή κλιμακωθεί, είναι πιθανό να επιταχύνει πρωτοβουλίες «απο-κινδυνοποίησης» (de-risking) στην Ασία, με την Ιαπωνία να αναζητά εναλλακτικούς προμηθευτές και στενότερη συνεργασία με ΗΠΑ, Ευρώπη και άλλους εταίρους στον Ινδο-Ειρηνικό. Το διακύβευμα δεν είναι μόνο η βραχυπρόθεσμη ομαλή λειτουργία της ιαπωνικής βιομηχανίας, αλλά και η ισορροπία ισχύος σε μια περιοχή όπου η οικονομία και η ασφάλεια είναι πλέον αξεχώριστες.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η Κίνα δείχνει για ακόμη μία φορά ότι είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει την κυριαρχία της στις κρίσιμες πρώτες ύλες ως γεωπολιτικό εργαλείο, δοκιμάζοντας τα όρια της Ιαπωνίας στο ζήτημα της Ταϊβάν. Αν και το άμεσο οικονομικό σοκ μπορεί να αποδειχθεί περιορισμένο, το πραγματικό διακύβευμα είναι η επιτάχυνση μιας μακράς διαδικασίας αναδιάταξης των αλυσίδων εφοδιασμού, η οποία θα κοστίσει ακριβά και στις δύο πλευρές, αλλά θα αναδιαμορφώσει μόνιμα την αρχιτεκτονική της παγκόσμιας βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας.
#Κίνα #Ιαπωνία #ΣπάνιεςΓαίες #Εξαγωγές #Γεωπολιτική
