Νέα πανευρωπαϊκή δημοσκόπηση δείχνει ότι επτά στους δέκα πολίτες θέλουν τα κράτη-μέλη να ανακτήσουν πολύ μεγαλύτερο έλεγχο στα σύνορά τους για τη διαχείριση της μετανάστευσης. Η τάση αυτή φέρνει σε δοκιμασία τον χώρο ελεύθερης μετακίνησης Σένγκεν και τη λογική της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής ασύλου.
Η συζήτηση για τη μετανάστευση επανέρχεται δυναμικά στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής, καθώς νέα έρευνα κοινής γνώμης σε 23 χώρες της ΕΕ καταγράφει σαφή προτίμηση των πολιτών προς την επαναεθνικοποίηση του ελέγχου των συνόρων. Το εύρημα αυτό έρχεται σε μια στιγμή που οι Βρυξέλλες προσπαθούν να ολοκληρώσουν κρίσιμες μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων και τη λειτουργία του νέου «μηχανισμού αλληλεγγύης» στο μεταναστευτικό.
Τι δείχνει η δημοσκόπηση και πώς διαβάζεται πολιτικά
Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση της FGS Global, στην οποία συμμετείχαν 11.714 πολίτες της ΕΕ, το 71% συμφώνησε με τη διατύπωση ότι «η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να επιτρέψει στα κράτη-μέλη πολύ μεγαλύτερο έλεγχο των δικών τους συνόρων, ώστε οι χώρες να μπορούν να διαχειρίζονται καλύτερα τη μετανάστευση». Η έρευνα, με τουλάχιστον 500 συνεντεύξεις σε κάθε χώρα, έχει στατιστικό περιθώριο σφάλματος περίπου ±4,4%.
Το αποτέλεσμα επιβεβαιώνει την αυξανόμενη καχυποψία απέναντι στην ικανότητα των ευρωπαϊκών θεσμών να συντονίσουν αποτελεσματικά τη μεταναστευτική πολιτική. Η διαχείριση του προσφυγικού-μεταναστευτικού παραμένει πεδίο συνεχών αντιπαραθέσεων μεταξύ κρατών-μελών, με τα «πρώτης γραμμής» όπως η Ιταλία και η Ελλάδα να ζητούν μεγαλύτερη στήριξη και τα βορειοευρωπαϊκά κράτη να ανησυχούν για τις δευτερογενείς ροές στο εσωτερικό της Ένωσης.
Την ίδια στιγμή, η Κομισιόν προωθεί το πρώτο «pool αλληλεγγύης», μέσω του οποίου τα κράτη θα μπορούν είτε να μετεγκαθιστούν αιτούντες άσυλο από χώρες πρώτης υποδοχής είτε να συνεισφέρουν χρηματοδοτικά. Ωστόσο, χώρες όπως το Βέλγιο και η Σουηδία έχουν ήδη αποκλείσει τις μετεγκαταστάσεις, περιορίζοντας την αλληλεγγύη σε οικονομικές συνεισφορές.
Σύγκρουση εθνικών ελέγχων με τη λογική του Σένγκεν
Η ενίσχυση των εθνικών ελέγχων έχει άμεση σύγκρουση με τη φιλοσοφία του χώρου Σένγκεν, όπου 29 χώρες – 25 της ΕΕ και 4 εκτός – έχουν δεσμευτεί στην κατάργηση ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. Θεωρητικά, οι προσωρινοί έλεγχοι επιτρέπονται μόνο ως «έσχατη λύση» για σοβαρές απειλές, για περιόδους έξι μηνών και έως δύο ετών συνολικά.
Στην πράξη, όμως, από το 2025 και μετά, 12 κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν ενημερώσει την Κομισιόν ότι επαναφέρουν προσωρινούς ελέγχους στα σύνορά τους, με τις οκτώ να επικαλούνται τη μετανάστευση. Ορισμένα κράτη διατηρούν ελέγχους επί σειρά ετών, διαβρώνοντας σταδιακά την κανονικότητα της ελεύθερης μετακίνησης.
Στην άτυπη σύνοδο υπουργών στην Κύπρο, το ζήτημα αυτό βρέθηκε στο επίκεντρο. Ο Κύπριος υπουργός Δικαιοσύνης Κώστας Φυτίρης υπενθύμισε ότι η επιβίωση του Σένγκεν «βασίζεται στην εμπιστοσύνη και την κοινή ευθύνη». Αντίστοιχα, ο αρμόδιος για τη μετανάστευση επίτροπος Μάγκνους Μπρίνερ μίλησε για την ανάγκη ισορροπίας «μεταξύ ευθύνης των χωρών στα εξωτερικά σύνορα και αλληλεγγύης από τα κράτη που επηρεάζονται από τις δευτερογενείς μετακινήσεις».
Το «όχι» στις μετεγκαταστάσεις και η μοναχική γραμμή του Λουξεμβούργου
Η συζήτηση για την αλληλεγγύη αποκτά και οικονομική διάσταση. Η Βελγίδα υπουργός Μετανάστευσης Αννελέεν φαν Μποσούιτ αποκάλυψε ότι η αρχική βελγική συνεισφορά στο ταμείο αλληλεγγύης έχει ήδη μειωθεί στα 12,9 εκατ. ευρώ, ενώ το Βέλγιο διαπραγματεύεται με Ιταλία και Ελλάδα για ακόμη χαμηλότερο ποσό, επικαλούμενο «ιστορικές» δευτερογενείς ροές ως άτυπη συνεισφορά.
Στον αντίποδα, το Λουξεμβούργο εμφανίζεται ως ο πιο ένθερμος υπερασπιστής του Σένγκεν. Ο υπουργός Εσωτερικών Λεόν Γκλόντεν «λυπάται» που η συζήτηση για τον χώρο ελεύθερης μετακίνησης έχει ταυτιστεί σχεδόν αποκλειστικά με τη μετανάστευση, επιμένοντας ότι «το Σένγκεν είναι κάτι πολύ περισσότερο». Το Λουξεμβούργο έχει μάλιστα καταθέσει επίσημη διαμαρτυρία για τους ελέγχους στα γερμανικά σύνορα, οι οποίοι προκαλούν καθημερινά τεράστιες καθυστερήσεις σε χιλιάδες διασυνοριακούς εργαζόμενους.
Κατά τον Γκλόντεν, «η παράτυπη μετανάστευση δεν λαμβάνει χώρα μεταξύ Λουξεμβούργου και Γερμανίας», αλλά στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης, όπου θα έπρεπε να εστιαστεί η ενίσχυση των ελέγχων. Υπενθυμίζει ότι όταν σχεδιάστηκε ο χώρος Σένγκεν «δεν συνδέθηκε με τη μετανάστευση», αλλά με τη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας ανθρώπων και αγαθών.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η δημοσκόπηση επιβεβαιώνει μια βαθιά πολιτική μετατόπιση: οι Ευρωπαίοι, υπό την πίεση των μεταναστευτικών ροών και της ανόδου των λαϊκιστικών δυνάμεων, εμπιστεύονται περισσότερο το εθνικό κράτος από τις Βρυξέλλες για τον έλεγχο των συνόρων. Αν η τάση αυτή μεταφραστεί σε συστηματική επαναφορά εθνικών ελέγχων, ο χώρος Σένγκεν κινδυνεύει να καταστεί κενό γράμμα, με σοβαρές συνέπειες για την ενιαία αγορά, τις επενδύσεις και την καθημερινότητα εκατομμυρίων εργαζομένων. Για χώρες όπως η Ελλάδα, που είναι ταυτόχρονα εξωτερικό σύνορο και τουριστικός κόμβος, η ισορροπία ανάμεσα σε αυστηρό έλεγχο και διατήρηση της ελεύθερης μετακίνησης θα αποτελέσει καθοριστικό τεστ για την επόμενη φάση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
#ΕΕ #Μετανάστευση #Σένγκεν #Σύνορα
