Η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ και η ρητορική Τραμπ παρουσιάζουν την Ευρωπαϊκή Ένωση ως κίνδυνο «πολιτισμικής εξαφάνισης» και οικονομικό αντίπαλο. Όμως η εμπειρία της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης δείχνει ότι η ΕΕ υπήρξε καταλύτης ειρήνης, δημοκρατίας και ανάπτυξης, σε αντίθεση με τα σενάρια απομόνωσης τύπου Brexit.
Η αναθεωρημένη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ και οι συνεχείς επιθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ στην Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρούν να παρουσιάσουν τις Βρυξέλλες ως απειλή για την «πολιτισμική ταυτότητα» της Δύσης και ως μηχανισμό που «σχεδιάστηκε για να εξαπατήσει τις ΗΠΑ». Ωστόσο, η πραγματικότητα στα κράτη της πρώην ανατολικής Ευρώπης και η σύγκριση με την πορεία της Βρετανίας μετά το Brexit σκιαγραφούν μια εντελώς διαφορετική εικόνα: η ΕΕ λειτούργησε ως μοχλός σταθερότητας, επενδύσεων και θεσμικού εκσυγχρονισμού.
Από τον υπαρκτό σοσιαλισμό στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση
Ο αρθρογράφος, με εμπειρία ανταποκριτή στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη τη δεκαετία του 1980, περιγράφει μια περιοχή με άδεια ράφια, χωματόδρομους και αποπνικτική ρύπανση. Σήμερα, Πολωνία, Βαλτικές χώρες, Ρουμανία και Βουλγαρία εμφανίζουν πλήρως διαφορετικά μεγέθη: η Πολωνία έχει περάσει στην κατηγορία των χωρών άνω του 1 τρισ. δολαρίων ΑΕΠ, με σύγχρονες υποδομές και ισχυρή παρουσία πολυεθνικών τεχνολογίας.
Η ένταξη στην ΕΕ δεν εξηγεί μόνη της αυτή τη μεταμόρφωση, αλλά λειτούργησε ως εγγύηση κράτους δικαίου, προβλεψιμότητας και πρόσβασης σε μια ενιαία αγορά εκατοντάδων εκατομμυρίων καταναλωτών. Τα διαρθρωτικά ταμεία, η ελευθερία κίνησης εργαζομένων και κεφαλαίων, καθώς και η θεσμική πίεση για μεταρρυθμίσεις, μείωσαν το πολιτικό ρίσκο και προσέλκυσαν επενδύσεις που δεν θα είχαν κατευθυνθεί σε μεμονωμένες, αδύναμες εθνικές οικονομίες.
Αντίθετα, τμήματα της πρώην Γιουγκοσλαβίας που έμειναν εκτός ΕΕ βίωσαν πολέμους, διάλυση κρατικών δομών, πολιτική πόλωση και οικονομική στασιμότητα. Η διαφορά τροχιάς ανάμεσα σε Πολωνία και Σερβία ή Βοσνία αποτελεί χαρακτηριστική επιβεβαίωση του πλεονεκτήματος της ευρωπαϊκής ένταξης.
Η αξιακή διάσταση και τα όρια της Ένωσης
Πέρα από τα οικονομικά, ο συγγραφέας υπογραμμίζει την αξιακή λειτουργία της ΕΕ. Ως Εβραίος, αναφέρει περιστατικά σύγχρονου αντισημιτισμού – όπως καρναβάλι στο Βέλγιο με απεικονίσεις Χασιδών ως έντομα – όπου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντέδρασε θεσμικά, ορίζοντας και συντονιστή κατά του αντισημιτισμού. Η Ένωση προβάλλεται έτσι ως θεσμικό ανάχωμα σε ρατσισμό και μισαλλοδοξία, ακόμη κι αν τα κράτη-μέλη συχνά υστερούν.
Ταυτόχρονα, το κείμενο δεν ωραιοποιεί την ΕΕ: υπερρύθμιση, βραδύτητα αποφάσεων, υποτονική ανάπτυξη και άνοδος εθνικιστικών, αντιευρωπαϊκών κομμάτων συνιστούν σοβαρές αδυναμίες. Η εξάρτηση από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας παραμένει, παρά την εντυπωσιακή στήριξη προς την Ουκρανία και τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Το δίδαγμα του Brexit και η αμερικανική οπτική
Η πιο χειροπιαστή δοκιμή της «εξόδου» από την ΕΕ είναι το Brexit. Μελέτες δείχνουν ότι η βρετανική οικονομία έχει συρρικνωθεί κατά 6-8% του ΑΕΠ λόγω της αποχώρησης, με τον μέσο Βρετανό να χάνει μεταξύ 2.700 και 3.700 λιρών ετησίως. Η κοινή γνώμη στο Ηνωμένο Βασίλειο γυρίζει πλέον μαζικά κατά του Brexit, ενώ κανένα άλλο κράτος-μέλος δεν απειλεί σοβαρά με έξοδο, ούτε καν οι πιο ευρωσκεπτικιστές ηγέτες όπως ο Βίκτορ Όρμπαν.
Για τις ΗΠΑ, μια ειρηνική, εύπορη Ευρώπη λειτουργεί ιστορικά ως σταθεροποιητικός παράγοντας και εταίρος σε εμπόριο και ασφάλεια. Η τρέχουσα γραμμή του Τραμπ, που στοχοποιεί την ΕΕ και φλερτάρει με σενάρια αποδυνάμωσής της, εκτιμάται από τον αρθρογράφο ότι «διαλέγει λάθος εχθρό» και υπονομεύει το ίδιο το δυτικό στρατόπεδο απέναντι στη ρωσική αναθεωρητική απειλή.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η αντιπαράθεση Τραμπ–ΕΕ δεν είναι απλώς διατλαντικός καβγάς, αλλά σύγκρουση δύο μοντέλων: εθνικιστικής εσωστρέφειας έναντι πολυμερούς ολοκλήρωσης. Για χώρες όπως η Ελλάδα, που ωφελήθηκαν από την ευρωπαϊκή ένταξη αλλά βιώνουν και τα κόστη της, η συζήτηση αυτή είναι κρίσιμη: η πραγματική πρόκληση δεν είναι η αποδόμηση της ΕΕ, αλλά η αναθεώρησή της ώστε να παραμείνει ταυτόχρονα πηγή ευημερίας και ασπίδα απέναντι στον αυταρχισμό, χωρίς να εγκλωβιστεί σε παραλυτική γραφειοκρατία.
#ΕΕ #ΗΠΑ #Trump #Brexit #Ευρώπη
