Χιλιάδες σοβιετικοί στρατιώτες που έπεσαν στη Λετονία στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έχουν μετατραπεί σε «παράπλευρα θύματα» της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Η διακοπή κάθε συνεργασίας με τη Μόσχα έχει αφήσει τα οστά τους σε ένα ιδιότυπο διπλωματικό και ιστορικό κενό.
Σε ένα χωράφι κοντά στην πόλη Priekule, στη δυτική Λετονία, εθελοντές της οργάνωσης Legenda Military Archaeology σαρώνουν τη γη με ανιχνευτές μετάλλων. Σφαίρες, θραύσματα, σκουριασμένα μέταλλα· και ξαφνικά ένα σοβιετικό κράνος, μια γνάθος, ολόκληρος σκελετός. Ένας ακόμη στρατιώτης του Κόκκινου Στρατού που σκοτώθηκε πριν από περίπου 80 χρόνια, ανασύρεται από το χώμα.
Μέχρι πρόσφατα, η διαδικασία ήταν τυποποιημένη: καταγραφή, ειδοποίηση των ρωσικών αρχών, ταφή σε σοβιετικό στρατιωτικό κοιμητήριο ή επαναπατρισμός στη Ρωσία. Από τις 24 Φεβρουαρίου 2022 όμως, με την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ο μηχανισμός αυτός έχει παγώσει. Η Μόσχα δεν απαντά, η Ρίγα δεν λαμβάνει οδηγίες· οι νεκροί μένουν μετέωροι.
Ένα «νεκροταφείο εν αναμονή» στη λετονική ύπαιθρο
Ο ιδρυτής της Legenda, Τάλις Έσμιτς, υπολογίζει ότι μόνο από το 2022 η ομάδα έχει ανασύρει πάνω από 3.000 σοβιετικούς στρατιώτες, τους οποίους η Ρωσία αρνείται ουσιαστικά να παραλάβει. Σε αντίθεση με τους Γερμανούς στρατιώτες, για τους οποίους υπάρχει σταθερή συνεργασία με τη Γερμανική Επιτροπή Στρατιωτικών Τάφων, οι σοβιετικοί νεκροί συσσωρεύονται σε έναν αυτοσχέδιο χώρο που οι εθελοντές αποκαλούν «Bone Depot».
Σε μια αγροικία, μέσα σε έναν μεγάλο αχυρώνα, στοιβάζονται σακούλες με οστά Σοβιετικών και μικρά φέρετρα με Γερμανούς. Τα λείψανα ταξινομούνται ανά περιοχή εύρεσης και πιθανή μονάδα. Οι εθελοντές μετρούν οστά, εξετάζουν δόντια και κρανία, καταγράφουν μετάλλια ή διακριτικά. Ελπίζουν πως, αν αλλάξει το πολιτικό κλίμα, αυτά τα δεδομένα θα επιτρέψουν ταυτοποίηση και αξιοπρεπή ταφή.
Το ιστορικό φορτίο είναι τεράστιο: σύμφωνα με τον Έσμιτς, έως και 500.000 στρατιώτες σκοτώθηκαν στα δύο παγκόσμια πολέμου στη λετονική επικράτεια, αλλά λιγότεροι από τους μισούς βρίσκονται σήμερα σε οργανωμένα κοιμητήρια. Από το 1999, η Legenda έχει ανασύρει περίπου 25.000 πεσόντες, εκ των οποίων 20.000 έχουν ταφεί ή επαναπατριστεί.
Ιστορική μνήμη, υβριδικός πόλεμος και πολιτική σύγκρουση
Η Λετονία φέρει βαθιές πληγές από δύο κατοχές: πρώτα τη σοβιετική το 1940, έπειτα τη ναζιστική το 1941, και ξανά τη σοβιετική επάνοδο το 1944-45, που για πολλούς Λετονούς σήμαινε εκ νέου κατοχή και όχι απελευθέρωση. Αυτή η μνήμη συγκρούεται ευθέως με τη ρωσική αφήγηση του «Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου».
Το αποτέλεσμα είναι μια έντονα πολιτικοποιημένη διαχείριση της μνήμης: σοβιετικά μνημεία κατεδαφίζονται, ενώ η ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία ερμηνεύεται από τις λετονικές ελίτ ως συνέχεια μιας αυτοκρατορικής παράδοσης που θυματοποίησε και τις βαλτικές χώρες. Τοπικοί αξιωματούχοι μιλούν ανοιχτά για «υβριδικό πόλεμο» της Ρωσίας κατά της Λετονίας, όχι μόνο με στρατιωτικά αλλά και με ιστορικά και συμβολικά μέσα.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι εθελοντές της Legenda προσπαθούν να κρατήσουν αποστάσεις από την πολιτική. «Άνθρωποι είναι οι νεκροί, πρέπει να τους δείξουμε σεβασμό», λέει ο Έσμιτς, υπενθυμίζοντας ότι οι περισσότεροι σοβιετικοί στρατιώτες ήταν επιστρατευμένοι χωρίς επιλογή και ότι η μοίρα τους ήταν να πεθάνουν μακριά από την πατρίδα τους, στη λετονική γη.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η υπόθεση των σοβιετικών νεκρών στη Λετονία αποκαλύπτει πώς ο πόλεμος στην Ουκρανία διαβρώνει ακόμη και τους ελάχιστους εναπομείναντες διαύλους ανθρωπιστικής συνεργασίας με τη Ρωσία. Όταν ακόμη και η ταφή των νεκρών γίνεται όμηρος γεωπολιτικών συγκρούσεων, η Ευρώπη οφείλει να αναρωτηθεί πόσο βαθιά έχει ριζώσει η σύγκρουση και πόσο δύσκολη θα είναι η επόμενη μέρα, ακόμη και μετά τη σιγή των όπλων.
#Λετονία #Ρωσία #Ουκρανία #ΒΠαγκόσμιοςΠόλεμος #ΙστορικήΜνήμη
