Η δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ και η ανοιχτή αμφισβήτηση του ΝΑΤΟ και της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης ωθούν τις λεγόμενες «μεσαίες δυνάμεις» να επαναπροσδιορίσουν τη στρατηγική τους. Από την Ευρώπη και τον Καναδά έως την Ινδία, την Τουρκία, την Ιαπωνία και την Αυστραλία, κυβερνήσεις και αναλυτές αναζητούν τρόπους να μειώσουν την εξάρτηση από τις ΗΠΑ χωρίς να πέσουν στην αγκαλιά της Κίνας ή της Ρωσίας.
Η ομιλία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ στο Νταβός, όπου κάλεσε τις «μεσαίες δυνάμεις» να «συγκροτήσουν νέο παγκόσμιο σύστημα» απέναντι σε μια όλο και πιο απρόβλεπτη Ουάσινγκτον, λειτούργησε ως καμπανάκι. Η αμερικανική πολιτική υπό τον Ντόναλντ Τραμπ περιγράφεται πλέον από πολλούς ως «αρπακτική ηγεμονία»: οι ΗΠΑ δεν επενδύουν στην τάξη που οι ίδιες οικοδόμησαν, αλλά τη χρησιμοποιούν εργαλειακά, από δασμούς μέχρι απειλές προσάρτησης, όπως στην υπόθεση της Γροιλανδίας.
Στρατηγική αυτονομία ή αναγκαστική εξάρτηση
Στην Ευρώπη, η βασική διάγνωση είναι ότι η ήπειρος χρειάζεται επειγόντως στρατηγική αυτονομία σε άμυνα, ενέργεια και οικονομία. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η πολυετής υποχρηματοδότηση της άμυνας και η βολική εξάρτηση από την αμερικανική «ομπρέλα ασφαλείας» άφησαν τα κράτη μέλη εκτεθειμένα. Η πρόταση: ουσιαστική αύξηση των αμυντικών δαπανών, επένδυση σε κρίσιμες ικανότητες (πληροφορίες, επιτήρηση, κυβερνοάμυνα) και μείωση της εξάρτησης από αμερικανικά οπλικά συστήματα και τεχνολογία.
Ωστόσο, άλλοι προειδοποιούν ότι η ρητορική περί «μπλοκ μεσαίων δυνάμεων» είναι πιο εύκολη από την πράξη. Ο Καναδάς, η Πολωνία, η Ιαπωνία ή η Βραζιλία έχουν διαφορετικά γεωπολιτικά συμφέροντα και βαθμούς έκθεσης στις ΗΠΑ. Η δημιουργία συνεκτικού μπλοκ προσκρούει σε αντιτιθέμενα συμφέροντα, όπως φάνηκε και από την αποτυχία πρωτοβουλιών τύπου «Συμμαχία για τον Πολυμερή κόσμο» που προωθούσαν Γαλλία και Γερμανία ήδη από το 2019.
Απο-επένδυση από την εξάρτηση, όχι από τη Δύση
Κοινός παρονομαστής στις περισσότερες παρεμβάσεις είναι η λογική της «απο-αποκλιμάκωσης ρίσκου» και όχι της πλήρους αποσύνδεσης από τις ΗΠΑ. Οι μεσαίες δυνάμεις καλούνται να διαφοροποιήσουν εμπορικές σχέσεις και εφοδιαστικές αλυσίδες, να ενισχύσουν τις μεταξύ τους επενδύσεις και να δημιουργήσουν ευέλικτους συνασπισμούς «μεταβλητής γεωμετρίας» για εμπόριο, κλίμα, ενέργεια και τεχνολογία.
Παραδείγματα προσφέρονται ήδη: η Ινδία επιδιώκει ταυτόχρονα στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ στην Ινδο-Ειρηνική, εμβάθυνση δεσμών με Ευρώπη, Καναδά και χώρες του Κόλπου, αλλά και προσεκτική διαχείριση της αντιπαλότητας με την Κίνα. Η Ιαπωνία ενισχύει τις αμυντικές δαπάνες προς το 2% του ΑΕΠ, επενδύει σε κρίσιμες τεχνολογίες και οικοδομεί εναλλακτικές αλυσίδες σπάνιων γαιών εκτός Κίνας, ενώ ταυτόχρονα αποφεύγει ανοιχτή ρήξη με την Ουάσινγκτον.
Περιορισμοί ισχύος και ρεαλιστικές φιλοδοξίες
Άλλο ρεύμα σκέψης τονίζει τα όρια των μεσαίων δυνάμεων. Η τεχνολογική και στρατιωτική ψαλίδα με ΗΠΑ και Κίνα ανοίγει, ενώ η άνοδος της Κίνας –που ήδη παράγει περισσότερα βιομηχανικά αγαθά από όλα τα κράτη του ΝΑΤΟ μαζί– καθιστά ανέφικτη οποιαδήποτε «αντικατάσταση» της αμερικανικής ισχύος. Σε αυτό το πλαίσιο, η προτεραιότητα δεν είναι μια νέα ουτοπική παγκόσμια τάξη, αλλά η μείωση της ευαλωτότητας σε εξαναγκασμό: κοινά μέτωπα απέναντι σε οικονομικούς εκβιασμούς, αναθεώρηση εξάρτησης από κινεζικές πρώτες ύλες, και, για την Ευρώπη, η ικανότητα αυτόνομης άμυνας αν η αμερικανική δέσμευση καταστεί ασταθής.
Η Τουρκία, η Αυστραλία και άλλοι «ενδιάμεσοι» παίκτες βρίσκονται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση, καθώς είναι ταυτόχρονα ενταγμένοι σε δυτικά σχήματα ασφαλείας και οικονομικά διασυνδεδεμένοι με Κίνα ή Ρωσία. Η Άγκυρα, για παράδειγμα, επιδιώκει στρατηγική αυτονομία, αλλά πρακτικά δεν μπορεί να αποδεσμευθεί ούτε από το ΝΑΤΟ ούτε από την ευρωπαϊκή αγορά, ενώ η Αυστραλία εξαρτάται ζωτικά από την αμερικανική πυρηνική ομπρέλα έναντι της Κίνας.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η συζήτηση για τις «μεσαίες δυνάμεις» αποτυπώνει τη μετάβαση σε έναν περισσότερο κατακερματισμένο, συναλλακτικό κόσμο, όπου η αυτόματη ευθυγράμμιση με την Ουάσινγκτον παύει να είναι αυτονόητη. Για χώρες όπως η Ελλάδα, το μήνυμα είναι διπλό: αφενός, επένδυση σε σκληρή ισχύ, τεχνολογία και ανθεκτικές εφοδιαστικές αλυσίδες· αφετέρου, ενεργή συμμετοχή σε ευέλικτες περιφερειακές συμμαχίες, χωρίς αυταπάτες για την έκταση της δυτικής ισχύος. Το κενό που αφήνει η αμερικανική αμφιθυμία δεν θα καλυφθεί από ρομαντικές διακηρύξεις, αλλά από ψυχρό υπολογισμό συμφερόντων και μακροπρόθεσμη στρατηγική.
#ΗΠΑ #Τραμπ #ΝΑΤΟ #μεσαίες_δυνάμεις #παγκόσμια_τάξη
