Η ευρωπαϊκή ενεργειακή μετάβαση σκοντάφτει σε ένα αόρατο αλλά καθοριστικό εμπόδιο: τα δίκτυα ηλεκτρισμού. Υπερπληθώρα αιτήσεων, κερδοσκοπικά projects και χρόνια υποεπένδυση δημιουργούν ουρές έως και επτά ετών για σύνδεση νέων έργων ΑΠΕ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση τρέχει για να πιάσει τους στόχους της πράσινης μετάβασης, όμως η πραγματική «στενωπός» δεν είναι πια οι άδειες των αιολικών και φωτοβολταϊκών, αλλά η σύνδεσή τους στο δίκτυο. Η διαχείριση της περιορισμένης χωρητικότητας των δικτύων, σε συνδυασμό με κερδοσκοπικές αιτήσεις για έργα που δεν είναι ώριμα, μπλοκάρει κρίσιμες επενδύσεις και κοστίζει δισεκατομμύρια σε χαμένη αξία.
Ο κανόνας «όποιος προλάβει» και οι ουρές των 7 ετών
Ο Bernard Gustin, διευθύνων σύμβουλος της Elia Group –διαχειριστή του βελγικού και μέρους του γερμανικού συστήματος μεταφοράς– περιγράφει ένα παράδοξο: σε χώρες όπως το Βέλγιο, τα αιτούμενα έργα αποθήκευσης με μπαταρίες είναι έως και δέκα φορές περισσότερα από όσα χρειάζονται έως το 2030. Παρά ταύτα, το καθεστώς «first come, first served» στις συνδέσεις σημαίνει ότι σοβαρά, ώριμα projects περιμένουν πίσω από κερδοσκοπικές ή ανώριμες πρωτοβουλίες.
Το αποτέλεσμα είναι τεράστιες ουρές. Στην Ολλανδία ο χρόνος αναμονής για σύνδεση ξεπερνά τα επτά χρόνια, ενώ στη Σλοβακία περίπου το 50% της δεσμευμένης δυναμικότητας παραμένει αχρησιμοποίητο. Στη Γερμανία, τα αιτήματα για αποθήκευση με μπαταρίες είναι διπλάσια από όσα προβλέπει το εθνικό σχέδιο ανάπτυξης δικτύων. Η εικόνα αναδεικνύει μια αγορά όπου η προσδοκία κέρδους προηγείται του πραγματικού σχεδιασμού.
Υποεπένδυση στα δίκτυα και κλιμακούμενο κόστος συμφόρησης
Η ανάπτυξη των ΑΠΕ στην Ευρώπη έχει ξεπεράσει κατά πολύ τις υφιστάμενες υποδομές. Η Κομισιόν εκτιμά ότι απαιτούνται επενδύσεις ύψους 1,2 τρισ. ευρώ έως το 2040 για να αναβαθμιστούν τα δίκτυα και να στηριχθεί η μετάβαση. Μετά από χρόνια στάσιμων επενδύσεων, οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς εμφανίζονται τώρα με τεράστια επενδυτικά προγράμματα, τα οποία όμως θέτουν ζήτημα χρηματοδότησης και απόδοσης ιδίων κεφαλαίων.
Το «μποτιλιάρισμα» στα δίκτυα έχει ήδη βαρύ οικονομικό αποτύπωμα. Η Acer, ευρωπαϊκή ρυθμιστική αρχή ενέργειας, υπολογίζει το κόστος συμφόρησης σε 5,2 δισ. ευρώ για το 2022, με προοπτική να εκτοξευθεί στα 26 δισ. ευρώ έως το 2030. Πρόκειται για χρήματα που πληρώνουν τελικά καταναλωτές και επιχειρήσεις, επειδή η φθηνή πράσινη ενέργεια δεν μπορεί να φτάσει εγκαίρως εκεί όπου υπάρχει ζήτηση.
Η απάντηση: προτεραιοποίηση, αποθήκευση και νέα χρηματοδοτικά μοντέλα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να παρέμβει με δύο κατευθύνσεις: πρώτον, με συστάσεις για προτεραιοποίηση των συνδέσεων βάσει ωριμότητας και στρατηγικής σημασίας των έργων· δεύτερον, με πιο κεντρικό σχεδιασμό των διασυνοριακών υποδομών, ώστε να επιταχυνθούν τα έργα και να μοιράζονται δίκαια τα κόστη μεταξύ κρατών-μελών.
Κομβικό ρόλο καλείται να διαδραματίσει και η αποθήκευση ενέργειας. Σύμφωνα με μελέτη της Elia Group, τα πρώτα 100 GW εγκατεστημένων μπαταριών στην Ευρώπη θα μπορούσαν να μειώσουν τον περιορισμό παραγωγής ΑΠΕ κατά 13%, απελευθερώνοντας αντίστοιχη ποσότητα διαθέσιμης πράσινης ενέργειας. Η ίδια η Elia σχεδιάζει επενδύσεις 31,6 δισ. ευρώ μέχρι το 2028 για αναβαθμίσεις δικτύων σε Βέλγιο και Γερμανία, ενώ εκτιμά ότι οι ειδικές ανάγκες για συνδέσεις μπαταριών, data centres και νέων έργων ΑΠΕ μπορεί να απαιτήσουν επιπλέον 10 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, η αδειοδοτική αβεβαιότητα παραμένει βασικός επενδυτικός κίνδυνος. Στο Βέλγιο, ο χρόνος λήψης αδειών για έργα υποδομής φτάνει τα οκτώ χρόνια, διάστημα στο οποίο αλλάζουν δραματικά κόστη, επιτόκια και πληθωρισμός, υπονομεύοντας business plans. Η πρόσφατη ευρωπαϊκή νομοθεσία επιδιώκει να συμπιέσει αυτούς τους χρόνους, χαρακτηρίζοντας τα ενεργειακά έργα «υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος» και θέτοντας αυστηρά χρονικά όρια στις διαβουλεύσεις.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι η επόμενη μεγάλη «μάχη» της πράσινης μετάβασης δεν θα δοθεί στα πάρκα ΑΠΕ αλλά στα δίκτυα: στον τρόπο που κατανέμεται η χωρητικότητα, στη χρηματοδότηση των τεράστιων επενδύσεων και στην πολιτική βούληση για ριζική απλοποίηση της αδειοδότησης. Χωρίς λύση σε αυτά τα τρία μέτωπα, η Ευρώπη κινδυνεύει να διαθέτει φθηνή, καθαρή ενέργεια… που δεν φτάνει ποτέ στην πρίζα.
#ΑΠΕ #Ενέργεια #Ευρώπη #Δίκτυα #ΠράσινηΜετάβαση
