Περισσότεροι από 80 ηθοποιοί και κινηματογραφιστές, ανάμεσά τους οι Τίλντα Σουίντον και Χαβιέ Μπαρδέμ, κατηγορούν με ανοικτή επιστολή τη Μπερλινάλε για θεσμική σιωπή και λογοκρισία σχετικά με τον πόλεμο στη Γάζα. Στο στόχαστρο βρίσκονται και οι δηλώσεις του προέδρου της κριτικής επιτροπής Βιμ Βέντερς ότι το σινεμά «πρέπει να μένει έξω από την πολιτική».
Μια νέα, έντονη αντιπαράθεση γύρω από τα όρια της ελευθερίας έκφρασης και τον ρόλο των πολιτιστικών θεσμών στο παγκόσμιο δημόσιο διάλογο ξέσπασε στη Γερμανία, με επίκεντρο το Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου. Πάνω από 80 διεθνώς αναγνωρισμένοι ηθοποιοί, σκηνοθέτες και σεναριογράφοι υπέγραψαν ανοικτή επιστολή, καταγγέλλοντας τη Μπερλινάλε για «θεσμική σιωπή» και «λογοκρισία» σε ό,τι αφορά τον πόλεμο στη Γάζα.
Η ανοικτή επιστολή και οι κατηγορίες για «θεσμική σιωπή»
Σύμφωνα με την επιστολή, που δημοσιεύθηκε στο αμερικανικό περιοδικό Variety, ανάμεσα στους υπογράφοντες βρίσκονται η Βρετανίδα ηθοποιός Τίλντα Σουίντον, ο Ισπανός ηθοποιός Χαβιέ Μπαρδέμ, ο Βραζιλιάνος σκηνοθέτης Φερνάντο Μεϊρέγιες και ο Βρετανός κινηματογραφιστής Μάικ Λι. Οι δημιουργοί δηλώνουν «αγανακτισμένοι» για τη στάση του φεστιβάλ απέναντι σε καλλιτέχνες που αντιτίθενται, όπως αναφέρουν, στη «συνεχιζόμενη γενοκτονία των Παλαιστινίων στη Γάζα» και επικρίνουν τον ρόλο του γερμανικού κράτους στη στήριξη του Ισραήλ.
Οι υπογράφοντες υποστηρίζουν ότι στη Γερμανία έχει διαμορφωθεί μια ευρύτερη κουλτούρα που «φιμώνει» τη δημόσια έκφραση υπέρ των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων. Επικαλούνται, μάλιστα, την ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για την ελευθερία της έκφρασης, Ιρίν Χαν, η οποία έχει ασκήσει κριτική στη Γερμανία για «κατάχρηση δρακόντειων νομοθεσιών» με στόχο τον περιορισμό της υπεράσπισης των παλαιστινιακών δικαιωμάτων στους χώρους της τέχνης, της ακαδημαϊκής κοινότητας και του δημόσιου διαλόγου.
Η επιστολή υπενθυμίζει ότι η Μπερλινάλε έχει στο παρελθόν εκδώσει σαφείς ανακοινώσεις καταδίκης για τις «θηριωδίες» εναντίον αμάχων στην Ουκρανία και στο Ιράν, ζητώντας ανάλογη στάση και για τη Γάζα. Οι συντάκτες καλούν το φεστιβάλ να «εκπληρώσει το ηθικό του καθήκον» και να τοποθετηθεί ρητά κατά των «εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονίας» που, όπως υποστηρίζουν, διαπράττει το Ισραήλ, καθώς και να πάψει να συμβάλλει στην «ασπίδα προστασίας» του από κριτική και λογοδοσία.
Οι δηλώσεις Βιμ Βέντερς και η απάντηση της διοργάνωσης
Αφορμή για την επιστολή στάθηκαν δηλώσεις του προέδρου της κριτικής επιτροπής της Μπερλινάλε 2026, Γερμανού σκηνοθέτη Βιμ Βέντερς. Απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου για την απουσία δημόσιας τοποθέτησης του φεστιβάλ σχετικά με τη Γάζα, ο Βέντερς υποστήριξε ότι «πρέπει να μείνουμε έξω από την πολιτική» και ότι ο κινηματογράφος είναι «το αντίθετο της πολιτικής». Οι υπογράφοντες δηλώνουν ότι «διαφωνούν κάθετα» με αυτή την άποψη, τονίζοντας πως «δεν μπορείς να διαχωρίσεις το ένα από το άλλο».
Η ένταση κλιμακώθηκε όταν η βραβευμένη Ινδή συγγραφέας και σκηνοθέτις Αρουντάτι Ρόι ανακοίνωσε ότι αποσύρεται από τη φετινή Μπερλινάλε, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις δηλώσεις Βέντερς. Από την πλευρά της, η διευθύντρια του φεστιβάλ Τρίσια Τάτλ υπερασπίστηκε τον πρόεδρο της κριτικής επιτροπής, σημειώνοντας ότι οι κινηματογραφιστές «αναμένεται να απαντούν σε κάθε ερώτηση που τους τίθεται», αλλά δεν πρέπει να υποχρεώνονται να τοποθετούνται για «κάθε πολιτικό ζήτημα» ή για πρακτικές του φεστιβάλ στις οποίες δεν έχουν λόγο.
Η Τάτλ τόνισε ότι οι καλλιτέχνες «είναι ελεύθεροι να ασκούν το δικαίωμά τους στην ελευθερία του λόγου όπως οι ίδιοι επιλέγουν», υπογραμμίζοντας την αυτονομία της καλλιτεχνικής έκφρασης. Η ίδια πάντως δεν προχώρησε –μέχρι στιγμής– σε ουσιαστική τοποθέτηση για τις κατηγορίες περί «σιωπής» της Μπερλινάλε σχετικά με τη Γάζα, ενώ το φεστιβάλ, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, έχει δεχθεί αίτημα σχολιασμού για την ανοικτή επιστολή.
Το ζήτημα αναδεικνύει τον ολοένα εντεινόμενο διχασμό στη γερμανική και ευρωπαϊκή πολιτιστική σκηνή γύρω από το πώς οι χρηματοδοτούμενοι από το κράτος θεσμοί πρέπει να τοποθετούνται σε ιδιαίτερα πολωμένες διεθνείς συγκρούσεις, ειδικά όταν συνδέονται με ευαίσθητα ιστορικά και πολιτικά συμφραζόμενα όπως η μνήμη του Ολοκαυτώματος και η στάση απέναντι στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη.
Σχόλιο 
: Η σύγκρουση γύρω από τη Μπερλινάλε δείχνει ότι τα μεγάλα πολιτιστικά brands δεν μπορούν πλέον να παραμένουν ουδέτερα σε μείζονες διεθνείς κρίσεις χωρίς κόστος φήμης. Για τη Γερμανία, όπου η κρατική χρηματοδότηση συνοδεύεται από έντονο πολιτικό και ιστορικό φορτίο, η συζήτηση για τα όρια της ελευθερίας έκφρασης και τις «κόκκινες γραμμές» στον δημόσιο λόγο για τη Γάζα θα κλιμακωθεί, πιέζοντας φεστιβάλ και ιδρύματα να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο τους ανάμεσα στην τέχνη, την πολιτική και τη διπλωματία.
#Μπερλινάλε #Γάζα #ΒιμΒέντερς #ελευθερίαΈκφρασης #Γερμανία
