Οι χώρες της Βαλτικής Θάλασσας αναπτύσσουν ένα πλέγμα περιφερειακής ασφάλειας απέναντι στη ρωσική απειλή και την αβεβαιότητα της αμερικανικής ομπρέλας. Το μοντέλο τους δείχνει πώς μπορεί να λειτουργήσει το ΝΑΤΟ σε μια εποχή μειωμένης αμερικανικής δέσμευσης.
Η κλιμακούμενη αβεβαιότητα γύρω από τη βούληση των Ηνωμένων Πολιτειών, υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, να υπερασπιστούν τους Ευρωπαίους συμμάχους τους, ωθεί την Ευρώπη να αναζητήσει νέα σχήματα ασφάλειας. Πρώτο εργαστήριο αυτής της μετάβασης αναδεικνύεται η Βαλτική Θάλασσα, όπου οι παράκτιες χώρες –πλην Ρωσίας– οικοδομούν μια de facto περιφερειακή αρχιτεκτονική άμυνας και προστασίας κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών.
Η αφύπνιση μετά το Nord Stream και η ρωσική «σκιώδης» ναυτιλία
Η δολιοφθορά στους αγωγούς Nord Stream το 2022 υπήρξε σημείο καμπής. Παρά τις προειδοποιήσεις ειδικών για την ευαλωτότητα καλωδίων και αγωγών, η περιοχή είχε βυθιστεί σε εφησυχασμό. Η έκρηξη των αγωγών, η εμφάνιση της ρωσικής «σκιώδους» αρμάδας δεξαμενόπλοιων που παρακάμπτουν τις κυρώσεις και οι επανειλημμένες μυστηριώδεις βλάβες σε καλώδια και αγωγούς το 2023, αποκάλυψαν ότι η υποθαλάσσια υποδομή είναι πλέον πεδίο υβριδικού πολέμου.
Η αντίδραση υπήρξε ταχεία και συντονισμένη. Οι βαλτικές χώρες ενίσχυσαν την ανταλλαγή πληροφοριών –μια τεχνική αλλά κρίσιμη προϋπόθεση για έγκαιρη προειδοποίηση– και, σε συνεργασία με εταίρους, ανέπτυξαν το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης Nordic Warden, το οποίο εντοπίζει ανωμαλίες πάνω από καλώδια και αγωγούς. Παράλληλα, ναυτικά και λιμενικά σώματα αύξησαν τις περιπολίες και ξεκίνησαν ελέγχους στα «σκιώδη» πλοία, αξιοποιώντας στο έπακρο τα περιθώρια που αφήνει το διεθνές δίκαιο για παρεμβάσεις, παρά την αρχή της ελευθερίας ναυσιπλοΐας.
Νέα εργαλεία: κοινό κέντρο επιτήρησης και αποστολή Baltic Sentry
Τον Ιανουάριο η Φινλανδία ανακοίνωσε τη δημιουργία κοινού κέντρου θαλάσσιας επιτήρησης με άλλα κράτη της Βαλτικής, ώστε να ενισχυθεί η ικανότητα παρέμβασης σε «καταστάσεις» εντός χωρικών υδάτων και αποκλειστικών οικονομικών ζωνών. Πρόκειται για σαφή αναβάθμιση των εθνικών δυνατοτήτων μέσω συλλογικής δράσης.
Επιπλέον, οι χώρες της περιοχής, στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, συγκρότησαν την αποστολή Baltic Sentry: μια συνεχή, κοινή ναυτική περιπολία για την προστασία υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών, ημέρα και νύχτα. Αν και τυπικά πρόκειται για νατοϊκή επιχείρηση, η εκτέλεση βαραίνει τις ίδιες τις βαλτικές χώρες, αναδεικνύοντας την τάση για «αυτοβοήθεια» εντός της Συμμαχίας.
Η εμπειρία της Εσθονίας, όπως την περιγράφουν κυβερνητικοί αξιωματούχοι, ήταν μια «βίαιη αφύπνιση» το 2023. Σήμερα, η αντιμετώπιση της ρωσικής σκιώδους ναυτιλίας έχει επεκταθεί και σε άλλα ύδατα, ενώ η ανταλλαγή πρακτικών με εταίρους θεωρείται κεντρικό εργαλείο. Στο ίδιο πνεύμα κινείται και η Γαλλία, η οποία έχει ήδη προχωρήσει σε κατασχέσεις υπόπτως νηολογημένων ρωσικών δεξαμενόπλοιων σε διεθνή ύδατα μεταξύ Ισπανίας και Μαρόκου.
Το μέλλον του ΝΑΤΟ: περιφερειακά «υποσυστήματα» ασφάλειας
Η κρίση της Γροιλανδίας και οι δηλώσεις Τραμπ ότι δεν θα υπερασπιστεί χώρες που «δεν πληρώνουν» έχουν κλονίσει θεμελιωδώς την εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων στην αξιοπιστία του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ. Δημοσκοπήσεις στη Σουηδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο δείχνουν ότι μεγάλα τμήματα της κοινής γνώμης δεν πιστεύουν πως οι ΗΠΑ θα σπεύσουν στην άμυνα των βαλτικών κρατών σε περίπτωση ρωσικής επίθεσης.
Η απάντηση που διαμορφώνεται στη Βαλτική είναι η συγκρότηση μικρότερων, περιφερειακών «υποσυστημάτων» ασφάλειας, τα οποία λειτουργούν συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ αλλά χωρίς να εξαρτώνται από την αμερικανική στρατιωτική ισχύ. Αυτή η λογική επιτρέπει στις ευρωπαϊκές χώρες να προστατεύουν κρίσιμες περιοχές και υποδομές, ακόμη και σε ένα σενάριο μερικής ή προσωρινής αποστασιοποίησης της Ουάσιγκτον.
Η δέσμευση των κρατών-μελών να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ επιβεβαιώνει ότι η Ευρώπη αντιλαμβάνεται το βάθος της μετατόπισης. Ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν οι σημερινές πρωτοβουλίες της Βαλτικής επεκταθούν σε άλλες ζώνες – από τη Βόρεια Θάλασσα έως τη Μεσόγειο – δημιουργώντας ένα μωσαϊκό περιφερειακών συνεργασιών που θα θωρακίσει την ήπειρο σε μια εποχή γεωπολιτικής ρευστότητας.
Σχόλιο 
: Η Βαλτική λειτουργεί ως πρόγευση της «Ευρώπης της άμυνας» μετά την αμερικανική αυταπάτη: λιγότερη ρητορική, περισσότερη τεχνική συνεργασία, υποδομές και κοινά επιχειρησιακά σχήματα. Αν η ΕΕ δεν μετατρέψει αυτό το περιφερειακό μοντέλο σε πανευρωπαϊκή στρατηγική, θα παραμείνει όμηρος των διαθέσεων της Ουάσιγκτον και των γκρίζων ζωνών που εκμεταλλεύεται η Μόσχα.
#ΝΑΤΟ #Βαλτική #ΕυρωπαϊκήΆμυνα #Ρωσία #ΗΠΑ
