Η δραστική μείωση της καθαρής μετανάστευσης στο Ηνωμένο Βασίλειο, με εκτιμήσεις ακόμη και για αρνητικό ισοζύγιο φέτος, αρχίζει να πιέζει πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και δημόσια οικονομικά. Δεξαμενές σκέψης προειδοποιούν ότι η επίπτωση ενός σεναρίου μηδενικής καθαρής μετανάστευσης μπορεί να είναι συγκρίσιμη με το Brexit.
Η στροφή της βρετανικής πολιτικής σε μια σκληρή γραμμή κατά της μετανάστευσης έχει αρχίσει να παράγει απτά οικονομικά αποτελέσματα. Η συγχώνευση των πανεπιστημίων Greenwich και Kent, για λόγους εξοικονόμησης πόρων, φωτίζει τον πυρήνα του προβλήματος: η απότομη πτώση των ξένων φοιτητών λόγω αυστηρότερων κανόνων κόβει ένα από τα πιο κερδοφόρα έσοδα της ανώτατης εκπαίδευσης.
Κατάρρευση εισροών και κίνδυνος αρνητικής μετανάστευσης
Μόλις πριν από τρία χρόνια, η ετήσια καθαρή μετανάστευση στο Ην. Βασίλειο είχε εκτοξευθεί κοντά στο 1 εκατ. άτομα. Σήμερα, τα στοιχεία για τις αιτήσεις βίζας δείχνουν συνεχή πτώση, με αποτέλεσμα να είναι πιθανό φέτος οι αναχωρήσεις να ξεπεράσουν τις αφίξεις, οδηγώντας την καθαρή μετανάστευση κάτω από το μηδέν για πρώτη φορά από το 1993.
Η τάση αυτή δεν συνδέεται τόσο με τις αφίξεις μέσω μικρών σκαφών στη Μάγχη, όσο με την κατάρρευση των νέων αδειών εισόδου και την αυξημένη άρνηση ανανέωσης βίζας, κυρίως για φοιτητές και εργαζόμενους εκτός ΕΕ. Σύμφωνα με ανάλυση του James Bowes (Πανεπιστήμιο Warwick), οι μη Ευρωπαίοι που μπαίνουν με βίζα μπορεί να υποχωρήσουν φέτος κάτω από τις 550.000, από πάνω από 1,1 εκατ. το 2023, ενώ η έξοδος μη Ευρωπαίων μπορεί να φτάσει τις 430.000, από 88.000 το 2021.
Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις, η καθαρή μετανάστευση από 860.000 το 2023 και 431.000 το 2024 θα μπορούσε να πέσει στις 184.000 το 2025 και να γίνει -60.000 φέτος. Παρότι τα κενά στα επίσημα δεδομένα επιτρέπουν διαφορετικές προβολές, η κατεύθυνση της κίνησης δεν αμφισβητείται.
Αυστηροί κανόνες, πίεση σε πανεπιστήμια και αγορά εργασίας
Το 2024 επιβλήθηκαν σειρά μέτρων: απαγόρευση σε εργαζόμενους στην κοινωνική φροντίδα να φέρνουν οικογένειες, μεγάλη αύξηση των μισθολογικών ορίων για βίζες εργασίας και οικογενειακής επανένωσης, περιορισμοί στη δυνατότητα μετατροπής φοιτητικής βίζας σε εργασιακή, καθώς και αυστηρότεροι έλεγχοι στους «χορηγούς» εργοδοτών. Η διαδρομή που ακολουθούσαν πολλοί ξένοι μεταπτυχιακοί –πληρώνοντας πανάκριβα δίδακτρα για ένα έτος και στη συνέχεια βρίσκοντας θέση σε δομές φροντίδας– πρακτικά έκλεισε, μετά τον διπλασιασμό των μισθολογικών ορίων.
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές σε πανεπιστήμια, κατασκευαστικές εταιρείες, νοσοκομεία, οίκους ευγηρίας, αλλά και στον τουρισμό και την εστίαση, όπου οι εργοδότες αναφέρουν αυξανόμενες δυσκολίες προσλήψεων. Παρ’ όλα αυτά, μόνο περίπου το 13% των μελών του British Chambers of Commerce χρησιμοποιεί το σύστημα μετανάστευσης, το οποίο χαρακτηρίζεται ως «ακριβό, περιοριστικό και δύσχρηστο».
Μακροοικονομικό και δημοσιονομικό κόστος
Το National Institute of Economic and Social Research εκτιμά ότι ένα σενάριο μηδενικής καθαρής μετανάστευσης θα μειώσει το ετήσιο εθνικό εισόδημα του Ην. Βασιλείου κατά 3,7% έως το 2040, επίπτωση συγκρίσιμη με το Brexit, το οποίο η Office for Budget Responsibility (OBR) υπολογίζει ότι έχει κοστίσει 4% του ΑΕΠ. Η ίδια η OBR περίμενε καθαρή μετανάστευση 262.000 έως τα μέσα του 2026, όμως οι εκτιμήσεις του Bowes κάνουν λόγο για μόλις 47.000, διαφορά που ο οικονομολόγος Jonathan Portes μεταφράζει σε δημοσιονομικό κενό 6-8 δισ. στερλίνες.
Παρότι η σημερινή αδύναμη οικονομία περιορίζει τις πιέσεις στην αγορά εργασίας, τα στοιχεία μισθών δείχνουν ότι πολλοί πρόσφατοι μετανάστες κερδίζουν πάνω από τον μέσο όρο και διαθέτουν υψηλά προσόντα. Ο Alan Manning (LSE) σημειώνει ότι περαιτέρω περιορισμοί στις βίζες εργασίας για να διατηρηθεί μηδενική μετανάστευση μακροπρόθεσμα θα μείωναν τον αριθμό των υψηλά αμειβόμενων, πλήττοντας τα δημόσια έσοδα.
Πολιτικό όφελος, οικονομική αυτοϋπονόμευση
Σε πολιτικό επίπεδο, ο καθηγητής Rob Ford εκτιμά ότι η πτώση της μετανάστευσης θα αποσυμπιέσει τον πρωθυπουργό Keir Starmer από τη ρητορική του κόμματος Reform UK, μειώνοντας τη βαρύτητα του μεταναστευτικού στην ατζέντα των ψηφοφόρων. Όμως για τη υπουργό Οικονομικών Rachel Reeves, η ίδια τάση συνεπάγεται χαμένες φορολογικές εισπράξεις και βραδύτερη ανάπτυξη.
Ο Jean-Christophe Dumont (ΟΟΣΑ) υπενθυμίζει ότι, ακόμη και αν συνυπολογιστεί η χρήση δημόσιων υπηρεσιών, οι μετανάστες έχουν θετική καθαρή συμβολή στα δημόσια ταμεία και στις αμοιβές στον ιδιωτικό τομέα. Αντιπαραβάλλει μάλιστα τη βρετανική πορεία προς ένα μοντέλο «εργατών-φιλοξενούμενων» με τη Γερμανία, όπου υπάρχει ευρεία πολιτική συναίνεση ότι η επιβίωση της οικονομίας απαιτεί ενεργή προσέλκυση νέων εργαζομένων από το εξωτερικό.
Σχόλιο 
: Η βρετανική εμπειρία λειτουργεί ως προειδοποιητικό παράδειγμα για χώρες με γηρασμένους πληθυσμούς και ελλείψεις δεξιοτήτων, όπως και η Ελλάδα: η πολιτική ικανοποίηση του αντι-μεταναστευτικού ακροατηρίου μπορεί να αγοράζει βραχυπρόθεσμη δημοσκοπική ηρεμία, αλλά μακροπρόθεσμα υπονομεύει την παραγωγικότητα, τα πανεπιστήμια και τα δημόσια οικονομικά, ιδίως όταν ανταγωνιστές όπως η Γερμανία κινούνται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση.
#ΗνωμένοΒασίλειο #Μετανάστευση #Οικονομία #ΔημόσιαΟικονομικά #Brexit
